Zeker honderden huisartsenpraktijken laten kunstmatige intelligentie meeluisteren met consulten en een verslag schrijven voor het patiëntendossier. Maar dat gaat nog niet perfect. En of het privacyproof is? De Autoriteit Persoonsgegevens kan het nog niet bevestigen.
In een vorige week gepubliceerde enquête van onderzoeksinstituut Nivel gaf 36 procent van de ondervraagde huisartsenpraktijken aan zogeheten "spraakgestuurde rapportage" te gebruiken. Een jaar eerder was dat nog maar 14 procent. Sindsdien daalde ook het aantal huisartsenpraktijken dat er geen interesse in heeft.
Nivel benaderde alle 4.500 huisartsenpraktijken, waarvan er ruim 800 de enquête invulden. Het precieze aantal praktijken met een AI-notulist is dus nog onbekend, maar het zijn er minstens honderden.
De plotse stijging en ook het grote aantal potentiële gebruikers verraste Nivel-onderzoeker Lilian van Tuyl. "Huisartsen zijn vaak best wel terughoudend rond de inzet van digitale middelen. Het is wel tekenend dat ze vooral bij administratieve processen veel kansen zien", zegt ze tegen NU.nl. Voor bijvoorbeeld een chatbot of gepersonaliseerde behandelplannen is AI een stuk minder populair.
Maar werkt spraakgestuurde rapportage wel goed? Universitair docent Reinier van Linschoten van het Erasmus MC deed er vorig jaar onderzoek naar. Samen met collega's observeerde hij 535 huisartsconsulten die met of zonder AI werden vastgelegd. De AI-notulist bleek zowel voor- als nadelen te hebben.
Niet zelf hoeven typen, maar alleen het AI-verslag hoeven controleren en waar nodig aanpassen, leverde huisartsen per consult gemiddeld 42,7 seconden tijdswinst op. "Dat zorgt er niet voor dat een huisarts per saldo méér patiënten kan zien. Maar het geeft wat lucht, wat minder cognitieve belasting. Net wat meer tijd om even rustig te kunnen nadenken", legt hij uit.
De AI-tool legde het verhaal van de patiënt, de diagnose en het actieplan uitgebreider vast dan de huisartsen zelf. Maar het lichamelijke onderzoek, bijvoorbeeld een bloeddrukmeting of het bekijken van een wond, beschreef de software juist beknopter dan de artsen.
"Om dat soort zaken op te laten nemen in het AI-verslag moet de huisarts steeds hardop vertellen wat hij of zij ziet of afleest", vertelt Van Linschoten. Als dat niet gebeurt, moet de arts de AI-samenvatting achteraf aanvullen. Maar dat gebeurde niet altijd.
"We vermoeden dat huisartsen minder kritisch zijn op het aanvullen van de samenvatting dan wanneer ze die helemaal zelf zouden opschrijven. Maar dat is een aanname", zegt Van Linschoten. Hij gebruikte de tool zelf ook als huisarts-in-opleiding en zou dat ondanks de nadelen zo weer doen.
"Het systeem is niet perfect, maar schrijft per saldo méér op dan een huisarts. Maar je moet wel altijd kritisch naar de samenvatting blijven kijken." Niet alleen omdat er soms informatie ontbreekt, maar ook omdat AI kan 'hallucineren' en juist onzin opschrijft. "Al zijn wij geen grote of gevaarlijke hallucinaties tegengekomen."
Toen AI-hoogleraar Frank van Harmelen (Vrije Universiteit) laatst zelf naar de huisarts moest, had hij geen bezwaar tegen de AI-notulist. "Ik vond het zelf heel fijn dat ik volop oogcontact had met mijn arts, in plaats van dat die moest meetypen. Die sociale dynamiek is heel belangrijk in een gesprek."
Tegelijkertijd ziet hij de meerwaarde van het 'menselijk' verslag. "Een huisarts laat niet-relevante opmerkingen weg en zet extra belangrijke zaken bijvoorbeeld in hoofdletters." Soms is ook non-verbale informatie vermeldenswaardig. "Een patiënt die bijna in huilen uitbarst bijvoorbeeld", zegt Van Harmelen.
De menselijke controle van een AI-verslag is niet zaligmakend, zegt Van Harmelen. "Als de vorige 300 conceptversies prima waren, zal de huisarts de 301e keer niet zo scherp meer controleren."
Digizo, een Nederlands kennisplatform over digitale zorg, heeft inmiddels meerdere tools positief beoordeeld voor spraakrapportage in huisartsenpraktijken. In - veelal buitenlands - literatuuronderzoek en gesprekken met huisartsen en leveranciers vond Digizo grofweg dezelfde voor- en nadelen als hierboven worden genoemd.
Overigens gebruikt lang niet elke huisarts de tool bij elk consult, meldt Digizo. De verschillen zijn groot, van 50 tot 85 procent van de consulten.
Volgens Digizo "worden de privacyrisico's laag geacht" omdat de audio niet wordt bewaard, het gespreksverslag alleen in je patiëntendossier wordt opgeslagen, en bovendien pas na goedkeuring van de arts. Daarom is expliciete toestemming van de patiënt niet nodig, concludeert Digizo. Ook volgens Van Harmelen hoef je "niet bang te zijn dat al je patiëntgegevens naar OpenAI in Amerika worden gestuurd."
Maar de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) kan niet bevestigen dat expliciete toestemming van de patiënt niet nodig is. De organisatie kan tegenover NU.nl niet ingaan op de specifieke tools. "Er bestaan veel verschillende tools. En welke wet- en regelgeving precies van toepassing is, hangt onder meer af van de specifieke situatie."
In het algemeen mag AI de vertrouwensrelatie tussen patiënt en zorgverlener niet ondermijnen, legt een woordvoerder uit. "Dat betekent onder meer dat het medisch beroepsgeheim moet worden gerespecteerd en dat patiënten vooraf duidelijk moeten worden geïnformeerd over de inzet van AI."
"In beginsel mag een dokter zonder toestemming van zijn patiënt geen gegevens verstrekken aan derden." Dat gebeurt wel als de hostingprovider van zo'n tool toegang krijgt tot medische gegevens. "Verder mogen gezondheidsgegevens alleen worden verwerkt als daarvoor een geldige grondslag (een wettelijke toegestane reden, red.) binnen de privacywet AVG bestaat."
Concluderen dat toestemming niet hoeft zolang audio niet wordt opgeslagen, is mogelijk dus te kort door de bocht. De AP werkt momenteel aan richtlijnen hierover.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft afgelopen jaren in elk geval geen meldingen of signalen ontvangen over incidenten met spraakgestuurde rapportage. Maar los van je eigen voorkeur - een huisarts met relatief meer aandacht voor jou of voor je verslag - is over de privacy vermoedelijk het laatste woord nog niet gezegd.
Source: Nu.nl algemeen