Boerenprotest De Provinciale Staten van Noord-Brabant begonnen vrijdagmorgen een spoeddebat over het intrekken van de vergunning van vijf pluimveehouders. Buiten verzamelden zich een paar honderd demonstranten. „Mensen haken af. We hopen maar dat het iets uithaalt.”
De demonstratie trok bij het begin van het spoeddebat in het Provinciehuis Den Bosch zo’n tweehonderd betogers.
Achter de betonblokken die het provinciehuis van Noord-Brabant barricaderen, staan trailers, plaszuilen en een groot scherm om het spoeddebat binnen te volgen. Jimmy Pasman, met John Deere-petje en sportzonnebril, rent op en neer. Hij gaat tape halen. Aan een hamburgerkraampje, net buiten de betonblokken, bevestigt Pasman twee vlaggen van Farmers Defence Force. Twee weken is hij al in de weer met voorbereidingen voor de actie van vandaag.
Op de vroege donderdagochtend heeft Pasman zijn busje pontificaal op de afgezette weg voor het provinciehuis geparkeerd. Op het dak staat een omgekeerde Nederlandse vlag, een rood-wit geschilderd frame met de tekst politiek hakblok en daarop een pluchen kip. De kop van de kip wordt afgesneden door een papieren bijl, met daarop de naam van landbouwminister Jaimi van Essen (D66).
Pasman is geen boer. Hij is machinist bij een transportbedrijf. „Ik heb vandaag vrij genomen.” Sinds het boerenprotest in Den Haag op 1 oktober 2019 is hij bij 27 demonstraties geweest, zegt hij. „Ook ik kan niet zonder boeren.” Een vriendengroep uit Wijk en Aalburg en een ouder stel uit het buitengebied tussen Arnhem en Nijmegen zijn ook weer komen opdagen. Maar van de duizenden die destijds in Den Haag waren, zijn alleen de fanatiekelingen overgebleven. „Mensen haken af”, zegt Pasman. „We hopen maar dat het iets uithaalt.”
Wanneer het spoeddebat begint, zijn er hooguit tweehonderd demonstranten buiten. In de statenzaal nemen de politici, sommigen voortijdig teruggekeerd van vakantie, een moment stilte in acht, zoals gebruikelijk. Buiten klinkt getoeter. Uit speakers klinkt een AI-gegenereerd strijdlied: Blijf af van onze rechten, zingt een artificiële stem.
De provincie Noord-Brabant liet vorige maand weten de vergunningen van vijf pluimveehouders in te willen trekken, per oktober. De rechter oordeelde vorig jaar dat de vier kippenboeren en kalkoenboer binnen een jaar hun stikstofuitstoot met 85 procent moeten verminderen, om belasting van Natura 2000-gebieden tegen te gaan. De zaak werd aangespannen door milieuclub MOB tegen de provincie als vergunningverlener. Nadat de vijf boeren eind vorig jaar plannen hadden aangeleverd bij de provincie, hoorden ze lange tijd niets. Tot vorige maand.
In het spoeddebat, aangevraagd door oppositiepartijen, spreken eerst de vijf pluimveehouders. Frank Rooijakkers wil zich voorstellen, „in het bijzonder aan mevrouw Boelema”, de gedeputeerde die over vergunningverlening gaat. Ze hebben elkaar nooit ontmoet. Het besluit van de provincie voelt „als een mes in de rug”, zegt een andere kippenboer, Elleke van den Berg. Kalkoenboer Adrie Melis zegt: „Voor u betekent het misschien het intrekken van een vergunning, voor mij het verlies van mijn levenswerk, pensioen, bedrijf en de toekomst van mijn gezin.”
Ze had eerder met de boeren om tafel moeten zitten, erkent gedeputeerde Saskia Boelema. „Ik doe dat nu anders. Afspraken om tot een gesprek te komen zijn in de maak.” Want, zegt Boelema ook, „op dit moment is niets onomkeerbaar”. Afgelopen weken sprak ze met landbouwminister Jaimi van Essen en minister-president Rob Jetten. Van Essen schreef woensdag in een kamerbrief dat „alles op alles” gezet wordt „om intrekkingsbesluiten te voorkomen”. Jetten sprak woensdag met een van de pluimveehouders over het besluit.
Met een spoedwet wil het kabinet de aangekondigde stikstofplannen invoeren. Als dat lukt, zegt Boelema, zijn er mogelijk nog kansen voor de pluimveehouders om hun vergunning te behouden. Nu ziet de provincie geen andere juridische mogelijkheden om te voldoen aan de eisen van de rechter.
„Is iedere ondernemer vogelvrij?”, vraagt Statenlid Marco Havermans van BBB zich af. Nee, zegt gedeputeerde Boelema. „Het zijn geen doorsnee veebedrijven. Het is niet zo dat iedere ondernemer, agrarisch of niet, bang moet zijn dat zijn vergunning wordt ingetrokken.”
Buiten, voor het provinciehuis, vormt zich een file van trekkers. Met veelal jonge bestuurders, zoals Jarno (17) uit Deurne. Hij rookt een sigaret terwijl hij voor het stoplicht staat. Het is „zijn eerste grote demonstratie”; achter hem rijdt een trekker met twee vrienden. In de staart van de file, op de snelweg A59, botsen vier auto’s op elkaar, met twee doden en meerdere gewonden tot gevolg.
Als dat nieuws bij de demonstratie doordringt, gaat de muziek uit. Nadat de inmiddels honderden demonstranten via het grote scherm hebben geluisterd naar de inspreekbijdrages van de vijf pluimveehouders, stoppen ze met het volgen van het spoeddebat. In het provinciehuis spreekt commissaris van de Koning Ina Adema intussen van „een afschuwelijke tragedie”. Opnieuw houden de politici een moment stilte, ditmaal voor de twee dodelijke slachtoffers van het ongeluk.
De demonstranten halen ijsjes en flesjes water uit kruiwagens met ijs, terwijl ze luisteren naar sprekers op podia in de trailers. Zoals Marianne Zwagerman, publiciste en voorvrouw van de Vakbond voor Plattelandsbewoners. „Wie van jullie is een boer?”, vraagt ze. Ongeveer de helft van de demonstranten steekt een hand op. „En wie van jullie is een burger?” De andere helft steekt de hand op. Ook Defend Den Bosch, een extreemrechtse groep met voetbalhooligans die vooral anti-asielprotesten bijwonen, is aanwezig.
Onder de aanwezigen bij de demonstratie was Caroline van der Plas van de BBB.
Buiten sluiten de boeren het programma af. Laatste spreker is FDF-voorman Mark van den Oever, die tijdens zijn inspraakbijdrage binnen de boeren opnieuw vergeleek met door nazi’s opgejaagde Joden. De politie grijpt in als FDF davidsterren met een B uitdeelt. Van den Oever verzoekt de boeren snelwegen te mijden op de terugweg, om nieuwe ongelukken te voorkomen. „Zorg dat er geen gekkigheid gebeurt.” Later in de middag rijden er toch weer tientallen trekkers op de A2.