De politie trad vrijdag niet op tegen de boerenprotesten op de snelweg en verwees naar het demonstratierecht. Daar is niet iedereen het mee eens.
is chef van de politieke redactie.
‘Je kunt toch moeilijk tanks gaan inzetten.’ Het was december 1995 en op de A1 bij Hengelo en de A7 bij Marum reden honderden boeren met hun trekkers de snelwegen op om te demonstreren tegen het mestbeleid van het eerste kabinet-Kok. Een woordvoerder van de Twentse politie die werd bestookt met de vraag of dat niet voorkomen kon worden, kaatste de bal terug: hoe dan?
Het is de vraag die de afgelopen jaren al vele keren klonk als een colonne trekkers weer ergens in het land het verkeer platlegde, en die vrijdag aan kracht won nadat het zo mis ging op de A59 bij het Brabantse Heesch. Twee mensen lieten het leven en zes mensen raakten gewond bij een ongeluk achter in de file die ontstond door de trekkers die onderweg waren naar het provinciehuis in Den Bosch.
Die file kwam niet onverwacht. De hele week al was duidelijk dat er acties op komst waren, bij het provinciehuis werden preventief blokkades opgeworpen om te voorkomen dat boeren daar de toegang zouden blokkeren.
Maar gevraagd naar mogelijke maatregelen tegen trekkers op de snelweg sloot een woordvoerder van de politie Oost-Brabant zich donderdag bij voorbaat aan bij zijn verre Twentse voorganger: de politie was niet van plan om daar hard tegen op te treden. De boeren zouden niet worden begeleid of gefaciliteerd door agenten, maar ook niet worden gestopt. ‘Dat is zo door het landelijk Openbaar Ministerie bepaald.’
Die houding riep vrijdag tot in het Torentje verwondering op. ‘Geen goed signaal’, oordeelde minister-president Rob Jetten, geconfronteerd met het beeld dat op de snelwegen kennelijk veel oogluikend wordt toegestaan. ‘Ik kan mij voorstellen dat mensen zich hier enorm aan ergeren.’ Hij voegde er wel aan toe dat het standpunt van politie en justitie in werkelijkheid genuanceerder is. ‘Ik weet zeker dat de politie zal ingrijpen als dat kan en nodig is.’
Dat benadrukt nu ook de politie Oost-Brabant, die inmiddels spreekt van ‘nogal ongelukkige’ berichtgeving op donderdag. ‘Trekkers op de snelweg zijn bij wet verboden. Dat keuren wij nooit goed. Alleen heb je met het demonstratierecht te maken.’
Maar ook daar dreigt een misverstand te ontstaan, zegt Jon Schilder, emeritus hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Vrije Universiteit, in een reactie. Hij erkent dat het ‘logistiek buitengewoon ingewikkeld’ is voor de politie om in te grijpen als boeren met honderden tegelijk de wegen op komen rijden, maar toch vindt hij dat de politie ‘een scheve schaats’ reed met de aankondiging dat er niet zou worden opgetreden.
‘Juridisch gezien is het gewoon een overtreding van de Wegenverkeerswet’, zegt Schilder. ‘Je kunt flitsboetes uitdelen of, als de kentekens worden afgeplakt, mensen met camerabeelden identificeren. Dat is de normale manier van handhaven die voor iedereen geldt. Als je dat niet doet, krijg je een wildwestsamenleving waarin het recht van de sterkste geldt.’
Schilder signaleert dat het Openbaar Ministerie nogal terughoudend is geworden met optreden tegen demonstraties nadat de afgelopen jaren meermalen bakzeil werd gehaald in de rechtbank. ‘Tot aan de Hoge Raad is enkele keren geoordeeld dat demonstranten te hard zijn aangepakt.’
Volgens Schilder is het ‘natuurlijk goed’ dat mensen altijd naar de rechter kunnen om hun vrijheid van demonstratie op te eisen, maar tegelijkertijd noemt hij die vrijheid niet onbeperkt. ‘Het veroorzaken van onveilige situaties is verboden, daar is niets ingewikkelds aan. Overigens kun je je hier ook afvragen of het wel om een demonstratie ging. Deze mensen waren op weg naar een demonstratie, dat is net wat anders.’
De politievakbond ACP liet zaterdag aan persbureau ANP weten in zijn maag te zitten met de situatie. De bond zelf zou bij acties op de snelwegen liefst strenger handhaven, maar agenten zijn afhankelijk van de marsorders van burgemeesters en het Openbaar Ministerie. De bond wil met alle betrokkenen ‘reflecteren’ over de toekomstige handhaving rond boerenacties.
Ook premier Jetten roept politie, burgemeesters en Openbaar Ministerie in Oost-Brabant op om na te bespreken hoe ongelukken als die van vrijdag voortaan kunnen worden voorkomen. Zelf had hij niet direct een concrete suggestie over hoe dat zou moeten.
Minister Heerma van Binnenlandse Zaken presenteerde onlangs wel zijn voornemen om burgemeesters ruimere wettelijke bevoegdheden te geven om demonstraties te verplaatsen, bijvoorbeeld als de veiligheid in het geding is. Maar dat zet weinig zoden aan de dijk tegen boeren die doorgaans niet aankondigen waar zij precies met tientallen tegelijk de snelweg op gaan rijden.
Vooralsnog houdt de premier het dan ook bij de hoop dat alle actievoerders, ook de klimaatactivisten van Extinction Rebellion, hun strategie misschien toch maar eens aanpassen. ‘Demonstreer niet op een snelweg, of je dat nu doet voor boeren, voor het klimaat of voor welk thema dan ook. Het is gewoon levensgevaarlijk.’
De politie heeft een demonstratie van Extinction Rebellion (XR) op de Utrechtsebaan in Den Haag, het begin van de A12, zaterdag kort na aanvang beëindigd. Tientallen klimaatactivisten werden net voor de tunnelbak, nabij de Tweede Kamer, tegengehouden door de politie en blokkeerden daar de weg. De actie was niet aangekondigd bij de gemeente. Burgemeester Jan van Zanen gaf een ‘onmiddellijk bevel tot ontruiming’. Activisten werden naar een bus gestuurd. Mensen die niet zelf naar de bus wilden lopen, werden daar door agenten naartoe gedragen.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant