Een half jaar nadat de VS een oorlog tegen Iran begonnen, probeert Amerikaans marinepersoneel overboord te springen en wordt Trump uit de Air Force One gesmokkeld uit angst voor Iran. Tot nu toe is geen enkel strategisch doel bereikt. Wat blijft er over van Amerika’s militaire reputatie en afschrikking?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
In de oorlog tegen Iran moeten de VS de ene na de andere klap incasseren. Financieel: tot nu toe kostte de strijd de VS zeker 32 miljard euro, mogelijk veel meer. Tientallen extra miljarden liggen nog in het verschiet. Militair: het overgrote deel van Amerika’s hightechwapens is inmiddels afgeschoten. Het gaat jaren duren om de voorraden te herstellen. En nu ook wat betreft reputatie.
De Amerikaanse president Donald Trump werd vorige maand gedwongen de Air Force One op het vliegveld van Ankara per cateringwagen te ontvluchten, uit vrees voor een Iraanse aanslag. Zo’n 5.000 bemanningsleden van een Amerikaans vliegdekschip – de ultieme expressie van militaire macht – kampen met te weinig eten, kapotte toiletten en groeiende wanhoop als gevolg van Iraanse aanvallen op een marinebasis.
Amerika staat in zijn hemd. Tegenstanders trekken daar conclusies uit. En dat heeft potentieel grote gevolgen voor Europa.
Deterrence, afschrikking, komt voor in verschillende tactische en strategische varianten. Kort geformuleerd komt het neer op een strategie waarbij de dreiging met militair geweld zó overweldigend is dat de tegenstander niet doet wat jij niet wilt. ‘De boodschap is: als je deze rode lijn overgaat krijg je zo waanzinnig op je kop dat de kosten vele malen hoger zijn dan wat je hoopte te bereiken.’
Daarbij spelen verschillende factoren een rol, zegt Frans Osinga, hoogleraar Oorlogsstudies van de Universiteit Leiden. Ten eerste: geloofwaardigheid. Heeft de afschrikkende macht voldoende middelen, wapens, om te doen waarmee het dreigt? Bestaat daarvoor de politieke wil? Wordt dat alles duidelijk gecommuniceerd naar de tegenstander?
‘Afschrikking’ is een van de fundamenten onder de machtsbalans in de wereld. Amerika’s militaire reputatie helpt al sinds de Tweede Wereldoorlog een door het Westen gedomineerde wereldorde te handhaven.
‘En Amerika’s afschrikking is onze afschrikking’, zegt Osinga.
Europa is voor zijn verdediging afhankelijk van het Navo-bondgenootschap. Daarin spelen de VS de hoofdrol, zowel nucleair als conventioneel. Eerder zaaide Trump al twijfel over de Amerikaanse bereidheid een Navo-land als Litouwen bij te staan als het door Rusland zou worden aangevallen. Nu blijkt dat de VS niet in staat zijn een conventionele oorlog tegen een kleinere tegenstander te winnen.
Dat is in de eerste plaats het gevolg van Trumps strategische incompetentie, zegt Osinga. Amerika heeft zich onvoldoende voorbereid op Iraanse drone- en raketaanvallen, moest daarom zelfs luchtafweer uit Japan en Zuid-Korea weghalen, en raakt nu snel door zijn munitievoorraden heen.
Na de twaalf dagen durende oorlog in juni 2025 gaven de VS het land ook nog eens acht maanden de tijd om zich militair te versterken, voordat in februari dit jaar een nieuwe ronde begon.
Tegelijk committeerden de VS zich aan het begin van het huidige conflict aan maximale doelstellingen: het Iraanse regime ten val brengen, zijn nucleaire programma vernietigen en zijn raket- en dronefaciliteiten zodanig degraderen dat ze geen bedreiging meer vormen. Geen van die strategische doelen is bereikt. Ondertussen raken de VS uitgeput.
Weliswaar liggen talloze Iraanse militaire faciliteiten nu aan gruzelementen, toch blijft de kleinere tegenstander de wereld verbijsteren met zijn vermogen de strijd voort te zetten. Raket- en droneaanvallen teisteren Amerika’s bondgenoten in de regio, de Arabische Golfstaten, en stellen Iran in staat de Straat van Hormuz voortdurend te gijzelen.
Dat is niet alleen het gevolg van Amerikaans falen; de aard van grootschalige oorlogsvoering is de afgelopen jaren snel veranderd.
De Iraans-Amerikaanse oorlog, net als eerder het Oekraïense gevecht tegen de Russische invasie, toont het enorme effect van asymmetrische macht op het slagveld. Die wordt mogelijk gemaakt door snelle technologische ontwikkelingen. Kleine landen kunnen met goedkope drones doelen raken die tot voor kort alleen met kruis- of zelfs ballistische raketten bereikbaar waren.
Westerse machten hebben de afgelopen jaren te weinig gedaan om zich daarop voor te bereiden. Dat blijkt onder meer uit het feit dat de VS Patriot-raketten ter waarde van 3 miljoen euro per stuk inzetten om Iraanse drones met een prijs van een paar duizend euro neer te halen.
Dat vreet aan de macht van klassieke militaire giganten, zoals de VS, in het voordeel van middelgrote machten als Iran, zegt Peter Middendorp, voormalig Commandant der Strijdkrachten.
‘Zij kunnen met asymmetrische middelen, economische afhankelijkheden en geografische knelpunten veel meer tegenmacht organiseren dan hun militaire omvang doet vermoeden.’
Dit alles leidt tot rimpel-effecten over de hele wereld. Japan en Zuid-Korea zijn zich razendsnel aan het bewapenen uit angst voor China. Europa doet hetzelfde, ter voorbereiding op eventueel Russisch geweld. Oekraïeners sterven omdat het land tekort heeft aan geavanceerde luchtafweerraketten die Russische ballistische raketten kunnen stoppen. Die zijn opgegaan aan de oorlog tegen Iran.
Geopolitieke tegenstanders van de VS trekken hun eigen conclusies. China weet dat Amerikaanse voorraden uitgeput zijn. Nu al schendt China bijna dagelijks het luchtruim van Taiwan, dat Beijing als afvallige provincie ziet. Het zou Amerika op de proef kunnen stellen, misschien niet direct met een invasie maar bijvoorbeeld met een maritieme blokkade van het eiland.
Dan moet Amerika vliegdekschepen sturen om ze terug te jagen, zegt hoogleraar Osinga. ‘Diezelfde vliegdekschepen die nu in het nieuws zijn omdat de bemanning al veel te lang op zee zit.’
Ook Rusland weet dat het ‘window of opportunity’ nu is, aldus Osinga. ‘Het gaat drie, vier, vijf jaar duren voor Europese landen in staat zijn de afnemende militaire steun van de VS enigszins te compenseren. Als Rusland ‘groene mannetjes’, incognito militairen, de grens met een Baltische staat wil laten oversteken, moet dat ergens de komende vijf jaar gebeuren.’
Het doemscenario is dat die twee landen samen optrekken om de Navo op de proef te stellen. ‘Dat is niet heel waarschijnlijk, maar ook niet denkbeeldig. En de geschiedenis laat zien dat wereldoorlogen ontstaan als allerlei kleine conflicten met elkaar verbonden worden en grootmachten betrokken raken.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant