Het boerenprotest vrijdag in en rond Den Bosch had alle bekende ingrediënten: trekkers, omgekeerde vlaggen, waarschuwingen aan politici. Maar zodra bekend wordt dat twee mensen zijn overleden in een file die is ontstaan doordat boeren met hun tractoren over de snelweg reden, slaat de sfeer om.
is regioverslaggever Zuid-Nederland van de Volkskrant.
Het terrein voor het provinciehuis van Noord-Brabant in Den Bosch staat vol protesterende boeren als het nieuws binnendruppelt dat op de A59 twee doden zijn gevallen als indirect gevolg van hun protest. De muziek gaat uit, het programma wordt versoberd en de stemming slaat om van strijdvaardig naar bedrukt.
Binnen, waar Statenleden debatteren over een volgens de demonstranten desastreus besluit van de gedeputeerden, vraagt de Brabantse commissaris van de Koning, Ina Anema, om een minuut stilte wegens ‘een afschuwelijke tragedie’.
De boeren waren met tractoren naar hier gekomen om te protesteren tegen het plan om vijf Brabantse pluimveehouders hun natuurvergunningen af te nemen. Dat besluit, zeggen de boeren, treft álle ondernemers van Nederland. Want als een vergunning zomaar kan worden ingetrokken, stelt LTO-voorzitter Ger Koopmans, ‘dan zijn de grondrechten van mensen in het geding’.
Hij heeft het nieuws dan nog niet gehoord. In de staart van een file op de A59 bij Heesch, veroorzaakt door langzaamrijdende tractoren omdat de boeren over de snelweg naar het provinciehuis zijn gereden, klappen vier auto’s op elkaar. Twee zeventigers uit Oss komen om het leven, zes mensen raken gewond. ‘Dit ontneemt me alle energie’, zegt Koopmans tijdens een schorsing van het debat.
Het boerenprotest had een uur eerder de gebruikelijke ingrediënten. Een enorme omgekeerde Nederlandse vlag hangt aan twee grijparmen op tractoren. Daaronder een protestbord tegen ‘makelaar Van Essen’ – landbouwminister Jaimi van Essen (D66) – die het platteland zou verkopen.
Terwijl steeds meer boeren zwaaiend met omgekeerde vlaggen het brandend hete beton betreden, klinkt, dan nog wel, de speciaal voor de gelegenheid gemaakte AI-muziek. Een schlager: ‘Vandaag zijn het er vijf, morgen misschien wij.’ AI-rock op samenzweerderige fluistertoon: ‘Als ze niet willen luisteren, dan laten we zien… wie… wij… zijn.’
Waarschuwingen klinken even later ook in de Statenzaal waar 21 insprekers twee minuten krijgen om hun bezwaren kenbaar te maken tegen het niet eerder in Nederland vertoonde intrekken van de vergunningen.
Mark van den Oever van Farmers Defence Force gaat volgens Anema zwaar over de schreef als hij, niet voor het eerst, het lot van de boeren gelijkstelt aan de Jodenvervolging en een soort Jodenster met een B in plaats van een J op zijn borst plakt. Buiten deelt FDF de stickers uit. ‘Een walgelijke actie’, reageert premier Rob Jetten ’s middags tijdens zijn wekelijkse persconferentie.
De andere insprekers spreken van een oorlogsverklaring aan alle Nederlandse boeren en een gevaarlijk precedent. Samengevat zeggen ze: als we niet meer kunnen vertrouwen op een vergunning, dan kunnen we niet meer vertrouwen op de overheid.
‘Dit gaat allang niet meer om de vijf’, aldus BBB-voorzitter Helma Lodders over de vijf pluimveehouders wier vergunningen op de tocht staan. ‘Dit gaat over: wat voor land willen wij zijn?’
De vijf ondernemers, die hun grote pluimveebedrijven dicht bij natuurgebieden De Peel en Kampina hebben, zijn piekbelasters. Ze zien in de D66-gedeputeerde die over vergunningen gaat, Saskia Boelema, hun tegenstander. ‘Ik snap dat ik de personificatie ben van dit besluit’, zegt ze, ‘maar we hebben het met het hele college genomen.’
Buiten, waar het debat op grote schermen te volgen is, is Boelema niet te verstaan door onophoudelijk getoeter zodra ze in beeld verschijnt. Daardoor missen de boeren haar woorden die deels de angel uit hun protest halen: ‘Op dit moment is niets onomkeerbaar.’
Enkele boeren lijken de tragedie op de A59 alweer vergeten. Eén gebruikt zijn trekker om een van de betonblokken opzij te schuiven waarmee het evenement is beveiligd. Daarna rijden tien tractoren langs de blokkade. Even later grijpt de politie in en neemt een politieauto de functie van het betonblok over.
Het debat in het provinciehuis is nog gaande als het protest buiten op zijn eind loopt en in Zeeland wordt overgenomen door honderden boeren. Zij rijden uit protest met hun tractoren in plaats van twee uur, één uur over de N59. Het ongeluk bij Heesch doet ze besluiten harder te rijden om minder gevaar op de weg te veroorzaken.
Tegelijk klinkt uit Den Haag louter afkeuring over deze wijze van demonstreren. ‘Het is levensgevaarlijk’, zegt premier Jetten. ‘Doe het niet.’ De organisatie van het protest in Den Bosch roept vertrekkende boeren op met hun tractoren over binnenwegen te gaan. ‘Zodat er niet nog een ongeluk gebeurt.’ De oproep wordt massaal genegeerd. Tientallen tractoren rijden ’s middags vanuit Den Bosch over de snelweg.
Het dodelijk ongeluk is niet los te zien van wat de politie van Oost-Brabant een dag eerder had laten weten: het is weliswaar verboden dat trekkers over snelwegen rijden, maar de boeren zullen niet worden tegengehouden. Het landelijk OM bevestigde dat donderdag en spreekt van het faciliteren van het demonstratierecht. ‘Geen goed signaal’, vindt Jetten. De premier vindt dat politie, OM en burgemeester moeten ‘nabespreken’ hoe het zo fout kon gaan.
Het OM stelde vooraf ook dat alleen bij gevaarlijke situaties zou worden opgetreden. Maar rijden met een trekker op de snelweg is juist verboden omdat het inherent gevaarlijk is, reageert Jan Brouwer, hoogleraar bestuursrecht in Groningen. Hij noemt het ‘een ernstige zaak’ dat het OM van tevoren heeft gezegd dat er niet gehandhaafd zou worden.
Wat we donderdag meldden, verklaart het OM Oost-Brabant vrijdag, was achteraf ‘nogal ongelukkig’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant