Reizen Karren met op Schiphol achtergelaten bagage worden op veilingen voor honderden euro’s verkocht. Wat is de aantrekkingskracht van andermans verloren spullen? NRC bezoekt een veiling, koopt drie koffers en brengt de wereld van de zoekgeraakte bagage in kaart.
Razendsnel somt de veilingmeester bedragen op. Zenuwachtig steek ik mijn verkreukte papiertje met nummer 32 in de lucht. Lang duurt het niet. Het budget dat ik van de krant heb meegekregen voor het kopen van verloren koffers, is de veilingmeester al snel ruimschoots gepasseerd. Links en rechts blijven papiertjes de lucht ingaan. Rond de 1.000 euro vermindert de animo. „1.100, wie biedt meer?”
De veilingmeester slaat met zijn hamer en wijst naar nummer 39. Daar horen twee jongens van begin twintig bij, zie ik als ik me omdraai. Zij zijn nu eigenaar van een kar met een stuk of tien koffers die zijn achtergebleven op Schiphol.
Nog achttien karren bomvol koffers gaan aan mijn neus voorbij. De goedkoopste voor 700 euro, de duurste voor 1.400 euro. De twee mannen kopen nog een stuk of vijf karren. Op weg naar buiten onderschep ik ze: kan ik niet wat koffertjes overkopen?
Koffers die gescheiden zijn geraakt van hun eigenaars hebben een aantrekkingskracht. Het zijn geen bezittingen die mensen wegdoen voor een rommelmarkt of voor de kringloop, maar items die mensen juist dicht bij zich wilden houden toen ze van huis vertrokken. Online kijken mensen graag mee naar het uitpakken van de koffers: livestreams en filmpjes krijgen duizenden views. De ene uitpakker laat elke vieze sok aan de camera zien, de ander behandelt de persoonlijke bezittingen met meer integriteit.
Op de parkeerplaats van het statige veilinghuis van Zon en Eland in ‘s-Graveland, waar de veiling drie à vier keer per jaar wordt gehouden, sluit ik een deal met de twee mannen, die hun koffers ook voor een livestream hebben gekocht. Ze geven me vrije keus. Ik pak een chique bordeauxrode, een simpele stoffen zwarte en een witte met een funky design en knaloranje ritsen.
Voordat de veiling begon, hebben de bezoekers in een aparte ruimte al een paar rondjes langs de karren gelopen. ‘Eigendom van Schiphol Dienstverlening BV’ staat op de zijkant. Alle koffers op de veiling komen van de Lost & Found-afdeling van de luchthaven: de bagage is niet ingecheckt, maar ergens op Schiphol verloren, en nooit door de eigenaar opgehaald. Ook staan er dozen vol oplaadkabels, toiletspullen, zonnebrillen en koptelefoons, afgedekt met een net. Een kar is gevuld met een doos vol scharen.
Openmaken mag niet. Wel worden de karren volop gedraaid, geïnspecteerd en bevoeld. Met pen en papier noteren mensen de nummers van de karren die ze willen. „Ga voor de karren met handbagage”, tipt bezoeker Wietse Drent (39) die me vertwijfeld ziet kijken. „Daar stoppen mensen hun waardevolle spullen in.”
Drent was lang niet meer op de veiling geweest. Al heeft hij eerder best geluk gehad, zoals met een nieuwe tas van Chanel, die hij voor 3.500 euro verkocht. Ook vond hij eens een koffer met een medisch apparaat. Toen hij dat op Marktplaats zette, zonder te weten wat het was, vroeg de koper: ben je er vanaf? „Bleek dat het een apneuapparaat was”, zegt Drent. Van de winst kocht hij weer nieuwe karren. „Ik houd niet van gokken, maar ergens is dit wel een beetje verslavend. Het geeft een soort adrenalinerush.”
Rijk verwacht hij er niet mee te worden. Hij doet het voor de lol, voor een gezellige avond met vrienden: iedereen biedt op een koffer die ze om de beurt openmaken met wat biertjes. Op de parkeerplaats zie ik hem de koffers in zijn achterbak stapelen.
Als ik hem een paar weken later bel om te vragen wat ze hebben gevonden, begint hij te grinniken. Een koffer zat vol prinsessenjurken, een ander had „hoge hakken, foute pakjes en mega veel condooms”. Een een eigenaar had overduidelijk net de marathon van Amsterdam gerend, met „een startnummer en allemaal doorweekte vieze kleren”. De inhoud van de meeste koffers eindigde in de kledingcontainer – de zweterige outfit is in de kliko beland.
Niet alles was waardeloos: in een koffer zat een jas van designer Alexander McQueen, met „een nieuwwaarde van meer dan 3.000 euro”. Al heeft zijn vriend die niet verkocht maar aan de kringloop gegeven, dacht Drent.
Luchtvaartmaatschappijen verwerken wereldwijd miljarden koffers per jaar. Bijna altijd gaat dat goed, soms niet. Het vaakst gaat het mis tijdens een transfer, maar soms is een menselijke fout de oorzaak, of falende technologie, of een vertraagde vlucht. In totaal raakten vorig jaar 24 miljoen koffers vertraagd, beschadigd of verloren, volgens SITA, een IT-bedrijf voor de luchtvaartsector. Wat neerkomt op 4,9 stuks per duizend koffers.
„Vóór de pandemie was dat twee keer zo veel”, zegt Nicole Hogg, portfoliodirecteur bagage bij SITA. Een paar jaar geleden hoorde ze veel verhalen over passagiers met een AirTag in hun bagage, die zich aan de balie meldden met de locatie van hun koffer terwijl de luchthaven geen idee had waar die was. „Het mag natuurlijk niet zo zijn dat passagiers het beter weten. Mensen denken: als ik mijn pizza of pakketje kan tracken, waarom de luchtvaartmaatschappij dan niet mijn koffer?”
De pandemie was „een goede leerschool”, zegt Hogg. In de coronajaren lag het vliegen wereldwijd stil: veel bagagepersoneel werd ontslagen of zocht ander werk. Toen de toestroom van passagiers na de pandemie veel groter was dan verwacht, en er te weinig personeel was om alle bagage te verwerken, ontstonden er ‘kofferbergen’ op vliegvelden. „Het heeft de hele industrie gedwongen te investeren in digitalisering en automatisering.”
En daar hebben luchtvaartmaatschappijen ook baat bij: vertraagde, beschadigde of verloren bagage vormt een enorme kostenpost. In totaal kostte het de industrie vorig jaar 6,3 miljard dollar (5,4 miljard euro), of 260 dollar per koffer, berekende SITA. „Als je bedenkt dat de nettowinst per passagier zo’n 8 dollar is, kan één stuk bagage de winst van dertig stoelen elimineren.”
In driekwart van de gevallen is de koffer vertraagd en meestal binnen een paar dagen herenigd met de eigenaar. Bij zo’n 20 procent gaat het om een beschadigde koffer. In 4 procent van de gevallen krijgt iemand zijn koffer nooit terug.
Met blote handen in de koffers graaien voelt als een slecht idee. Bij gebrek aan latex handschoenen op de redactie steek ik mijn handen in twee plastic broodzakjes. Het voelt toch wat gluurderig om dit te doen. Onder toeziend oog van een collega („Ieee, dit is zo intiem”) rits ik de witte koffer met oranje ritsen open.
De koffer bevat een chaotische verzameling kleren die er haastig in lijken gepropt: fleecetruien, dikke sokken, zwarte leggings, een rood regenjack. De meeste labels zijn in het Chinees. In een blauwe plastic zak zitten Timberlands wandelschoenen, maat 38, met nog modder onder de zool. Bij het zien van de souvenirs krijg ik medelijden met de eigenaar. De drie sleutelhangers, twee magneten en een tinnen bordje met ‘Greetings from Iceland’ zijn nooit op de koelkast of de schoorsteenmantel beland. Een prijssticker van 1.790 IJslandse kronen plakt nog op het cellofaan.
Dat de koffer rommelig is ingepakt valt de eigenaar niet te verwijten, want elke koffer op de veiling is al door meerdere handen gegaan. Echt ongeopend zijn ze dus niet. Eerst wordt de koffer geïnspecteerd door de Koninklijke Marechaussee, daarna gaat hij door naar de Lost & Found-afdeling op Schiphol. Daar wordt alles nogmaals geopend om te proberen aan de hand van persoonsgegevens, documenten of labels de eigenaar te achterhalen. Langer houdbaar voedsel gaat naar de voedselbank
De luchthaven is verplicht de koffer drie maanden te bewaren. Als niemand hem komt claimen, worden alle eventuele persoonsgegevens zoals incheckkaarten of bankpasjes, eruit gehaald. Kleine elektronica, zoals koptelefoons of camera’s, worden apart geveild. Laptops, tablets of telefoons worden duurzaam verwerkt als e-waste. Daarna gaat de koffer naar de veiling. Op jaarbasis gaat het om zo’n honderd grote en duizend kleine koffers en tassen. De luchthaven verdient daar geen geld aan, zegt de woordvoerder. De opbrengsten financieren mede de afdeling Lost & Found.
Als ik de bordeauxrode koffer open, stijgt daaruit dezelfde weeïg zoete geur op als uit de vorige. Alsof beide koffers zijn behandeld met hetzelfde desinfectiemiddel. Ik word er een beetje misselijk van. Dit exemplaar is duidelijk van iemand die haar leven graag overzichtelijk houdt: alle kleren zijn netjes verpakt in groene packing cubes. En ze houdt van zwart: een zwart pufferjack met een gouden rits, zwarte skinnyjeans, zwarte laarsjes. De mini-shampoo en -conditioner zitten netjes samen opgeborgen. Het zien van een doos pleisters voor eeltknobbels voelt heel intiem. Onderin ligt een ongeopende kaartenset van Frans Hals.
Geen designertas, diamanten kettingen of meeslepende liefdesbrieven, moet ik teleurgesteld constateren. Het blijft een vrij anonieme verzameling spullen. Het enige geld dat ik vind is één muntje met een Arabische koffieketel op de voorkant. Een Dubai Dirham. Ik googel de wisselkoers: 24 cent.
De veilingprijzen van de koffers zijn omhoog geschoten door de hype op sociale media, zegt Rutger Alexander Mooij – en daar heeft hij zelf flink aan bijgedragen, lacht hij aan de telefoon. Voor zijn filmpjes op YouTube, TikTok en Instagram heeft hij inmiddels „wel een stuk of honderd” koffers opengemaakt voor tienduizenden kijkers. „Mensen zijn gewoon ontzettend nieuwsgierig.”
Hij is van alles tegengekomen: zeldzame Pokémonkaarten, keppeltjes, stripboeken uit de jaren zeventig. Maar toch vooral „heel veel kleren”. De lol is er voor hem inmiddels wel af. „Alle filmpjes zijn onetakers. Als je voor de zoveelste keer een grapje maakt over een shirt of een jurk aantrekt, tsja, op een gegeven moment is het klaar.”
Mooij komt nog wel eens op de veiling voor de dozen met camera’s, e-readers en andere elektronica met als doel ze door te verkopen op XL auctions, een online veilingplatform waarvan hij mede-aandeelhouder is. Al vaak kwam hij kijkers tegen die door zijn filmpjes ook hun geluk wilden beproeven. „Ook een vader en een zoontje die het echt voor de spanning en het plezier doen”, zegt Mooij. Maar nu de prijzen „door het dak zijn gegaan” zou hij het iedereen afraden die hoopt er geld mee te verdienen. „Je gaat er nooit uit halen wat je erin hebt gestopt.”
Als je een koffer vergeet bij een winkeltje op Schiphol, en nooit gaat ophalen bij de Lost & Found, zou hij bij de veiling kunnen eindigen.
Maar wat als je een ingecheckte koffer kwijtraakt? Die ene zielige koffer die eindeloos rondjes draait op de bagageband? Of die nooit zijn transfervlucht haalt? Een ingecheckte koffer is de verantwoordelijkheid van de luchtvaartmaatschappij. De koffer blijft vijf dagen op de luchthaven en wordt daarna naar het hoofdkantoor van de luchtvaartmaatschappij gestuurd. Vloog je met Vueling? Dan gaat hij naar Barcelona. Vloog je met KLM? Dan gaat je koffer naar het baggagetracing-team van Machteld Brons in Amsterdam.
Zelf noemt ze haar team „de CIA van de KLM”. Een koffer met een label laat zich makkelijk met zijn eigenaar herenigen, maar als er niks herleidbaars op zit, wordt hij opengemaakt. „Op mijn afdeling werken echte speurneuzen”, zegt Brons. „Zit er schone of vieze kleding in? Dat zegt iets over of de passagier nog moest vertrekken of juist terugkwam. Zijn de kleren winters of zomers? Dat kan iets verraden over de bestemming.”
Passagiers die een ingecheckte koffer kwijt zijn, vullen een formulier in met onder meer hun contactgegevens en een beschrijving van de koffer – dat kan bij de bagagebalie op de luchthaven maar meestal ook online. Dat formulier verschijnt in het World Tracing-systeem, dat vliegvelden en luchtvaartmaatschappijen van over de hele wereld met elkaar verbindt. Aan de hand van de inhoud van een koffer zoeken de bagagemedewerkers naar een rapport dat overeenkomt. „Een knalgele regenjas helpt.”
Technologie heeft als voordeel dat er minder mensen nodig zijn om de steeds grotere hoeveelheid passagiers en hun bagage de wereld over te krijgen. Nadeel: als het misgaat, gaat het goed mis. Zo viel in mei het bagagesysteem op het Londense Heathrow uit, waardoor twintigduizend koffers hun bestemming niet bereikten. Ook bij Schiphol ontstond eind december een storing waardoor twintigduizend koffers – vol met kerstcadeaus – achterbleven.
„Je kon geen vloer meer zien, alleen maar koffers”, zegt Brons. „Het hele team heeft nachtdiensten gewerkt om de koffers bij de klanten te krijgen.”
Een verloren koffer krijgt een controle van een medewerker na één dag, na drie dagen en na vijf dagen – steeds door iemand anders, omdat iedereen wat anders opvalt. Als er geen match is met het World Tracing System gaat hij terug op de plank. De luchtvaartmaatschappij is verplicht de koffer negentig dagen te bewaren. Als het niet lukt de eigenaar te vinden, is de eindbestemming niet de veiling maar de verbrandingsoven.
„Het maakt niet uit of het een Louis Vuitton-koffer is van een paar duizend euro of dat hij is gevuld met laptops of iPads. Alles gaat weg. Dat is natuurlijk een enorme kapitaalvernietiging”, zegt Brons. Met „jaloerse ogen” heeft ze meegekeken met haar collega’s op vliegveld Charles de Gaulle in Parijs. In ‘Le Kube’ – een opslagplaats met zoekgeraakte koffers op het terrein van de luchthaven – wordt álles gescheiden en gedoneerd: kleren, elektronica, verzorgingsproducten. „Hier hebben we die capaciteit en de ruimte niet.”
Een veiling voor de ingecheckte bagage vindt KLM een te groot risico. „Het laatste wat je wil is dat er toch ergens een dubbele bodem in zit met ellende. De koper denkt blij te zijn met een nieuwe koffer, en belandt bij zijn volgende vlucht in het kantoortje van de douane.”
De simpele zwarte stoffen koffer maak ik als laatste open. Er zit weinig in: wat shirts met lange mouwen, een mooie sjaal van kasjmier, oplaadbare kaarsjes en een stapeltje ongebruikte kaasvellen. Ook vind ik een opengescheurd pakketje. Een naam, adres en telefoonnummer staan op het verzendlabel. De telefoon is nog niet overgegaan of een vrouw neemt op.
„Ongelooflijk”, zegt ze nadat ik heb uitgelegd hoe ik aan haar koffer kom, „die zijn we inderdaad al een tijdje kwijt”. Van Schiphol heeft ze nooit wat gehoord, zegt ze. Ze ligt in het ziekenhuis en wil liever niet met haar naam in de krant. Zodra ze zich beter voelt, breng ik de koffer langs, beloof ik.