Zaterdag is het vijf jaar sinds de machtsovername van de Taliban in Afghanistan. De streng islamitische groepering zit stevig in het zadel en regeert met harde hand. Het doorzettingsvermogen van met name vrouwen en meisjes lijkt het enige lichtpuntje.
Gebroken beloftes om te matigen; dat is in een notendop het verhaal van de Taliban sinds 2021. De verbeteringen ten opzichte van hun schrikbewind tussen 1996 en 2001 - zoals onderwijs voor meisjes, vrouwenrechten respecteren en persvrijheid - kwamen niet van de grond.
In plaats daarvan werden de mogelijkheden voor onderwijs voor meisjes juist verder beperkt, net als de toegang tot gezondheidszorg voor vrouwen. Daarbovenop kwam een deugdwet: vrouwen kregen reisbeperkingen, kledingvoorschriften en zelfs een verbod op praten in het openbaar opgelegd.
Ook voor mannen kwamen er kledingvoorschriften. Zo moest een groep twintigers vorig jaar op het matje komen bij de Taliban omdat ze waren gekleed als personages uit de televisieserie Peaky Blinders.
Ondertussen zit de Afghaanse economie in het slop. Hulporganisatie CARE schat dat 21,9 miljoen mensen - bijna de helft van de bevolking - nog altijd humanitaire hulp nodig heeft. "Waar je ook komt, je ziet steeds meer Afghanen die wanhopig zijn", zegt Ibraheem Bahiss tegen NU.nl. Hij werkt vanuit de Afghaanse hoofdstad Kaboel voor de denktank Crisis Group.
Het einde van de onderdrukking is voorlopig niet in zicht, zeggen experts. De opperste leider van de Taliban, emir Hibatullah Akhundzada, verzamelt namelijk steeds meer streng conservatieve medestanders om zich heen, zegt gaat Bahiss verder. "Akhundzada staat erop dat zijn visie voor het land wordt uitgevoerd. En dat betekent meer beperkingen voor de bevolking."
Rachel Reid, expert bij denktank Afghanistan Analysts Network, vult aan dat de Taliban bovendien steeds meer manieren heeft om toe te zien op de naleving van die strenge regels. "Het ministerie van Deugdzaamheid is versterkt en ook de inlichtingendiensten houden de boel steeds scherper in de gaten."
Op die manier worden initiatieven voor bijvoorbeeld de verbetering van onderwijs in de kiem gesmoord, stelt Reid. Ze ziet dat er op lokaal niveau en op afdelingen van het ministerie van Onderwijs echt wel voorstanders van onderwijs voor meisjes zijn en dat er ook ideeën voor zijn. "Soms komt het zelfs tot plannen, maar dan krijgt de emir er lucht van en gaat er alsnog een streep doorheen", verzucht de expert.
Volgens Reid ontstaat er daarom een soort "alternatieve onderwijssector", waarbij meisjes hun toevlucht zoeken tot online onderwijs of lessen op geheime onderwijslocaties. "Het toekomstperspectief voor meisjes onder de Taliban is zo bedroevend dat ze vastberaden zijn om in ieder geval iets te leren. Op die manier hebben ze een doel."
Volgens de VN-organisatie UNESCO worden 2,4 miljoen meisjes in Afghanistan uitgesloten van voortgezet onderwijs. Als er geen actie wordt ondernomen, kan dat aantal in de komende jaren verdubbelen.
Reid zou daarom graag zien dat er vanuit Europa en de Verenigde Staten meer druk wordt uitgeoefend op de Taliban. Bijvoorbeeld door hulp afhankelijk te maken van verbeteringen van het onderwijs en de gezondheidszorg. "In plaats daarvan lijkt de prioriteit van Europese diplomaten te liggen bij het terugsturen van Afghanen naar hun land van herkomst".
Ook Bahiss ziet dat de beperkte interactie met de Taliban die er is voorlopig vooral om de terugkeer van vluchtelingen draait. Maar dat is tegelijkertijd niet vreemd, gaat de analist verder. "Als je op ministerieel niveau gaat praten of bijvoorbeeld ontwikkelingshulp gaat sturen, lopen westerse regeringen het risico dat ze de Taliban legitimeren. Of dat het geld uiteindelijk in de zakken van de streng islamitische groepering verdwijnt."
De Afghaanse bevolking lijkt daardoor voorlopig tot de Taliban te zijn veroordeeld. Maar dat wil niet zeggen dat het land een kruitvat is. "Veel Afghanen zijn uitgeput na de decennialange onrust in het land. Voorlopig lijken de inwoners deze periode relatieve stabiliteit te waarderen", zegt Bahiss. "Bovendien is er nu een functionerende bureaucratie, wat ook door veel Afghanen wordt gewaardeerd."
Ook hulporganisaties profiteren van de relatieve rust in Afghanistan. "De veiligheidssituatie is in delen van het land veranderd, waardoor we op plekken kunnen komen waar we eerder lastig kwamen", zegt Deniz Dönmez van hulporganisatie CARE. "Maar dat doet niets af aan de enorme schaal van de humanitaire nood en het feit dat miljoenen mensen afhankelijk zijn van hulp."
De veiligheidssituatie geeft ook de Afghanen zelf meer bewegingsruimte. De mannelijke inwoners welteverstaan. "Voor vrouwen betekent deze 'stabiliteit' simpelweg dat er momenteel geen oorlog is", zegt Reid.
Source: Nu.nl algemeen