Dat hij zelf genas van kanker en anderen niet, leidde bij olympisch kampioen Maarten van der Weijden (45) tot een ‘overleversschuld’. Vanaf maandag zwemt hij zijn laatste grote tocht om geld in te zamelen voor de strijd tegen kinderkanker.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Hij volbracht al eens de Elfstedentocht, zwemmend uiteraard, een onvoorstelbare 196 kilometer achter elkaar, maar Maarten van der Weijden zou Maarten van der Weijden niet zijn als het daarna tóch weer begon te kriebelen.
Zou ik nog langer kunnen? Zou ik nog meer geld kunnen ophalen?
Maandag start hij in zijn woonplaats, het Brabantse Vught. Hij wil 270 kilometer borstcrawlen en zaterdag 22 augustus finishen in Utrecht, om daar een cheque te overhandigen aan de Prinses Máxima Centrum Foundation, die zich inzet voor de strijd tegen kinderkanker. De hele tocht is te volgen via een livestream, donaties zijn welkom op 22stedentocht.nl.
‘100 procent gaat naar kankeronderzoek’, verzekert de zwemmer, die zelf op 19-jarige leeftijd de diagnose leukemie kreeg. Hij genas, met hulp van de medische wetenschap en dook terug het water in voor trainingen, die opliepen tot zeven uur per dag. Hij sliep in aanloop naar de Olympische Spelen van 2008 in Peking in een tentje dat de ijle lucht op berghoogte nabootst, om zo extra rode bloedcellen aan te maken.
Het werd goud en zijn verhaal ging de wereld over: ‘From cancer recovery to Olympic gold!’ Het stak de kersverse olympisch kampioen daarbij als iemand zei dat hij kanker overwonnen had. Want hoezo ‘overwinnen’? De andere patiënten in zijn ziekenhuiskamer van destijds waren allemaal dood, hij had gewoon mazzel gehad.
‘Ik kreeg een overleversschuld’, zegt hij zaterdagochtend bij een telefonisch interview. ‘Het gevoel dat ik iets moest terugbetalen.’
In oktober 2023 overleed Sebastiaan, zijn boezemvriend die er al voor hem was toen Van der Weijden zelf ziek was en die hem vanaf een bootje eten en drinken gaf tijdens de Elfstedenzwemtochten. Sebastiaan overleed aan lymfeklierkanker.
Van der Weijden: ‘Het voelde bijna als persoonlijk falen dat ik mijn vriend niet heb kunnen redden. Dat als ik nóg verder had gezwommen, er beter onderzoek was geweest en hij nog leefde. Maar rationeel gezien slaat dat natuurlijk nergens op. Toen merkte ik dat de overleversschuld me in de weg zat, obsessief was. Ik besloot om nog één laatste tocht te zwemmen, om het af te sluiten.’ Zo begon een nieuw plan voor een lange zwemtocht voor het goede doel. Deze keer specifiek voor studies om de bijwerkingen te verminderen van kankerbehandelingen voor kinderen.
Van der Weijden: ‘Driekwart van de kinderen bij wie de kanker verdwijnt, houdt last van bijwerkingen, zoals orgaanschade en onvruchtbaarheid.’ In elk van de 22 steden die de zwemmer aandoet wacht een burgemeester op hem, samen met een gezin dat worstelt met deze problematiek.
Drie bootjes varen mee, voor proviand (‘10 duizend calorieën per dag moet ik binnenkrijgen, dat is echt héél veel’), medische begeleiding en filmopnamen. Hij zwemt zolang het licht is, vanaf halfzeven ’s ochtends tot halftien ’s avonds. Daarna klimt hij de kade op om te slapen, om er de volgende dag weer in te duiken. Zwemmen doet hij vrijwel alleen in de borstcrawl, een slag die als je hem goed uitvoert efficiënter is dan de schoolslag. ‘Mensen zonder veel zwemervaring zijn na twee baantjes borstcrawl in het zwembad vaak al helemaal kapot. Maar mijn hartslag blijft op 90, net zo laag als bij een wandeling.’
Voor aanvang van de tocht kan hij nog over veel dingen peinzen. Of de tracker wel werkt voor de livestream, of hij in de eerste dagen geen bacterie binnenkrijgt waardoor hij ziek wordt, of alle waterwegen begaanbaar zijn met die droogte. De Voorste Stroom tussen Oisterwijk en Tilburg, met al dat riet, gaat dat wel goed?
‘Maar zodra ik begin met zwemmen wordt mijn hoofd leeg. Dat vind ik er ook zo lekker aan, het is bijna een soort meditatie. Linkerarm, rechterarm, en als mijn horloge trilt weet ik dat er weer 500 meter voorbij zijn.’
Hij weet nu al dat hij op zo’n 40 procent van de route een twijfelmoment zal krijgen. Dan ben je al moe en nog niet eens op de helft. ‘Er zal een stemmetje in mijn hoofd klinken: wees nou lief voor jezelf, rond af, je hebt echt genoeg gedaan, je overlevingsschuld is ingelost. Maar een ander stemmetje zegt dan: joh, ga door, je kan dit en elke opgehaalde euro kan mensen met die rotziekte helpen. En bovendien: het is je allerlaatste tocht om geld in te zamelen voor het goede doel.’
Echt de allerlaatste tocht? Zei hij dat niet ook al na het voltooien van de Elfstedentocht? Van der Weijden: ‘Ja, maar dat zei ik vlak na de finish. Alsof je een vrouw net na de bevalling vraagt: ‘Wil je nog een kind?’ Nu zeg ik het ook al vóór ik aan de tocht begin.’
3 x Maarten van der Weijden
‘Soms moet je dúrven op te geven. Om het daarna nog eens te proberen.’ Dit zei Van der Weijden nadat hij in 2018 bij zijn eerste poging de Elfstedentocht te zwemmen ziek werd en na ruim 160 kilometer moest stoppen. Het jaar erna voltooide hij de 196 kilometer wel.
Bij de gestaakte Elfstedentocht kreeg hij koorts en ging hallucineren. ‘Mijn begeleiders op de bootjes veranderden in een soort sprookjesfiguren, en ik had ’t gevoel dat ik bij elke slag dezelfde vis aantikte die met me meezwom.’
Van der Weijden studeerde wiskunde aan de Universiteit Utrecht. Zijn analytisch denkvermogen kwam ook in het water van pas. ‘Ik was niet de snelste zwemmer, maar openwaterzwemmen is een heel strategisch spel’, zei hij in een interview in de Volkskrant. ‘Ik was constant aan het rekenen: hoe kon ik het stromingsvoordeel gebruiken, wanneer was het juiste moment om naar vrij water te zoeken.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Source: Volkskrant