Ondanks een gewapend conflict in de eigen gelederen, komen de machtigste landen van het Mondiale Zuiden dit weekend naar het Indiase New Delhi voor de jaarlijkse Brics-top. Ook Iran, de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië zijn aanwezig. ‘Deze landen hebben genoeg van Westerse dominantie.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
De Indiase premier Narendra Modi ontving zaterdagochtend de vertegenwoordigers van de negen andere Brics-landen: Rusland, China, Zuid-Afrika, Brazilië, Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), Iran, Indonesië en Ethiopië, en het officieuze lid Saoedi-Arabië.
De tweedaagse top vindt plaats terwijl meerdere Brics-leden zijn verwikkeld in de oorlog in het Midden-Oosten. Als vergelding voor hernieuwde Amerikaanse aanvallen viel Iran onlangs nog diens bondgenoot aan, de Verenigde Arabische Emiraten. De bondgenoten van Iran, de Jemenitische Houthi’s, namen deze week Saoedi-Arabië onder vuur.
Waar komt de naam Brics vandaan?
Brics is een acroniem voor de landen Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika. De term BRIC werd in 2001 voor het eerst geïntroduceerd door de Britse econoom Jim O’Neill, om de opkomende economieën uit het Mondiale Zuiden aan te duiden.
Brazilië, Rusland, India en China kwamen in 2006 voor het eerst informeel bij elkaar tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Het samenwerkingsverband werd officieel opgericht in 2009. Toen Zuid-Afrika een jaar later toetrad, werd de naam veranderd in Brics.
De Brics werd onlangs flink uitgebreid. In 2024 traden Egypte, Ethiopië, Iran en de Verenigde Arabische Emiraten toe. Indonesië volgde een jaar later. Saoedi-Arabië en Argentinië ontvingen in 2024 ook een uitnodiging. Argentinië sloeg die af. Saoedi-Arabië niet. Toch trad de Golfstaat nog niet officieel tot het samenwerkingsverband toe.
‘Vanuit westers perspectief bezien is het gek dat Iran, de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië nu met elkaar aan tafel gaan zitten’, zegt Dries Lesage, hoogleraar Internationale Politiek aan de Universiteit Gent, en kenner van internationale instituties zoals de Brics. ‘Maar het zegt veel over de Brics. Het is het belangrijkste diplomatiek podium voor landen uit het Mondiale Zuiden, waar ze leiders als Xi en Poetin kunnen ontmoeten. Landen willen niet wegblijven, ook al zijn ze met elkaar in conflict.’
Staat de oorlog in het Midden-Oosten hoog op de agenda dit weekend?
‘Ja, het is natuurlijk niet niks dat de Brics een gewapend conflict in eigen gelederen heeft. De Indiase premier Modi, die deze top voorzit, doet duidelijk zijn best om een stapje richting een oplossing te zetten. Hij liet zich fotograferen terwijl hij hand in hand met de Iraanse president Masoud Pezeshkian richting een vergadering liep. Hij geeft daarmee een signaal af aan Iran: ‘Je ligt misschien overal onder vuur, maar hier ben je welkom.’ Modi hoopt Iran zo te verleiden om akkoord te gaan met een slotverklaring waarin dit conflict expliciet wordt genoemd.’
De hoop is dus op een slotverklaring. In hoeverre draagt dat bij aan het daadwerkelijk beëindigen van dit conflict?
‘Ik dat we daar niet al te veel van moeten verwachten. De Brics is doorgaans geen top die concrete afspraken oplevert. Daarvoor zijn de landen te verschillend. Je ziet de machteloosheid duidelijk sinds het uitbreken van de oorlog in Iran. Iran laat zich niet bewegen om de blokkade van de Straat van Hormuz op te heffen, ook al heeft India er ontzettend veel last van. Voor een doorbraak hebben de landen uiteindelijk toch de Verenigde Staten nodig.
‘Maar de macht van de Brics ligt op een ander vlak. Het is een symbolische bijeenkomst van landen die genoeg hebben van de westerse dominantie. Het draagt bij aan de identiteitsvorming en emancipatie van het Mondiale Zuiden. Op de korte termijn merk je daar misschien niet veel van, maar op de lange termijn waarschijnlijk wel. Want tijdens die toppen werken de landen gestaag door aan allerlei projecten die de niet-westerse wereld vooruit helpen, bijvoorbeeld de bouw van een alternatief betalingssysteem.’
De Indiase premier Modi heeft tijdens deze top ook een ontmoeting met de Chinese president Xi. Hoeveel gewicht heeft die ontmoeting?
‘Veel. Het is voor het eerst in zeven jaar dat Xi in India op bezoek is. Het is Xi’s eerste bezoek sinds Indiase en Chinese grenswachters in 2020 slaags raakten. Sindsdien is de relatie tussen China en India langzaam gestabiliseerd. Dat Xi speciaal voor deze Brics-top naar India is afgereisd, terwijl hij ook een minister had kunnen sturen, laat zien dat hij van goede wil is en dat hij de banden met India verder wil aanhalen. Die wens komt mede voort uit alle onrust die Donald Trump in de wereld veroorzaakt.’
Modi zit deze top voor. Op welke manier zal hij zijn stempel proberen te drukken?
‘Landen als China en Rusland zien de Brics als een geopolitiek vehikel, waarbij ze zoveel mogelijk landen in het Mondiale Zuiden willen betrekken. India is voorzichtiger. India voert een politiek van multi-alignment, waarbij het met zoveel mogelijk verschillende landen nauwe banden onderhoudt, dus ook met de Verenigde Staten en Europa. Het wil met deze Brics-ontmoeting geen andere landen voor het hoofd stoten. De top zal daarom vooral economisch georiënteerd zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant