Dodelijk ongeluk De aankondiging van de politie Oost-Brabant om het verbod voor trekkers op de snelweg niet te handhaven, leidt tot onbegrip. „Vrijheid van demonstreren is geen vrijbrief om strafbare feiten te plegen. Allesbehalve.”
Boeren rijden over de A2 bij Waardenburg naar Den Bosch.
Politiek Den Haag, experts en burgers zijn niet te spreken over het optreden van de politie Oost-Brabant. De eenheid liet donderdag weten dat het niet zou ingrijpen als boeren per trekker de snelweg zouden betreden om bij een protest in Den Bosch te geraken. Volgens de Wegenverkeerswet is dat strikt verboden, maar de politie Oost-Brabant liet aan persbureau ANP weten dat het alleen zou ingrijpen bij blokkades of geweld. Ook het afplakken van kentekens zou worden gedoogd.
Omdat de trekkers maar ongeveer veertig kilometer per uur kunnen rijden, ontstond er vrijdagochtend een file op de A59 bij Heesch. In de staart van die file botsten vrijdagochtend vier auto’s op elkaar, waardoor een 71-jarige man en een 72-jarige vrouw overleden. Zes mensen raakten gewond. De politie doet nog onderzoek naar de exacte toedracht.
Er ging donderdag „wat ongelukkige berichtgeving naar buiten”, zegt een woordvoerder van het Openbaar Ministerie in Oost-Brabant. „Het is nooit zo dat trekkers op de snelweg mogen, dus ook bij deze demonstraties niet.” Tegelijkertijd zegt de woordvoerder dat er binnen de lokale driehoek (gemeente Den Bosch, politie en OM Oost-Brabant) afspraken zijn gemaakt over wat acceptabel werd geacht bij het protest. Over die afspraken wil ze niet in detail treden.
De politie Oost-Brabant wijst juist naar het OM, als sociale mediagebruikers kritiek leveren op de handhaving. „We begrijpen het gevoel. Het is ook een complexe situatie als het om wetgeving gaat. Wij gaan niet over wat wij moeten handhaven. Dat is aan het Openbaar Ministerie en lokaal gezag”, schrijft de politie op X.
De gemeente Den Bosch stelt in een schriftelijke reactie dat vrijdagochtend- en middag „is getracht” om tractoren te weren van de snelweg. „Echter met de vele aanrijroutes en de vele op- en afritten van de snelwegen is dat niet volledig voorkomen.” De overtreders kunnen strafrechtelijk worden aangepakt, aldus de gemeente.
Jan Brouwer, emeritus hoogleraar recht en samenleving, vindt de manier waarop de autoriteiten met het protest zijn omgesprongen „onbegrijpelijk”. Hij begrijpt niet dat men het idee heeft gehad dat de aankondiging van de politie zou moeten kunnen. Het Openbaar Ministerie doet nu een poging om een verkeerde inschatting goed te praten, stelt hij.
De lokale autoriteiten weten „bliksemsgoed” dat rijden met een trekker op de snelweg niet onder het demonstratierecht valt, vervolgt hij. „De vrijheid van demonstreren is geen vrijbrief om strafbare feiten te plegen. Allesbehalve.”
Volgens Brouwer is de Wegenverkeerswet kraakhelder. „Om het verkeer niet in gevaar te brengen zijn trekkers op de snelweg in de wegenverkeerswet strafbaar gesteld. Dat de politie plotseling maar zegt: we gaan niet vervolgen, niet handhaven. Écht volstrekt misplaatst.”
De emeritus hoogleraar vindt het merkwaardig dat de politie „de boel van tevoren al heeft wegegeven”. Tot januari 2021 hadden de autoriteiten nog enigszins een argument om niet te handhaven, vindt hij, omdat het toen „buitengewoon lastig” was. Trekkers stonden toen niet op naam. Maar door Europese regelgeving heeft Nederland nieuwe wetgeving moeten invoeren, waardoor iedere trekker traceerbaar is naar de eigenaar. „De politie had boeren kunnen afschrikken met flitsboetes, waarmee ik niet wil zeggen dat daarmee het ongeluk voorkomen had kunnen worden.”
Brouwer vindt het vreemd dat de politie bij snelwegblokkades van klimaatactivisten van tevoren aankondigt: wij gaan handhaven en indien noodzakelijk hardhandig optreden. Maar in het geval van het boerenprotest zegt: we gaan níet handhaven. „Het is uiterst merkwaardig en niet te verkopen. Het lijkt erop dat de overheid zich bemoeit met de inhoud van de demonstratie, zo van: dit vinden we wel een legitiem doel. Dat staat haaks op wat in wetten en regelgeving is vastgelegd. Daarin staat expliciet dat de overheid neutraal moet zijn.”
Tijdens de wekelijkse persconferentie na de ministerraad stelde premier Rob Jetten dat de politie Oost-Brabant „geen goed signaal” afgaf met de vrijbrief. Hij wil dat de politie, het Openbaar Ministerie en burgemeester Jack Mikkers (VVD) „nabespreken” hoe het mis kon gaan.
Minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma noemt demonstreren op de snelweg „onbegrijpelijk en levensgevaarlijk”. Hij roept boeren op om in het vervolg niet meer met trekkers over de snelweg te rijden. Niet alle boeren gaven gehoor aan die oproep. Op de A2 bij Empel en op de A1 bij Markelo reden vrijdagmiddag weer tientallen boeren met trekkers.