De gelauwerde Amerikaanse essayist Rachel Aviv schrijft in haar nieuwe boek over de band tussen moeders en dochters. ‘Doordat je zo onlosmakelijk met elkaar verbonden bent, ontstaat er een verwachting.’
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
‘De sterke liefde van de ouder jegens het kind lijkt bij het kind niet aanwezig te zijn en kan dus niet aan de ouder worden teruggeschonken’, schreef de Australische schrijver Elizabeth Jolley eens.
‘Eerst vond ik dat helemaal geen vervelend idee’, zegt de Amerikaanse journalist en essayist Rachel Aviv (44) via een videoverbinding vanuit haar huis in Brooklyn in New York. ‘Ik dacht dat dat nu eenmaal zo werkte in het leven. Pas toen ikzelf kinderen kreeg, begon ik in te zien hoe tragisch de strekking van het citaat eigenlijk is.’
Altijd is Aviv gefascineerd geweest door relaties tussen ouders en kinderen. ‘Doordat je zo onlosmakelijk met elkaar bent verbonden, bestaat er een verwachting’, zegt ze. ‘Je denkt de ander te kennen, terwijl je steeds weer wordt geconfronteerd met alle manieren waarop je hem of haar níét kent.’
Het onderwerp loopt als een rode draad door haar nieuwe boek, Onverbreekbaar. Verhalen over moeders en dochters, dat essays bevat die eerder, soms in een iets andere vorm, verschenen in The New Yorker.
‘Een voortreffelijke verzameling van zes waargebeurde verhalen, die met tact, zorgvuldigheid en subtiliteit worden verteld’, aldus de recensent van The Wall Street Journal.
De essays gaan onder meer over de wereldberoemde geheugenpsycholoog Elizabeth Loftus en de volstrekt tegenstrijdige herinneringen die zij en haar broers hebben over de verdrinkingsdood van hun moeder, en over Emma, die haar eigen negen dochters in de Filipijnen achterlaat om te werken als nanny in New York, waarna ze haar moederliefde noodgedwongen op haar Amerikaanse oppaskinderen projecteert.
Aviv – volle bos bruine krullen en blauwe, indringende ogen – is volgens The Guardian een van de grootste essayisten van deze tijd en wordt vergeleken met Joan Didion en Janet Malcolm. Haar vorige boek, Vreemden voor onszelf. Psychische stoornissen en de verhalen die ons vormen, behoorde volgens The New York Times en Time Magazine tot de beste boeken van 2022.
Het langste en meest geruchtmakende essay in Onverbreekbaar gaat over schrijver Alice Munro en haar dochter Andrea. Andrea wordt vanaf haar 9de seksueel misbruikt door Munro's tweede echtgenoot, Gerry Fremlin. Als Andrea 25 is, schrijft ze hierover een brief aan haar moeder. Die vertrekt bij Fremlin, maar staat een maand later weer bij hem op de stoep.
Aviv beschrijft hoe Munro ‘zoals veel ouders’ een feilloos vermogen had om ‘tegelijkertijd te weten en niet te weten’. Details van het misbruik verwerkte Munro in haar fictie, die veelgeprezen werd en haar uiteindelijk in 2013 als eerste Canadees de Nobelprijs voor de Literatuur zou opleveren. Fremlin overleed datzelfde jaar. Munro bleef altijd bij hem; zelf stierf ze in 2024.
‘Het leven van Munro werd gemarkeerd door twee breuken’, zegt Aviv. ‘De eerste breuk ontstond toen ze haar stervende moeder in de steek liet, de tweede toen ze haar dochter in de steek liet voor haar man. Ze heeft die moeder-dochterdynamiek in haar verhalen zo indringend geanalyseerd dat ik daar meer over wilde schrijven, om er uiteindelijk zelf een boek aan te kunnen wijden. Maar toen besefte ik dat veel van mijn stukken zonder dat ik het wist al over moeder-dochterrelaties gingen.’
Bijvoorbeeld het stuk over Linda Bishop, een vrouw die aan psychoses leed, maar hulp weigerde en uiteindelijk op een verlaten boerderij verhongerde. Toen Aviv haar aantekeningen voor dit stuk uit 2011 nog eens doornam, las ze daarin tot haar verbazing dat Bishop als tiener een baby ter adoptie had afgestaan.
In het stuk heb ik dat helemaal niet vermeld’, zegt Aviv. ‘Toen ik nog geen moeder was, begreep ik de impact van het verlies van een baby gewoon nog niet. Ik zag het niet als een levensveranderende gebeurtenis. Het laat ook maar weer zien hoe beperkt je perspectief soms is.’
Ook in het openingsverhaal van Onverbreekbaar, over de lerares Hannah Upp, was er sprake van een verloren baby waar Aviv aan voorbijging. Upp leed aan dissociatieve fugue, een zeldzame aandoening waarbij mensen hun identiteitsbesef verliezen en soms een nieuwe identiteit aannemen.
Als gevolg van een fugue verdween Upp in 2008, in 2013 en in 2017 (na de laatste keer is ze nooit meer teruggevonden). Telkens gebeurde dat in de periode waarin de moeder van Upp had moeten bevallen van een zoon. In plaats daarvan kwam het jongetje drie maanden te vroeg ter wereld en overleed hij een dag later.
Upps moeder, een predikant, sprak van ‘bovennatuurlijke logica’, maar Aviv vond de chronologische samenloop te symbolisch en liet het detail weg uit haar artikel in The New Yorker, dat verscheen in 2018.
In de versie van het verhaal in het boek staat het wél. ‘Ik geloof nog steeds niet in bovennatuurlijke logica’, zegt Aviv, ‘maar ik geloof wel dat een moeder die een kind heeft verloren daar ieder jaar bewust of onbewust op reageert, wat weer een uitwerking kan hebben op de leden van het gezin.’
Al sinds haar 10de schrijft Aviv over ouder-kindrelaties. In wat ze een roman noemde, schreef ze vanuit het perspectief van een jonge verteller: ‘‘Ik hou zoveel van je mama, ik hou van je’, en ik rende naar haar toe en omhelsde mijn moeder zo stevig als ik kon om al mijn liefde in haar te persen.’ In het verhaal sterft de moeder later die dag aan een hartstilstand.
‘Toen ik dit teruglas, verbaasde ik me over hoe transparant ik was over mijn tegenstrijdige verlangens’, zegt Aviv. ‘Ik verlangde naar die intimiteit met mijn moeder, terwijl ik tegelijkertijd, ergens ook, de fantasie aan het uitleven was dat er aan die overweldigende versmelting een einde kwam – door de dood.’
Vaak moet ze denken aan een citaat van de Chinees-Amerikaanse schrijver Yiyun Li. ‘Zij zegt dat de essentie van volwassen worden is om verstoppertje te spelen met je moeder, hide and seek. Zeker als het kind jong is, zoekt het de moeder. Maar die dynamiek verandert naarmate het ouder wordt en de moeder, die daarvoor nog permanent toegang had tot haar kind, erachter komt dat het een ander persoon wordt, die misschien moeilijker te bereiken en te doorgronden is.’
Dat neemt niet weg dat het kind de liefde van de ander wel degelijk kan beantwoorden, zegt Aviv. ‘De Canadese schrijver Sheila Heti schreef dat we, zonder te weten waarom, ervoor leven om de problemen van onze moeders op te lossen, ernaar streven hun levens betekenis te geven.’
De moeder van Rachel Aviv wilde graag schrijver worden en stuurde zoveel verhalen naar het tijdschrift The New Yorker dat ze vreesde dat de redactie dacht dat ze gek was.
‘Dat ik op dit moment het leven leid waar mijn moeder zo naar hunkerde’, schrijft Aviv in Onverbreekbaar, ‘is zo evident dat ik er in het algemeen liever niet bij stilsta.’
Ben je toe aan vakantie?
‘Ja. Eind augustus ga ik met mijn gezin naar Sea Ranch, een kleine gemeenschap aan de noordkust van Californië. Het is het vierde jaar dat we daarheen gaan, nadat een vriendin die er woonde ons in haar huis liet verblijven. Ik vind het een van de mooiste landschappen die ik ken.’
Wat was je meest romantische zomer?
‘De eerste zomer waarin mijn middelbareschoolvriendje in Boston studeerde, terwijl ik nog in Michigan woonde. Het was zo romantisch dat het pijnlijk was. Als we elkaar zagen, eens in de paar weekenden, was er zo’n intens verlangen en een intimiteit die bijna gewelddadig was. Alles voelde magisch en nieuw.’
Welke ontmoeting met een vreemde is je bijgebleven?
‘De eerste persoon over wie ik een lang stuk schreef, voor Harper’s Magazine. Het was een vrouw bij wie schizofrenie was vastgesteld, maar ze wist niet of die diagnose terecht was. Haar verhaal wakkerde veel vragen bij me aan over psychiatrie en de invloed van diagnoses, de manier waarop iemands identiteit ook gevormd kan worden door diagnoses. Ik denk dat ik een groot deel van mijn carrière heb besteed aan het proberen te beantwoorden daarvan.’
Waarmee ben je gestopt zonder er spijt van te krijgen?
‘Na tien jaar klarinet gespeeld te hebben ben ik daar ineens helemaal mee opgehouden. Ik kan niet zeggen dat ik daar spijt van heb.’
Welk boek raad je aan?
‘Ik weet niet of het in Nederland verschijnt, maar ik heb genoten van The Hill van Harriet Clark, een autobiografische roman over een dochter die haar moeder bezoekt in de gevangenis.’
Naar welke podcast luister je?
‘Ik luister vaak naar The Daily van The New York Times, maar verder ben ik geen podcastpersoon. Informatie neem ik beter op via mijn ogen dan mijn oren.’
Wat is iets dat je carrière je heeft gekost?
‘Ik hoef niet op vaste uren te werken en ik denk dat dat mijn relatie met tijd heeft aangetast. Andere mensen kunnen beter van hun vrije tijd genieten dan ik. Ik zie het toch vaak als tijd waarin ik kan schrijven.
‘Maar dat kan ook komen doordat ik het echt leuk vind om te werken. Ik krijg er energie van op een manier waarop andere dingen in het leven dat niet doen.’
Wat is het beste schrijfadvies dat je hebt gekregen?
‘Raak niet gehecht aan je werk, raak niet gehecht aan een mooie zin of alinea. Schrap ze als dat het verhaal verder helpt. O ja, en oordeel niet. Als je verhaal goed genoeg is, hoef je daar niet je eigen mening in te stoppen.’
Wat is de laatste tijd een onderwerp van contemplatie?
‘Ik heb net een stuk afgemaakt over een wetenschapper die tussen de jaren zestig en negentig kinderen uit Papoea-Nieuw-Guinea naar de Verenigde Staten haalde om hen vervolgens zelf op te voeden. Die kinderen hadden daarvoor nauwelijks contact gehad met de buitenwereld en werden dus ineens ondergedompeld in een radicaal andere cultuur.
‘Ik heb veel nagedacht over de ideeën die de bedenker van dit project moet hebben gehad en ook over hoe het voor de kinderen moet zijn geweest om jaren later terug te keren naar Papoea-Nieuw-Guinea, waar ze óók als vreemdeling werden gezien.
Het verhaal, dat ergens in augustus zal verschijnen, gaat ook over hekserij. Toen de mensen in Papoea-Nieuw-Guinea die ik interviewde er voor het eerst over spraken, begreep ik nog niet helemaal in hoeverre beschuldigingen van hekserij hun levens en gevoel van veiligheid beïnvloedden. Het duurde even voordat ik de ernst van de dreiging begreep.”
‘Ik ben op de hoofdpersoon van dit verhaal gekomen doordat ik in de National Library of Medicine, in de buurt van Washington D.C., op zijn dagboek stuitte. Ik kwam erachter dat hij in een klein stadje in Papoea-Nieuw-Guinea woont en heb contact opgenomen met een lokale journalist, die me heeft geholpen hem te vinden.’
Welke luxe waardeer je meer naarmate je ouder wordt?
‘Massages.’
Welk tijdschrift, behalve The New Yorker, raad je aan?
‘Kennen jullie in Nederland n+1? Daarin staan lange, interessante stukken, vooral reportages en cultuurkritiek.’
Tot welke leeftijd ging je met je ouders op vakantie?
‘Onlangs nog! We zijn daar weer mee begonnen sinds de geboorte van onze kinderen.’
Zou je je woonplaats als vakantiebestemming aanraden?
‘Ja, Brooklyn is geweldig. Ga naar Prospect Park en naar de Brooklyn Promenade, waar je de skyline van Manhattan kunt zien.’
Wat is het voornemen dat je al vaak hebt gehad maar nooit hebt uitgevoerd?
‘Om te mediteren. Daar is het nooit van gekomen.’
Voor welke eigenschap schaam je je?
‘Ik heb best veel angst om in het openbaar te spreken. Maar waarom? Het voelt onlogisch. De gelegenheden waar ik moet spreken, vaak boekpresentaties, zijn vaak klein, en dan denk je: waarom roept dit nou zo’n lichamelijke reactie op? Wat ik daar zeg, boeit niemand.
‘En toch ben ik bang dat ik in al mijn rauwheid word ontmaskerd, dat iedereen mijn angst ziet.’
Wat voor boek hoop je nog te schrijven?
‘Ik wil mezelf uitdagen door een boek te schrijven dat één chronologisch verhaal vertelt, misschien vanuit het perspectief van meerdere mensen. Dat is iets wat ik nog nooit heb gedaan, en ik hoop de juiste aanleiding ervoor te vinden. Ik denk dat het de leeservaring aangenamer zou kunnen maken dan wanneer je steeds heen en weer beweegt tussen verschillende locaties en tijdstippen.’
Wat is een ‘wat als’-vraag die soms bij je opkomt?
‘Wat als Trump beide keren niet was verkozen? Had de wereld dan niet zo apocalyptisch aangevoeld, of was dat sowieso gebeurd?’
1982 Geboren in Detroit.
2004Bachelor literatuur aan Brown University.
2004-2006Boekrecensent bij tijdschrift The Village Voice.
2009Master non-fictieschrijven aan Columbia University.
2011Eerste artikel voor The New Yorker.
2013In dienst bij The New Yorker.
2022Boek Vreemden voor onszelf.
2022National Magazine Award voor artikel over Elizabeth Loftus.
2025 George Polk Award voor artikel over Alice Munro.
2026 Finalist Pulitzerprijs voor artikel over vrouw die genas van schizofrenie.
2026Boek Onvervreemdbaar.
Rachel Aviv: Onverbreekbaar. Verhalen over moeders en dochters. Uit het Engels vertaald door Henny Corver en Ineke van den Elskamp. Atlas Contact; 256 pagina’s; € 23,99.
De Zomergids is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland met ons aan lichte contemplatie doet. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant