Na zijn overlijden in 2010 vulden de krantenkolommen zich met hoopvol nieuws: in al die jaren waarin J.D. Salinger stilletjes en teruggetrokken had geleefd, zou hij wél hebben geschreven. Zestien jaar later is er van postuum werk – helaas, of toch gelukkig? – nog geen spoor.
is schrijver en chef van Zondag, het essay- en boekenkatern van de Volkskrant.
Leaf peepers worden ze genoemd. De dagjesmensen uit de grote stad, die, als de herfst komt en de boombladeren zich in vol ornaat over het geel-rood-bruine kleurenspectrum vleien, de pittoreske provinciale dorpjes van New England opzoeken.
Hoe zou het met Cornish, New Hampshire, gaan? Pittoresk tot en met, vol elegante huizen en kerken uit de koloniale tijd, en met maar liefst vier overdekte houten bruggetjes – de fotogenieke trekpleisters waar het gebied om bekendstaat.
Maar tot 2010 zal de belangrijkste trekpleister de romanschrijver J.D. Salinger zijn geweest. Niet dat iemand hem te zien kreeg, maar hoeveel mensen zullen door Cornish en de omringende dorpjes gereden hebben, denkend: ‘Misschien zien we hem wel lopen, de auteur van The Catcher in the Rye, bij het postkantoor, bij de supermarkt!’
In de rubriek ‘Reputaties’ kijken we hoe de betekenis van denkers en kunstwerken, van schrijvers en hun personages kantelt en evolueert.
Salinger was notoir teruggetrokken; sterker nog, hij was zo notoir teruggetrokken dat het obsceen werd. IJdel bijna. De beste manier om te zorgen dat iedereen over je praat, is je snor drukken.
In zijn roman Mao II, over een teruggetrokken schrijver, fabuleert Don DeLillo: ‘Wanneer een schrijver zijn gezicht niet laat zien, wordt hij een lokaal symptoom van Gods beroemde terughoudendheid zichzelf te openbaren.’
DeLillo werd geïnspireerd door een foto die stiekem en tegen zijn zin op een onverwacht moment van Salinger in Cornish werd gemaakt. Salinger kijkt in de lens alsof hij een moordenaar ziet, als hij de hakbijl ziet schitteren in het maanlicht.
Arme Salinger. Maar ook: creepy Salinger. Hij zou diep in oosterse spiritualiteit zijn verzonken. Hij correspondeerde en kreeg relaties met jonge, te jonge meisjes. 17, 18 jaar oud. Na een kortverhaal in The New Yorker in 1965 publiceerde hij niets meer. Zijn roman en verhalenbundels mochten wel worden herdrukt, maar nooit met een nieuw omslag. Het werk moest in de tijd worden vastgelegd. Zijn oudere verhalen, die nog niet gebundeld waren, mochten niet heruitgegeven worden.
Waarom niet? Niemand wist waarom niet.
En toen overleed hij in 2010, op 91-jarige leeftijd. De literaire geruchten jaagden door de krantenkolommen en ze beloofden een overvloed: hij zou al die decennia hebben doorgeschreven, verhalen, romans, een vervolg op The Catcher in the Rye, nog talloze uitbreidingen over zijn geniale en getormenteerde familie Glass – de hoofdpersonen van veel van zijn korte verhalen. Het werk zou op stapels klaarliggen, met kleuren gecodeerd wat meteen gepubliceerd kon worden en wat nog redactie nodig had. Een Welle aan salingeriana.
Zestien jaar later: nog niets.
Wel heeft zijn zoon bevestigd dat zijn vader altijd bleef schrijven en dat dat met de wereld gedeeld zou worden. ‘Ik hoop binnen tien jaar’, zei zijn zoon in 2019.
Gelukkig hebben we de boeken nog, zeg je dan. Deze zomer werd The Catcher in the Rye 75 jaar oud, wat betekent dat de hoofdpersoon, Holden Caulfield, 91 zou zijn – net zo oud als Salinger zou worden.
Beroemde openingszin: ‘Als je het echt allemaal wilt horen, dan wil je waarschijnlijk eerst weten waar ik geboren ben en wat een waardeloze jeugd ik heb gehad en wat mijn ouders allemaal gedaan hebben voordat ze mij kregen en meer van dat sentimentele gelul, maar eerlijk gezegd heb ik geen zin het daarover te hebben.’
En sindsdien hing elke generatie aan Holdens lippen. Dit was het boek dat tot elke 15-jarige sprak, met 65 miljoen verkochte exemplaren tot gevolg. Sleutelwoorden in die eerste zin zijn ‘eerlijk gezegd’, want Holden werpt zich op als de beschermheilige van eerlijkheid: hij bekritiseert de schijnheiligheid van het volwassen leven, waarin ouders en docenten leven ‘zoals het hoort’.
Weggestuurd van school banjert Holden door New York, maakt ruzie met klasgenoten en met een souteneur, raakt dronken, wordt al dan niet betast door een oude docent en praat met zijn jongere zusje, Phoebe, die hij aanbidt.
Aan het einde van de roman kijkt hij toe hoe ze op de draaimolen in Central Park gaat: ‘Ik voelde me opeens zo verdomd gelukkig, zoals Phoebe maar in de rondte ging. Het scheelde eerlijk gezegd verdomd weinig of ik zat te grienen, zo verdomd gelukkig was ik. Ik weet niet waarom. Het was gewoon dat ze er zo verdomd lief uitzag, zoals ze daar met haar blauwe jas aan en zo de hele tijd in de rondte ging.’
Als je het boek nu terugleest – hoe zal ik het zeggen: misschien is er te veel gebeurd. Holden verlangde naar onschuld, en zo begonnen critici na zijn dood op te merken: misschien was dat Salingers verlangen naar onschuld, was dat de reden waarom hij vooral op jonge studentes viel. Misschien dat hij zich opsloot in Cornish, omdat hij het gebrek aan onschuld van Amerika in de jaren zestig niet onder ogen wilde komen. Misschien was de zucht naar onschuld het resttrauma van zijn Tweede Wereldoorlogervaringen.
Dit is de reputatieschade van de auteur die zich terugtrekt: het enige dat rest is speculatie, theorieën over het hoe en waarom, met als gevolg dat men Salingers boeken gaat lezen door de bril van Salingers leven. Precies wat hij niet kon verdragen.
Zou er 75 jaar na The Catcher nog een deel twee kunnen verschijnen? De vraag is: zouden we het willen? Wat nu als Holden zich net als Salinger had teruggetrokken in Cornish, ver weg van alles. Zonder New York om schijnheilig te vinden, zonder ouders en docent om zich tegen af te zetten. In zijn eentje in het verkleurende herfstbos, omgegeven door niets dan zijn eigen oprechtheid en zijn eigen gelijk. Je vreest met grote vreze voor het boek dat dat zou opleveren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant