Droogte en fruitteelt Telers, groothandelaren, winkeliers en uiteindelijk klanten merken de gevolgen van droogte, hitte en oorlog. „De peren krimpen zelfs aan de boom”, zegt de teler. En de familiezaak in Amsterdam-West: „Aardbeien kosten 6 euro voor een klein doosje.”
Bij Supermarkt Toubkal van Mohamed Ballouti, in de Amsterdamse Hudsonstraat, is het fruit door de droogte en hitte een stuk duurder. „Er is gewoon minder aanbod bij de groothandel.”
Voor de gevolgen van droogte, hitte en de stijgende olieprijzen hoef je maar naar de volgestapelde familiezaak van Mohamed Ballouti te gaan aan het einde van de Amsterdamse Hudsonstraat. Zie deze vitrine die normaal vol ligt met rund, kip en lamsvlees en nu is gevuld met reusachtige stukken watermeloen en wat ander fruit. „Het is te warm om het vlees hier koel te houden”, zegt Ballouti. „Dat kost zóveel stroom, de koeling draaide bijna kapot. Ik heb al het vlees maar weggehaald en achterin de koelruimte gelaten.”
De honingtomaat is nu een kwart duurder dan een paar maanden terug, vertelt Ballouti. „Er is gewoon minder aanbod bij de groothandel en dus gaan de prijzen omhoog.” De aardbeien! Nederlandse aardbeien: 6 euro voor een klein doosje. „Ik kan er niks aan doen”, verontschuldigt hij zich. „Door de hitte en de droogte is veel fruit kleiner en duurder.”
Transport – ook zo duur sinds de oorlog tussen de VS en Iran. „Deze vijgen uit Turkije kosten normaal een euro per stuk, nu 1,50. De dieselprijs is gestegen, door die oorlog, dus vervoer vanuit Turkije kost meer dan normaal.”
Ballouti is al 22 jaar groenten- en fruitverkoper, met zijn vader. Maar zo duur als alles nú is, heeft hij nog nooit meegemaakt. Elke ochtend vóór 05.00 uur kijkt hij naar welke van de drie groothandels waar hij altijd komt – Amsterdam, Nieuwegein en Spaanse Polder – de goedkoopste en beste producten aanbieden. En dan rijdt hij erheen, want om 6.00 uur begint het. Hij werkt tot 18.00 uur ’s avonds. „Hard voor weinig, nooit chagrijnig”, zegt hij in het Amsterdams.
Dan Selma Seddik, een van de oprichters van Instock, een groothandel die reststromen groenten en fruit levert aan zeshonderd horecazaken en cateraars. „Wij zijn tegen verspilling – dat is waarom we dit oprichtten – dus dat het fruit nu kleiner en schaarser is door de droogte, is in zekere zin goed nieuws: er zal minder aanbod zijn waardoor er minder wordt verspild. En klanten kúnnen dan niet zo kieskeurig zijn over de maat van het fruit.”
Dat gewassen kleiner gaan uitvallen, is een brede trend. Landbouwplatform Agronews meldt dat aardappelverwerker Aviko afnemers al heeft laten weten dat de frites van de nieuwe oogst kleiner zullen uitvallen als gevolg van aanhoudende droogte. De aardappelverwerker heeft de specificaties voor de friteslengte tijdelijk aangepast om te zorgen dat leveringen door kunnen gaan.
Supermarktketen Jumbo laat ook weten dat het „waar nodig enkele productspecificaties aanpast” om „telers tegemoet te komen en verspilling te voorkomen”. Bij de supermarkt ligt nu bijvoorbeeld „sla met een wat lager gewicht dan normaal”. De kwaliteit is daarbij niet in het geding, aldus Jumbo.
Adriaan Feijtel, appel- en perenteler in het Zeeuwse ‘s-Heer Arendskerke heeft wel te kampen met het feit dat winkels zijn te kleine peren niet zullen accepteren. Hij gaat komende week maar alvast wat van zijn percelen plukken, want de peren groeien niet meer bij deze droogte. „Het is zo droog dat ze eerder nog krimpen. De bomen vechten voor hun leven en zuigen het vocht uit de peren.”
Het hoeft niet tot het weggooien van peren te komen. De te kleine peren, waarschijnlijk zo’n 10 tot 20 procent van zijn oogst, zijn onderdeel van een actie van No Waste Army, de organisatie die zich inzet om voedselverspilling tegen te gaan. „Zij doen de peren in hun maaltijdboxen, die worden gekocht door mensen die wel snappen dat peren ook klein kunnen zijn.”
Drees Peter van den Bosch, directeur bij Boerschappen, een coöperatie die boodschappen direct van boeren levert, beaamt dat bepaalde gewassen kleiner zullen uitvallen. Maar hij relativeert ook: „Er zijn grote verschillen tussen regio’s en boeren. Als je je teelt kunt beregenen, dan heb je nu eigenlijk goede omstandigheden. Die boeren hoor je niet.” En dus zegt hij: „Je kunt nog niet zeggen dat het een dramatisch jaar voor boeren wordt.”
Ook John Kusters, voorzitter van de Nederlandse Fruitteelt Organisatie, benadrukt de regionale verschillen. „In Zeeland en Limburg zijn de problemen het grootst. Daar zijn percelen waar de bomen af beginnen te sterven.”
De effecten verschillen ook per soort fruit. Kusters: „Peren zijn gevoeliger voor droogte dan appels. Het zomerfruit, zoals kersen en pruimen, is veelal al geoogst. Daar speelt het probleem minder. Die telers hebben ook kleinere oppervlaktes en zijn al langer bezig met wateroplossingen, zoals precisie-druppelbevloeiing en verneveling.”
Of de prijzen van groenten en fruit gaan stijgen, hangt ook af van de oogsten in andere landen, aldus Kusters en Van den Bosch. Van den Bosch: „Wat gebeurt er in Polen bijvoorbeeld, waar veel appel- en perenteelt is? Valt de oogst daar tegen dan gaan de prijzen omhoog, maar daar profiteren Nederlandse boeren ook weer van.”
Vooralsnog gaat de droogte telers in Limburg en Zeeland „echt pijn doen”, aldus Kusters, omdat ze geen verkoopbaar product hebben. „Maandag was ik in Zeeland bij een teler die zei: ‘Ik denk niet dat ik ga plukken, want mijn plukkosten zijn hoger dan de verkoopprijs’.”
Kusters wijst ook op het mentale aspect. „Je hebt het hele jaar gewerkt en kosten gemaakt en veertien dagen voor de finish zie je dat je die finish niet gaat halen. Dat doet pijn.”
Voor de biologische boeren met wie Van den Bosch bij Boerschappen werkt, is de situatie anders. „Gemiddeld genomen hebben biologische boeren sowieso altijd een beter waterbergend vermogen, zoals dat heet. Ze zijn al gewend met de natuur mee te werken. Ik sprak een boer uit de Gelderse Vallei en die had als enige in de omgeving nog groene graslanden. De conventionele boeren eromheen niet. Zijn planten zijn sterker, dieper geworteld.”
Het grootste deel van de oogsten vindt de komende periode plaats, bijvoorbeeld van aardappelen, uien, bieten, wortelen. Maar voor die gewassen kan het weleens te natte herfst worden, vreest Van den Bosch. „De verwachting is een enorme neerslagovervloed de komende maanden. Ook omdat de oceanen erg warm zijn. En bij te veel regen kun je het land niet op en dan krijg je de aardappelen niet uit de grond. Dat kan weleens meer impact hebben op prijzen en beschikbaarheid dan de droogte.”