Met de aanstelling van de Spanjaard Xavi Hernández (46) als bondscoach van Nederland wil de KNVB het type voetbal importeren dat het eerder exporteerde naar Spanje.
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
In de vierdelige documentaire over Johan Cruijff, die eerder dit jaar verscheen rond de tiende sterfdag van Cruijff, zegt voorzitter Joan Laporta van Barcelona over de wereldtitel van Spanje in 2010: ‘Het was Johan die daar wereldkampioen werd.’
Let wel: Spanje, met Xavi Hernández destijds als bepalende middenvelder, won de finale na verlenging met 1-0 van Nederland. Spanje had door de jaren heen geleerd van de filosofie van Cruijff, als speler en later trainer van Barcelona. Combineren, aanvallen zonder angst, balbezit houden, dominant zijn, de derde man zoeken, diepte vinden. Denken in tijd en ruimte. En daarbij het publiek vermaken en plezier uitstralen.
Hoewel Nederland kansrijk was in de finale, toont de documentaire beelden van een fase waarin Spanje Oranje op ontspannen wijze wegtikt. Het is de chemie van een team, stelt Xavi. Of, zoals de deze week tot 2030 aangestelde bondscoach van de KNVB in de film zegt: ‘Alsof je met vrienden een biertje drinkt’.
Xavi denkt dat het aanschouwen van de finale moeilijk moet zijn geweest voor Cruijff. Spanje voetbalde op zijn Nederlands, Nederland was agressief en loerde op de counter via Arjen Robben. Het dieptepunt was de schop van middenvelder Nigel de Jong op het borstbeen van Xabi Alonso. Uitgerekend De Jong is nu de technisch directeur van de KNVB die Xavi naar Nederland haalt, om het type voetbal uit het verleden terug te halen naar de polder.
In wat gezwollen taal maakt het persbericht daarvan melding, waarin Xavi zichzelf omschrijft als zoon van het Nederlandse voetbal. Xavi zegt dat Cruijff aan de wieg stond van de ontwikkeling van het Spaanse voetbal. Spanje was een soort Nederland geworden rond 2010, terwijl Nederland was verdwenen in de internationale trechter van eenvormigheid.
Xavi is een van de hoofdrolspelers in de documentaire, net als Josep Guardiola. Trainer Cruijff zag Guardiola in 1989 verpieteren in het tweede elftal van Barcelona, na een vrijwel mislukt seizoen. Hij was niet zo snel, maar hij kon passen, hij had inzicht en hij dacht na. Xavi (1,70 meter) leerde in die tijd dat je niet per se groot hoeft te zijn om te slagen, dat voetbal meer is dan lijden, lopen en tackles maken.
Als kind van 11 keek hij met zijn vriendjes van de opleiding La Masia in Barcelona naar de training van het eerste elftal, van trainer Cruijff, met speler Guardiola. Met andere kleintjes, Andrés Iniesta en Lionel Messi, plus de langere controleur Sergio Busquets, vormde hij later het hart van het volgens menigeen mooiste elftal aller tijden. Met Guardiola als trainer, opnieuw naar voren geschoven door Cruijff, nu in diens rol van adviseur van voorzitter Laporta. Zo vielen alle stukken in elkaar.
Cruijff was de inspiratiebron voor tal van trainers. Van Guardiola dus, die onder anderen Arne Slot raakte. Slot kon eindeloos naar clips van spelsituaties bij Guardiola’s teams kijken, naar nieuwe ideeën, van naar binnen voetballende backs of wat dan ook.
Cruijff was de basis. Steeds vaker keren zijn geest en filosofie terug naar Nederland, dat op zoek is naar zijn ziel. Peter Bosz is al drie jaar op rij kampioen met PSV. Een adept van Cruijff. Dick Schreuder werd bij NEC trainer van het jaar in de eredivisie. Hij is idolaat van Cruijff.
Lang niet alles wat Cruijff bedacht was een succes. De revolutie bij Ajax vanaf 2010 mislukte deels, mede doordat Cruijff regeerde van te grote afstand (Barcelona) en zijn ziekte zich openbaarde. Maar opnieuw is Ajax in hervorming, met zoon Jordi als technisch directeur en Michel Sánchez als trainer. Die noemde bij zijn komst twee inspiratiebronnen: Cruijff was er een.
Trainer Rinus Michels zei in de jaren zeventig dat het Spaanse spel primitief was, dat spelers nauwelijks begrepen wat hij en toenmalig speler Cruijff wilden bij Barcelona. Dat lukte Cruijff als trainer later veel beter, toen Spanje vrij was van dictatuur, het voetbal steeds meer was gebaseerd op techniek en creativiteit, mede dankzij de toestroom van topspelers uit het buitenland.
Michels op zijn beurt was beïnvloed door Ernst Happel, die met Feyenoord in 1970 de contouren schetste van wat later totaalvoetbal heette. Happel was voor Xavi de laatste buitenlandse bondscoach van Nederland.
Spanje werd het toonaangevende voetballand, al is dat niet overal te zien. Uitgerekend de Spaanse topclubs hebben talloze buitenlandse spelers en een buitenlandse trainer, met de Portugees José Mourinho (Real), de Duitser Hansi Flick (Barcelona) en de Argentijn Diego Simeone (Atlético).
Maar in het buitenland is het respect voor de Spaanse school groot. De topclubs Liverpool (Andoni Iraola), Arsenal (Mikel Arteta) en Chelsea (Xabi Alonso) hebben een Spaanse trainer, terwijl Guardiola net is vertrokken bij Manchester City. De finale van de Europese Supercup ging woensdag tussen Paris SG met Luis Enrique, ook een apostel van Cruijff, en Aston Villa met Unai Emery.
Het Spaanse voetbal is dominant. Twee keer wereldkampioen en drie keer Europees kampioen sinds 2008. Of Xavi daarmee een succes wordt? Dat is onzeker. Hij is nog geen gearriveerde trainer. In drie jaar Barcelona was het spel minder swingend dan onder Flick, al gaf hij mede door financiële problemen jongeren een kans, onder wie Lamine Yamal.
Hij zal in korte tijd veel moeten bewerkstelligen, want over ruim een maand is het eerste duel in de Nations League, tegen Duitsland met Jürgen Klopp. In de nationale ploeg is minder tijd om tactiek in te slijpen. Willen sleutelspelers als Memphis Depay en Virgil van Dijk door? Wil hij met ze verder? Hoe snel durft hij jeugd in te passen? Zijn de huidige spelers goed genoeg voor het nagestreefde spel?
De KNVB verzuimde al voor het WK te handelen. In dat geval waren Peter Bosz of Erik ten Hag vermoedelijk beschikbaar geweest. Xavi wil afrekenen met de angst die de laatste toernooien te vaak zichtbaar was.
Xavi’s voorganger Ronald Koeman was op papier een Cruijffiaan, maar als oud-verdediger verstopte hij zich op het moment suprême in de bosschages van de angst, tegen Marokko in de achtste finales van het WK. Opper-Cruijffiaan Wim Jonk zat er naast op de bank en keek ernaar. Wie weet kan een buitenlandse Cruijffiaan dat beter: voetballen zonder angst. Als dat lukt, is al veel gewonnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant