Nederland vertelt jongeren dat wie hard werkt en verantwoordelijkheid neemt vooruit kan komen. Als we dat verhaal willen blijven vertellen, moeten we er ook voor zorgen dat het waar wordt.
Nederland vertelt jongeren al vanaf jonge leeftijd ongeveer hetzelfde verhaal: doe je best op school, haal je diploma, werk hard en neem verantwoordelijkheid voor je leven. Want wie hard werkt, kan later een leven opbouwen zoals diegene dat zelf wil.
Ik ben 20 jaar en ook ik ben met dat idee opgegroeid. Ik geloof er nog steeds in dat je zelf verantwoordelijkheid moet nemen voor je toekomst. Maar ik vraag me steeds vaker af of het verhaal dat we jongeren vertellen nog wel past bij de werkelijkheid waarin mijn generatie volwassen wordt. Je kunt studeren, werken en sparen en alsnog geen betaalbare woning vinden.
Je kunt alles doen wat er van je wordt verwacht en toch afhankelijk blijven van je ouders. Niet omdat jongeren massaal verkeerde keuzes maken, maar omdat de omstandigheden zijn veranderd.
Over de auteur
Gian Sakoetoe is publicist en voormalig vicevoorzitter van JOBmbo, een landelijke jongerenorganisatie die mbo-studenten een stem geeft in het onderwijs.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De woningmarkt is daar misschien wel het duidelijkste voorbeeld van. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) waren er in 2024 ongeveer 518 duizend starters op de woningmarkt, tegenover ongeveer 560 duizend een jaar eerder. Het aantal thuiswonende jongeren onder de 25 dat de woningmarkt betrad, daalde in één jaar van ongeveer 125 duizend naar 96 duizend.
Achter die cijfers zit meer dan alleen een tekort aan woningen. Wie geen woning kan vinden, blijft langer thuis en stelt daarmee een deel van zijn zelfstandigheid uit. Samenwonen wordt moeilijker, de plek waar je kunt wonen kan bepalen waar je gaat werken en uiteindelijk kunnen zelfs keuzes over gezinsvorming worden uitgesteld.
Een woning is daarom niet het eindproduct van een succesvol volwassen leven, maar juist een van de voorwaarden om dat volwassen leven te kunnen beginnen. Ik verwacht niet dat iedere jongere op zijn 23ste een koopwoning heeft. Maar een eigen plek om te wonen zou ook geen luxe moeten worden in een samenleving die van jongeren verwacht dat ze zelfstandig worden.
Die zelfstandigheid gaat niet alleen over wonen. Veel jongeren hebben te maken met tijdelijke contracten, het minimumjeugdloon, hoge woonlasten en studieschulden. Voor studenten begint financiële onzekerheid soms al tijdens hun opleiding.
Neem stages. Van studenten verwachten we dat ze praktijkervaring opdoen en soms meerdere dagen per week meedraaien op een werkvloer. Toch krijgen studenten lang niet altijd een volwaardige stagevergoeding. De zorgverzekering, boodschappen en reiskosten lopen ondertussen gewoon door. Voor een student met ouders die kunnen bijspringen is dat misschien op te vangen. Een student die die mogelijkheid niet heeft, moet mogelijk naast een opleiding en stage ook nog werken om rond te komen.
Ook na de opleiding kan de onzekerheid zich opstapelen. Begin 2024 hadden bijna 1,4 miljoen huishoudens een studieschuld. Gezamenlijk ging het om ongeveer 29 miljard euro. Een studieschuld, tijdelijk contract of hoge huur hoeft afzonderlijk geen groot probleem te zijn, maar wanneer alles samenkomt wordt het moeilijker om te sparen en vooruit te plannen.
Bestaanszekerheid betekent voor mij daarom niet alleen dat je vandaag je boodschappen kunt betalen. Het betekent ook dat je een onverwachte rekening kunt opvangen, iets kunt sparen en beslissingen over je toekomst durft te nemen. Als jongeren nauwelijks de mogelijkheid hebben om iets op te bouwen, kunnen we niet blijven zeggen dat ze simpelweg meer verantwoordelijkheid moeten nemen.
Daarmee komen we bij misschien wel het grootste probleem: niet iedere jongere begint op dezelfde plek.
Twee jongeren kunnen hetzelfde diploma hebben, even hard werken en ongeveer hetzelfde verdienen. Toch kan de één thuis blijven wonen en sparen, terwijl de ander huur moet betalen. De één krijgt misschien financiële hulp van ouders bij het kopen van een woning, terwijl de ander volledig op zichzelf is aangewezen.
Volgens het CBS hadden woningbezitters tussen de 25 en 35 jaar in 2024 gemiddeld ongeveer 226.800 euro vermogen, tegenover ongeveer 10.100 euro bij huurders van dezelfde leeftijd. Dat verschil heeft meerdere oorzaken, maar het laat wel zien hoe sterk bezit samenhangt met de mogelijkheid om verder vermogen op te bouwen.
Het probleem is niet dat ouders hun kinderen helpen. Als ouders dat kunnen, is het logisch dat ze dat doen. Het probleem ontstaat wanneer zulke hulp steeds belangrijker wordt om überhaupt dezelfde stappen te kunnen zetten als anderen.
We praten veel over kansengelijkheid in het onderwijs, maar kansenongelijkheid stopt niet wanneer je een diploma krijgt. Als de ene student zonder problemen een onbetaalde stage kan lopen omdat zijn ouders hem ondersteunen, terwijl de andere student daarnaast moet werken, ontstaat al een verschil. Als vervolgens ook de toegang tot een woning mede afhangt van hoeveel geld ouders kunnen bijdragen, wordt dat verschil alleen maar groter.
Ik ben 20 jaar. Mijn volwassen leven moet eigenlijk nog beginnen. Ik moet mijn opleiding afronden, gaan werken, een inkomen opbouwen en uiteindelijk een eigen plek vinden. Ik verwacht niet dat de overheid dat allemaal voor mij regelt. Mijn generatie moet zelf verantwoordelijkheid nemen, maar verantwoordelijkheid werkt twee kanten op.
Als we van jongeren verwachten dat zij verantwoordelijkheid nemen voor hun toekomst, mogen we van de politiek verwachten dat zij zorgt voor omstandigheden waarin dat ook mogelijk is. Dat vraagt om betaalbare woningen, een fatsoenlijke vergoeding voor stages en een samenleving waarin de financiële positie van je ouders niet steeds bepalender wordt voor de kansen die je krijgt.
Over tien jaar ben ik 29. Ik hoop dat we dan niet terugkijken en constateren dat we in 2026 al wisten dat jongeren moeilijk een woning konden vinden, studenten zonder vergoeding stage liepen en afkomst steeds belangrijker werd, maar dat we dat simpelweg normaal zijn gaan vinden. Mijn generatie hoeft niet alles cadeau te krijgen. We vragen iets veel fundamenteler: een eerlijke kans om het zelf op te bouwen.
Nederland vertelt jongeren dat wie hard werkt en verantwoordelijkheid neemt vooruit kan komen. Als we dat verhaal willen blijven vertellen, moeten we er ook voor zorgen dat het waar blijft.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant