Afgelopen maand, het zal u zijn ontgaan, heeft het kabinet een nieuwe adviseur aangesteld: de Productiviteitsraad. Onder aanvoering van beroepsbestuurder Pauline van der Meer Mohr gaat de raad het kabinet adviseren over mogelijkheden om de productie per gewerkt uur op te voeren. In de beste poldertradities dient de raad nauw samen te werken met het Centraal Planbureau (CPB), dat de productiviteit onderzoekt, en de Sociaal-Economische Raad, waarin de werkgevers en werknemers zitting hebben die eventuele productiviteitsgroei daadwerkelijk moeten realiseren.
Saaie boel? Neen! Cruciaal onderwerp!
Waarom zitten we er hier in Nederland zo warmpjes bij? Vanwege de productiviteitsgroei in het verleden. Een economie kan groeien door meer uren per jaar te werken of door per gewerkt uur meer te produceren. Dat laatste is productiviteitsgroei. Sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw hebben mensen in Nederland gemiddeld spectaculair meer consumptiemogelijkheden gekregen, terwijl het aantal gewerkte uren per persoon niet is gestegen maar is gedaald. Maar deze productiviteitsgroei, die bron van voorspoed, vertraagt. De kip legt geen gouden eieren meer.
Productiviteitsgroei is daarom terecht één van de vier hoofdonderwerpen die de regerende minderheidscoalitie heeft aangewezen in haar coalitieakkoord. Maar D66, CDA en VVD hebben geen idee wat te doen. Hun coalitieakkoord heeft een effect van nul op de groei van de arbeidsproductiviteit, berekende het CPB eind vorig jaar. Vandaar dus die Productiviteitsraad.
Die raad krijgt een harde dobber. Want de productiviteitsgroei daalt in alle ontwikkelde economieën, en over de oorzaken zijn de geleerde economen het niet eens. Het kabinet vraagt de Productiviteitsraad dus niet, zoals in de politiek wel eens voorkomt, naar de bekende weg.
Wat te doen? De hoofdboodschap van de vorige maand verschenen Productiviteitsmonitor 2025 van het CPB in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is dat de productiviteit in 2024 én 2023 is gedaald. De groei is negatief. Er is dus twee jaar op rij krimp van de arbeidsproductiviteit. Maar het document bevat ook aanknopingspunten om na te denken over oplossingen. Kortweg: kijk goed naar specifieke sectoren.
In het document staat een apart hoofdstuk over de bouw, met ruim een half miljoen werkenden in Nederland geen kleine sector, die bovendien aan de lat staat, als het aan het kabinet ligt, voor het fors opvoeren van de productie van woningen. In de bouwsector is de productiviteitsgroei al sinds 2017 nul. Het is duidelijk een zorgenkindje.
De consultants van McKinsey stelden al eens een diagnose van de bouwsector met observaties als: de bouw is traag met het omarmen van nieuwe technologie, de bouw standaardiseert te weinig, investeert te weinig en heeft een groeiend tekort aan ervaren bouwvakkers. CPB en CBS voegen er specifiek voor Nederland aan toe dat het groeiende aandeel zzp’ers in de sector de groei van de productiviteit drukt. Werkenden in bouwbedrijven met meer dan 250 medewerkers zijn liefst twee keer zo productief als eenpitters.
De bouw is dus rijp voor een rondje creatieve destructie, in de woorden van de vermaarde Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter. Nieuw toetredende bouwbedrijven met een hogere productiviteit zouden de eenpitters en kleine bouwbedrijven moeten wegconcurreren of opslokken. De productiviteit in de bouw zou daarmee toenemen, en daarmee ook de productiviteit van de hele economie. De gewenste extra woningbouw zou zonder extra werkenden kunnen plaatsvinden.
Hoe dan? Dat lijkt me een goede vraag voor de Productiviteitsraad.
Frank Kalshoven is econoom en publicist. Reageren? Email: frank@frankkalshoven.nl
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.