Begroting Deze week ontvangt de top van het kabinet de oppositie voor verkennende gesprekken over de begroting van volgend jaar. Pro-leider Jesse Klaver mag maandag als eerste langs en eist dat alle bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel gaan. „De allerrijksten moeten ook een eerlijk deel gaan bijdragen.”
Jesse Klaver (Pro) en Gidi Markuszower (Groep Markuszower) in debat in de Tweede Kamer.
Maandagavond om 19.30 uur is Pro-leider Jesse Klaver uitgenodigd op het ministerie van Algemene Zaken door premier Rob Jetten (D66) en vicepremiers Dilan Yesilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA). Het is één van de eerste stapjes in misschien wel het belangrijkste proces van het politieke jaar: de begrotingsonderhandelingen.
Alle uitgaven die het kabinet wil doen, moeten door de Tweede en de Eerste Kamer worden goedgekeurd. Voor dit minderheidskabinet, dat in beide Kamers geen meerderheid heeft, wordt het een lakmoesproef.
Pro is als grootste oppositiepartij een factor van belang. Met die partij heeft het kabinet in de Tweede Kamer in één klap een meerderheid, en in de Eerste Kamer bijna. Maar het kabinet wil 6,5 miljard euro bezuinigen op het sociale vangnet en pakt vermogensongelijkheid niet aan. NRC sprak Klaver voorafgaand aan de onderhandelingen.
Met welke eisen komen jullie maandag aan tafel?
„Het is heel simpel: dit land moet eerlijker. Dat betekent dat er géén bezuinigingen mogen plaatsvinden op de sociale zekerheid. Dáár wordt het meest op bezuinigd. Terwijl dit kabinet op gebied van winst en vermogen helemaal niets extra vraagt. De allerrijksten moeten ook een eerlijk deel gaan bijdragen.”
De bezuinigingen op het vangnet staan niet in de begroting van volgend jaar, maar volgen later pas. Waarom de onderhandelingen bemoeilijken door ook toekomstige begrotingen te bespreken?
„Als we nu alleen onderhandelen over 2027 is dat heel Haags. Wij vinden niet alleen de Haagse werkelijkheid belangrijk. We gaan mensen niet in onzekerheid laten zitten over toekomstige bezuinigingen. Die moeten dit najaar nog van tafel. Als we ergens tegen zijn zullen we ons daar heel hard tegen verzetten. Dan is onze steun voor begrotingen dus niet zeker.”
Premier Rob Jetten (D66) wil op 28 augustus steun in beide Kamers geregeld hebben. Is dat realistisch?
„Ze hebben nog twee weken. De eerste week wordt gevuld met oriëntatiegesprekken, en dan is er nog één week om alle begrotingen rond te krijgen. Dat is buitengewoon ambitieus. Het kabinet heeft deze zomer namelijk niets gedaan in voorbereiding op deze onderhandelingen. Ze laten het op het allerlaatste moment aankomen. Dat is hoog spel spelen, en heel risicovol.”
„Ze hebben geen keuze gemaakt of ze over links of rechts willen. Het kabinet wil iedereen te vriend houden, en een meerderheid van honderd zetels krijgen in de Tweede Kamer. Dat is niet realistisch.”
Denkt het kabinet écht zo’n meerderheid te kunnen halen, of is dat strategie?
„Ik heb het idee dat die wens serieus is. Dit is namelijk waaróm het een minderheidskabinet is. Ze konden het tijdens de formatie niet eens worden over de vierde coalitiepartij. En nu speelt dus bij elke inhoudelijke discussie de vraag: ‘Met wie werken we samen?’ Het is een permanente formatie. Dat zet heel veel op slot en maakt dit proces onnodig complex.”
Prinsjesdag is al in september, maar dan hoeven er nog geen meerderheden te zijn voor de begrotingen. Het kabinet kan nog maanden onderhandelen en doorschuiven. Ziet u dat als reëel scenario?
„Ik hoor dit vaker terug, het is een spin vanuit het kabinet. Wij gaan echt niet accepteren dat de begrotingen worden doorgeschoven. Die moeten gewoon dit kalenderjaar worden afgerond. Maar het klopt, in theorie kan je de begrotingen nog een hele tijd doorschuiven ja. Dat zou alleen heel lelijk zijn.”
„Sowieso is er een harde deadline voor het Belastingplan. Daar is half november een akkoord voor nodig in de Tweede Kamer, en dan moet de Eerste Kamer half december ook nog instemmen.”
In de Tweede Kamer kan het kabinet met steun van Pro aan een meerderheid komen, maar ook over rechts met bijvoorbeeld JA21 en SGP. In de Eerste Kamer heeft het kabinet slechts 22 zetels en daardoor veel minder bewegingsruimte. Daar moet óf Pro (14 zetels) óf BBB (11 zetels) instemmen. Om met de BBB samen te werken, zou het stikstofpakket van het kabinet moeten worden herzien. En dát wil de coalitie niet. BBB-leider Henk Vermeer zei deze week tegen NRC dat et kabinet geen interesse in hem getoond heeft in de afgelopen periode. Hij gaat er vanuit dat het kabinet allang heeft besloten met Pro in zee te gaan.
De getallen liegen er niet om: Pro lijkt onmisbaar in de senaat. Misschien heeft het kabinet al geconstateerd dat ze met u een deal móéten sluiten?
Klaver moet even nadenken. „Dat hebben ze ons dan nog niet verteld. Misschien komt dat volgende week, maar dat is niet wat wij zien. Ik ga het kabinet ook niet proberen te lezen. Ik wil van hén weten wat ze willen.”
U klinkt niet optimistisch.
„Nou, ik weet dat onze positie heel sterk is in de Eerste en Tweede Kamer. Maar de VVD heeft tot nu toe élke discussie in het kabinet gewonnen. Vooralsnog zie ik niet dat de VVD minder dominant is, maar we gaan nu een belangrijke fase in.”
Vindt u het veelzeggend dat VVD-minister van Financiën Eelco Heinen niet aanschuift bij deze gesprekken?
„Dat is opvallend. Ik kan me niet herinneren dat een minister van Financiën er eerder niet bij was bij een begrotingsproces.”
Hoe denkt u dat het komt?Klaver moet lachen. „Dat mag je aan de coalitie vragen.”