Militaire afschrikking
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Werkt afschrikking wel of werkt het niet? De vraag komt geregeld voorbij in discussies over de grote defensie-investeringen die de Europese Unie en de NAVO in de komende jaren willen doen. Heeft praten niet veel meer zin dan geld steken in wapens? Dat diplomatie een eerste levensbehoefte is, staat buiten kijf, maar dat is de noodzaak van afschrikking (helaas) ook. Wie hieraan twijfelt, hoeft alleen maar te kijken naar wat Oekraïne op dagelijkse basis te verstouwen krijgt aan grof Russisch geweld. Poetins Rusland bestookt het land al weken met moeilijk te onderscheppen ballistische raketten, en Oekraïne heeft er militair letterlijk geen antwoord op. Had het dat wel dan had Moskou zich wel twee keer bedacht.
Wat de situatie extra pijnlijk maakt, is de rol die Europa en de VS spelen in deze door Poetin verder aangezwengelde geweldsspiraal. Al langer is duidelijk dat de Amerikaanse president Donald Trump niet bereid is om Oekraïne van de militaire middelen te voorzien om zich goed te kunnen verdedigen in de Russische agressie-oorlog. De EU slaagt er onvoldoende in om het gat dicht te lopen, omdat het industrieel en logistiek ingewikkeld is, maar ook uit angst voor grotere betrokkenheid bij de oorlog.
In de afgelopen weken werd duidelijk dat Trump niet alleen niet wil helpen, maar ook als hij dat wel zou willen, er niet langer toe in staat is. De massale aanvallen op Iran hebben de Amerikaanse raketvoorraden uitgeput. Aan voor Oekraïne cruciale luchtafweerraketten is een nijpend tekort ontstaan. Veel van deze ‘Patriots’ zijn tijdens Iraanse tegenaanvallen ingezet ter bescherming van Golfstaten en elders dus niet meer beschikbaar. Alleen om deze reden al is Trumps beslissing om Iran aan te vallen een strategische blunder van historische proporties, die niet alleen voor het Midden-Oosten zelf maar ook voor Oekraïne en Europa een gevaarlijke dynamiek in gang heeft gezet. Trump toont zich al langer een onbetrouwbare NAVO-partner maar zoveel onbezonnenheid is een acuut veiligheidsrisico.
Poetin heeft als geen ander begrepen dat hier een kans ligt. Eerder dit jaar leek zijn land in het defensief te worden gedrukt door succesvolle droneaanvallen waarmee Kyiv de oorlog naar Russisch grondgebied wist te brengen. Nu er amper meer Patriots richting Oekraïne gaan heeft de Russische leider vrij spel om aan te vallen met ballistische raketten – en dat doet hij ook. Anders dan bij kruisvluchtwapens en drones is de reactietijd bij zulke raketten, die met een extreem hoge snelheid bijna loodrecht naar beneden komen, heel kort. Deze zomer is het Oekraïne door het gebrek aan Patriots nauwelijks gelukt om zulke raketten te onderscheppen. De impact is verwoestend, met wekelijks vele burgerdoden tot gevolg.
Ook de raketeenheid die Noord-Korea begin deze maand naar Rusland stuurde, kan niet los worden gezien van de Russische intentie om zoveel mogelijk dood en verderf te zaaien nu de Oekraïense luchtafweer hapert. Dat Rusland de productie van raketten aan het opvoeren is, belooft komende winter weinig goeds voor het Oekraïense energienetwerk of andere cruciale infrastructuur. Intussen lijkt Rusland ook in de hybride oorlogsvoering binnen de EU te kiezen voor verdere escalatie. De mislukte bomaanslag vorige week op het vliegveld van Leipzig ging veel verder dan wat er tot nu toe aan sabotageacties op Europees grondgebied te zien was, en komt akelig dicht in de buurt van een klassieke oorlogsdaad. Of Rusland achter de aanslag zat, is nog niet duidelijk, maar veel wijst die kant op.
Onlangs leek Trump bereid om Oekraïne een licentie te geven om zelf Patriot-raketten te kunnen bouwen, maar eind juli kwam hij daarop terug. De Amerikanen zouden bezorgd zijn dat ze de controle verliezen over de markt voor Patriots als Oekraïne ermee aan de haal gaat. Het land heeft de afgelopen jaren al vaker laten zien dat het onder druk van de oorlog in staat is tot snelle technologische innovaties, en voor een betere en sneller te produceren Patriot zouden zich meteen afnemers melden.
Behalve van de eigen militaire kracht zal Oekraïne het in deze verstikkende situatie opnieuw moeten hebben van de EU en Europese NAVO-bondgenoten. Kyiv is zeker dankbaar voor die steun, maar de frustraties zijn groot. Duitsland heeft al een paar jaar een licentie om Patriots te bouwen, maar de eerste raketten zullen pas in 2027 van de band rollen. Intussen blijft Duitsland weigeren om Taurus-kruisraketten te leveren. Geen Patriots, maar wel een wapen waarmee Oekraïne Rusland onder druk zou kunnen zetten. Het klinkt wrang, maar zolang Oekraïne vecht, blijven de verschrikkingen die bij oorlog horen Europa bespaard. Om dat zo te houden zal Europa veel meer moeten doen.