Elk jaar organiseren twee leden van het Amsterdamse Concertgebouworkest een kamermuziekfestival in de Franse Morvan. Nederlandse familieleden, lokale componisten: iedereen zet zich er voor in, maar spannend blijft het. ‘Slaat dit wel aan bij het publiek?’
schrijft voor de Volkskrant over klassieke muziek.
Op het fornuis pruttelt een enorme pan met romige champignonragout. Arno Piters (46) komt binnen, trekt een vies gezicht en wappert met zijn hand voor zijn neus. Zijn oom Willy jaagt hem foeterend de keuken weer uit. Goedmoedig bromt hij: ‘Daar word je toch gek van.’
Oom Willy kookt deze week elke dag voor zo’n twintig man in een groot vakantiehuis in het Franse natuurgebied de Morvan, in Bourgondië. Hier, in deze streek, heeft Arno Piters, klarinettist in het Concertgebouworkest, op initiatief van en samen met hoornist Fons Verspaandonk (52) het vijfdaagse kamermuziekfestival Les étoiles du Morvan opgezet.
Het is maandagochtend kwart voor tien. Hier zitten er een paar aan de koffie, daar eet iemand nog wat roerei. Een jongetje rent heen en weer over het bekiezelde terras. Piters drinkt een laatste slok koffie en zegt: ‘Kom, ik ga mijn toeter eens uitpakken.’ Er moet gerepeteerd worden voor het concert van vanavond. De ontspannen sfeer neemt niet weg dat het hier toch om een straf schema gaat.
Voor Verspaandonk was het een fijn idee dat gangmaker Piters zich graag in een avontuur stort en van festivals én aanpakken weet. De Brabantse hoornist vond het erg spannend om van nul af aan iets op te zetten.
Verspaandonk: ‘Ik zit nu 22 jaar in het Concertgebouworkest. Dat is een kwestie van zitten en spelen, springen op een rijdende trein. Nu moet ik de trein zelf aanduwen en spoken er ineens allerlei vragen door mijn hoofd. Slaat het aan bij het publiek? Is het goed genoeg georganiseerd? Vinden de musici het leuk om hier te zijn?
‘Het is inmiddels een beetje gaan rondzingen in het orkest, en collega’s vinden het inderdaad leuk om mee te gaan. Dan doen we dus iets goed.’
Daarbij had hij nog een grote troef in handen: het chateau dat zijn broer Ad en diens vrouw Iteke acht jaar geleden in vervallen staat kochten en liefdevol opknapten tot een mooi gastenverblijf.
Met een racefiets bij zich in de auto nam Verspaandonk Piters mee naar de groene long van de Bourgogne, zoals de heuvelachtige en dichtbeboste Morvan ook wel genoemd wordt. Ze kwamen door de middeleeuwse dorpjes met hun granieten huizen en zagen in de kerkjes charmante concertlocaties.
Het door Verspaandonks broer en schoonzus in ere herstelde Château du Pommoy bleek perfect dienst te doen als accommodatie voor de musici, die vaak hun gezinnen meenemen. Ze slapen, eten en repeteren er. ’s Middags chillen ze aan het zwembad of op het schaduwrijke vlonder aan de rand van de tuin, uitkijkend over velden met gouden graanstoppels.
Niet alleen is het stel gastheer en gastvrouw en doen ze de productie tijdens de festivalweek, ze verspreiden van tevoren flyers, maken de programmaboekjes en onderhouden in Frankrijk contact met gemeenten en gulle gevers. Zo leerde Iteke in het stadje Lormes componist Emmanuel Hieaux (68) kennen. Voor het tweede jaar op rij heeft Hieaux een stuk gecomponeerd speciaal voor het festival.
Dat gaat Verspaandonk met pianist Ramon van Engelenhoven en cellist Johan van Iersel voor de lunch nog even doornemen, de componist is er zelf ook bij. Hieaux noemde zijn nieuwste stuk Par-delà les larmes de l’aube (‘Voorbij de tranen van de dageraad’) en het bestaat uit zestien miniatuurtjes, waarvan de mannen er vanavond twaalf zullen spelen.
Ieder stukje is een wereld op zich; tranen van verdriet, maar ook van woede, frustratie en blijdschap. De zachtaardige Hieaux geeft een paar aanwijzingen (dit minder staccato, dat juist meer aangezet). Er is voor de luisteraar nog geen chocola van te maken, maar ’s avonds zullen de percussieve pianopassages, bedachtzame cellomotieven en dromerige hoornmelodieën op hun plek vallen. De rollen zullen omdraaien: dan schalt de hoorn scherp, legt de cello een repetitieve bodem met daarboven een parelende lijn van de piano.
Nu is het eten klaar en druppelt men van alle kanten het terras op om een gevuld bord van Willy te krijgen. Piters’ vader Georges en de kinderen van Verspaandonk komen uit de tuin, waar ze net de door Georges speciaal ontworpen, makkelijk vervoerbare podiumdelen hebben opgebouwd voor het slotconcert.
Aan het hoofd van de tafel schuift Iteke aan, maar ze vergeet bijna te eten. Alles houdt ze in de gaten, ze voert drie gesprekken tegelijk. Heeft Willy nog iets nodig in de keuken? Moet er een was gedraaid worden? Waar is de hond, hij is een schat maar moet binnen blijven als de baby (van violist Coraline Groen en accordeonist Robbrecht van Cauwenberghe) buiten is. Ze moet nog ergens een speelkleedje hebben, gaat op zoek terwijl ze in rad Frans met de pianostemmer belt: gistermiddag was de vleugel wel erg ontstemd door de warmte.
Dat gaf trouwens niet, de galmende akoestiek van het romaanse kerkje waar het festival zondagmiddag geopend werd, de Saint-Étienne in Nevers, was op zijn zachtst gezegd vergevingsgezind. Voor het Hoorntrio van Brahms betekende de galm hard werken voor de musici, en bovendien verlies van nuances. Maar de knaller van een arrangement dat Van Engelenhoven maakte van de E.T.-soundtrack was dan weer buitengewoon geschikt voor de ruimte, het leek wel alsof de instrumenten vertienvoudigd waren.
Waar Verspaandonk steeds naar op zoek is, is de perfecte combinatie van heerlijke hits, nieuwe muziek en verrassende elementen in zowel repertoire als instrumentarium. Zo begon hij zondagmiddag boven in een galerij van de kerk. Over de gonzende accordeonklanken van Van Cauwenberghe improviseerde Verspaandonk een melodie waarin hij een flard liet vallen uit La forza del destino van Verdi, muziek die gebruikt werd in de film Manon des sources (1986).
Het was een subtiele vooruitwijzing naar de rode draad van het hele programma: filmmuziek én muziek die (droom)beelden of herinneringen oproept. Handig, met die laatste categorie kun je natuurlijk alle kanten op. En dat gebeurde dan ook.
Van Cauwenberghe overdonderde met zijn accordeonarrangement van de Toccata en fuga BWV 565 van Bach en daarna hoorde je hem en zijn lief in een van de tederste versies van Oblivion van Piazzolla ooit.
Voor de jaarlijks variërende bezetting moet voor een deel van het programma wel toevlucht worden gezocht in arrangementen. Musici maken die zelf, zoals de hypermuzikale Van Engelenhoven en Van Cauwenberghe, maar er worden ook speciaal arrangeurs aangetrokken.
Een van hen is Pieter Smithuijsen, contrabassist en sinds een jaar of tien componist en arrangeur. Hij is maandagochtend ook even op de koffie, zijn vrouw en hij zitten op een camping vlakbij. Voor een gesprek gaat Smithuijsen graag even zitten. Hij vertelt dat de vriendschap met Ad en Iteke begon met een stoel.
Smithuijsen: ‘We hebben een paar jaar geleden na tien jaar ons vakantiehuis hier in de buurt verkocht en daarmee ook de inboedel. Hier zochten ze een bepaalde stoel, wij hadden die toevallig. We kregen zodoende contact en dat werd steeds hechter.
‘Toen we aan de praat raakten over het festival, kreeg Ad het idee om mij erbij te betrekken. Ik heb stukken gearrangeerd, maar ook gecomponeerd voor het festival: muziek bij een stomme film, die gaan ze tijdens het slotconcert spelen. Ik ben een beetje met deze musici meegegroeid, dus ik ken hun grenzen. Daarbij hoef ik me niet eens zorgen te maken of ze het wel kunnen spelen, ze zijn zo goed. En als contrabassist heb ik ook zoveel klotestukken gespeeld dat ik weet wanneer je als componist te ver gaat.’
De rest van de dag verloopt loom. Het zoontje van Van Iersel speelt met zijn pijl en boog. De vader van Piters doet binnen op de bank even de ogen dicht. Piters zelf ligt met zijn zoon aan het zwembad. Van Engelenhoven heeft nog een hele tijd zitten studeren aan de piano in de huiskamer, maar loopt nu met handdoek richting ligbed: ‘Nu ga ik even niks meer doen.’
Veel relaxtijd hebben ze trouwens niet, de musici moeten straks alweer naar Saint-Honoré-Les-Bains, om in te spelen voor het concert in de Église Saint-Loup. Ad is al vertrokken met het busje met lessenaars en andere spullen.
Na afloop staan zoals gebruikelijk buiten de tafels klaar met bekertjes water en witte wijn en is het publiek – deels Frans, deels Nederlands – hartstochtelijk enthousiast over het Star Wars-pianoarrangement van Van Engelenhoven, de wereldpremière van Hieaux en het bruisende Trio voor klarinet, cello en piano van Nino Rota.
Wanneer de over het kerkplein rondzingende ‘merci!’’s verstommen, wordt de borrel opgebroken en gaan de musici en hun helpende familieleden weer op het chateau aan. Daar krijgen ze soep en gehaktbrood van Willy. En voor het slapengaan kijken ze vast nog even naar de sterren van de Morvan.
Volgend jaar wordt het kamermuziekfestival ‘Les étoiles du Morvan’ gehouden van 8 t/m 12/8.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant