Ze was al een succesvolle actrice, met rollen in films van Steven Spielberg en in Paradise Now. Maar met haar rol in Succession drong Hiam Abbass door tot het hogere roem-echelon. Nu deelt ze haar favorieten, voorzien van een waarschuwing: ‘Ik laat me niet in een hokje persen.’
is filmredacteur van de Volkskrant.
Het is onvermijdelijk als Hiam Abbass (65) het kale vertrek van het Rotterdamse zalencentrum De Doelen binnen wandelt: je ziet toch óók haar personage Marcia Roy. Mits je Succession keek natuurlijk – en wie deed dat niet? In de HBO-serie speelt Abbass de echtgenote van Logan Roy. Deze op leeftijd geraakte mediatycoon traineert vier seizoenen lang de overdracht van zijn imperium, daar het superrijke kroost uit zijn eerdere huwelijk – ieder op unieke wijze – ongeschikt blijkt voor het CEO-schap.
De actrice gaat sober maar stijlvol gekleed, rode lipstick als enige accent. Tikje intimiderende oogopslag, zelfs al kijkt ze vriendelijk. Ook Abbass spreekt het Engels met een reepje Frans accent, net als in haar bekendste rol. De enigmatische Marcia van Succession, oorspronkelijk uit Beiroet, betrof géén doorsnee miljardairs-trofeevrouw: doortrapter, of gewoon slimmer, dan al die zichzelf overschattende personages in de serie.
Onze gids dit weekeinde is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland ons gidst langs zijn of haar favorieten.
Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Vlijmscherpe tong, ijskoud in de confrontatie. Bestond er een Oscar voor de subliemste valse glimlach, dan won Abbass ’m voor aflevering 8, seizoen 2, waarin ze een rivale intimideert: ‘Ik heb gevochten en verloren. En ik heb gevochten en gewonnen. Maar als ik verloor, verloor de ander een oog, of een ziel.’
Abbass was al een succesvolle actrice, met rollen in films als het voor een Oscar genomineerde Paradise Now, van de Nederlands-Palestijnse Hany Abu-Assad. Of in de vergeldingsthriller Munich van Steven Spielberg. En in tal van series, waaronder de populaire Hulu-sitcom Ramy, over een Egyptisch gezin in de VS. Maar met Succession drong ze plots door tot het hogere roem-echelon. ‘Mensen steken hun duimen op’, zegt ze over de reacties op straat. Dan hoor ik: ‘We hóúden van Marcia.’ En: ‘Waar de andere personages duidelijk slecht zijn, blijft dat bij haar ongewis. Je kunt van haar denken wat je wilt: ze is een mysterie.’
Ze brengt een bliksembezoek aan de Nederlandse havenstad vanwege het internationale filmfestival, waar Palestine 36 eerder dit jaar in voorpremière ging. Het historische drama van de Palestijnse filmmaker Annemarie Jacir, over de geboorte van het Palestijnse verzet, verschijnt 24 september in de Nederlandse bioscoop. Het is een beladen film, in Israël althans. Daar viel de politie binnen bij een voorstelling in een cultureel centrum in Oost-Jeruzalem, waar de operateur werd gearresteerd. Verdere vertoning werd verboden door de Israëlische veiligheidsdienst, met als opgegeven reden dat Palestine 36 ‘terreur’ zou promoten.
Abbass: ‘De film gáát niet eens over Israël. Het gaat over de Palestijnen onder het Britse mandaat. Ze willen gewoon geen film over het bestaan van de Palestijnen.’
In Palestine 36, dat zich afspeelt in 1936, nemen de spanningen in Palestina toe na de instroom van grote groepen Joodse immigranten, onder bescherming van het Britse mandaat. De Britse autoriteiten bepleiten een vredige toekomst voor beide volkeren, maar sanctioneren ondertussen de repressie en verdrijving van de Palestijnse dorpelingen. Het verhaal wordt verteld door de ogen van diverse personages, uit alle geledingen van de toenmalige samenleving. Abbas speelt een Palestijnse grootmoeder in een door Britse soldaten belaagd dorpje, waar enkele inwoners zich bij de gewapende opstand aansluiten.
‘Het gaat over de aanloop naar de Nakba (de verdrijving en vlucht van honderdduizenden Palestijnen rond de stichting van de staat Israël in 1948, red.)’, zegt Abbass. ‘Veel Palestijnse boeren en dorpelingen kwamen in 1936 al in opstand. Het is een deel van de Palestijnse geschiedenis dat nooit is verteld. Toegang tot de historische archieven is niet makkelijk, daar die eerst in handen waren van de toenmalige kolonisator, de Britten, en later van de Israëli’s. Je kwam er gewoon niet bij. Er ging zeven jaar aan research aan vooraf, voor Annemarie haar script kon schrijven.’
De eerste opnamen van Palestine 36 stonden gepland voor oktober 2023, een paar dagen na de aanval van Hamas en het begin van de Gaza-oorlog. ‘Het productieteam was al aanwezig, met internationale en lokale Palestijnse krachten. Er was zelfs al een Palestijns dorpje gebouwd op de Westoever, speciaal voor de film. Eerst dachten we nog: misschien zal de oorlog twee of drie maanden duren. Misschien kunnen we dan terugkeren. Maar het nam enkel toe, met de genocide in Gaza, en ook met steeds meer geweld tegen de boeren op de Westbank, vlak bij waar we onze filmset hadden opgebouwd. We wilden geen crewleden in gevaar brengen.’
Uiteindelijk verkaste de productie naar Jordanië, waar de film in 2024 ook (tijdelijk) stil kwam te liggen, vanwege de raketaanvallen tussen Israël en Iran. ‘Het was niet makkelijk, maar het is nodig om films te maken over de overlevingsstrijd van het Palestijnse volk. Juist in deze tijd.’
Abbass groeide op in het Arabische dorpje Deir Hanna in Israël. Met haar ouders, zeven zussen, twee broers en inwonende grootouders, die in 1948 van hun land werden verdreven. Ze sloot zich op jonge leeftijd aan bij het Palestijnse El-Hakawati toneelgezelschap, waarmee ze ook door Europa reisde. ‘Mijn eerste liefde was fotografie. Ik weet nog dat ik mijn moeder vroeg: mama, waarom heeft deze foto een ‘ziel’? Ze dacht dat ik gek was, maar zulke vragen stelde ik als meisje. Acteren deed ik toen ook al, op de school in ons dorp.’
Al decennia is Abbass een van de bekendste Palestijnse actrices, met een enorm aantal rollen in films en series. Ook in Hollywood. Daarnaast werkte ze ook als consultant en dialectcoach (ze spreekt Arabisch, Frans, Hebreeuws en Engels), onder meer voor Spielbergs Munich (2005), over de jacht van de Mossad op de Palestijnse daders van de terroristische aanval op de Olympische Spelen van 1972. En voor het in Marokko gefilmde segment van Alejandro G. Iñárritu’s mozaïekfilm Babel (2006).
Spielberg vroeg haar voor de functie, nadat ze weigerde een rol te spelen in zijn film als ze niet eerst het hele script mocht inzien. ‘Niet omdat ik zo’n belangrijk persoon ben hoor, maar om te kunnen acteren – ook in een bijrol – móét ik weten wat het idee is van de film. Als ze me gewoon willen gebruiken voor een paar dagen, zonder mij erbij te betrekken, ben ik niet geïnteresseerd. Dat zou als verraad voelen aan mijzelf. Nadat ik het hele script las, van Tony Kushner, die ik zeer bewonder, zei ik meteen ja.’
Een van de twee dochters van Abbass, Lina Soualem, maakte een documentaire over de familiegeschiedenis van haar acterende moeder, Bye Bye Tiberias (2023). Dat Hiam een artistiek beroep koos en de wereld introk, was binnen het gezin niet vanzelfsprekend. ‘Of ik rebels was? Pff, dat is wat ze zeiden. Maar ik weet niet of ik het zo zou noemen. Ik kon gewoon niet accepteren wat in mijn ogen niet juist was. Dat ging ook om kleine dingen. Waarom zou ik het bed van mijn broer moeten opmaken? Kan hij dat niet zelf doen?
En waarom zou ik een beroep moeten kiezen dat bedacht is voor vrouwen? Waarom kan ik geen fotograaf zijn, of actrice? Maar is dat rebels, of is dat een vorm van overlevingsdrang? Ik wens me niet in een hokje te laten drukken, simpelweg omdat de samenleving dat van mij verlangt. Dus ik brak los.’ Fijne glimlach. ‘Vandaag, in dit interview, ga ik me óók niet in een hokje laten persen.’
‘Dit boek redde mijn leven, zover wil ik wel gaan. Als je geboren wordt als een Palestijn in Israël, zoals ik, dan erf je de Nakba uit de mond van je moeder, en uit die van je grootmoeder. Het kwam direct in mijn oor. In mijn bloed, in de melk die ik dronk. De identiteitscrisis van een Palestijn uit het gebied van 1948. En dan ben je ook nog een vrouw, in een samenleving die behoorlijk traditioneel is, met allerlei ideeën over hoe een vrouw zich behoort te gedragen.
‘Als kind had ik iets stabiels nodig, een platform om mijn plek in de wereld te vinden. In mijn dromen zag ik mijzelf als een heel andere vrouw, die niemand zich kon voorstellen, behalve ik. En dan stuit je als tiener op een boek, dít boek van Kahlil Gibran. Het verhaal gaat over een profeet, die in poëtische taal over het leven spreekt, over religie, over vrijheid. Soms moest ik huilen toen ik het las, soms lachen. Het boek ging verder dan wat religie je leert. Het maakte dat ik kon dromen over welke religie dan ook, níet per se van de religie die ze me probeerden op te leggen.
‘Er zitten ook wijze teksten in over liefde, over moederschap bijvoorbeeld, die mij zeer raakten. ‘Je kinderen zijn niet jouw kinderen’, schrijft hij, ‘ze zijn de zonen en dochters van ’s levens verlangen naar zichzelf’ – ik ken de zinnen uit mijn hoofd in het Arabisch. ‘En ook al zijn ze bij je, toch behoren ze je niet toe.’ Zo stapte ik op mijn moeder af, om te zeggen dat zij mijn moeder is, maar dat het leven óók mijn moeder is. En dat ze moest accepteren dat ze mij, haar dochter, met het leven deelde. Het boek werd mijn Bijbel. Het gaf me hoop.’
‘Ze leeft gelukkig nog, de Libanese zangeres Fairuz. 90 is ze nu. Toen ik klein was en alleen Arabisch verstond, luisterde ik al naar haar stem. Het was alsof ze voor mij alleen zong. Wist je dat ze ook poëzie van Kahlil Gibran heeft gezongen, uit mijn favoriete boek? Maar het is de klank van haar stem die me altijd weer ontroert: die stem op zich is al poëzie. Ik ben zelf geen zangeres, maar ze gaf me als kind het idee dat je ook op een podium kon staan, optreden. Dat het kón. Fairuz is iemand die helemaal voor haar passie leeft, een ware artiest. Mijn hele leven droom ik er al van om haar ooit te ontmoeten, maar dat is helaas nooit gebeurd.’
‘Het enige fotoboek ooit dat ik zelf heb aangeschaft. Ik heb fotografie gestudeerd. En als er een fotograaf is die mij verregaand heeft beïnvloed, dan is het Diane Arbus (1923-1971). Zij liet zien hoe je kunt kijken naar de ander. Nadat ik haar biografie las en vernam dat ze haar leven zelf had beëindigd, voelde ik mij zelfs nog dieper met haar verbonden: alsof haar ziel nog rondwaart. Ze portretteerde vaak achtergestelde mensen. Mensen die lijden, omdat ze om een of andere reden afwijken. Ik ben daar gevoelig voor: de mensen die we afwijzen in onze samenleving.
‘Een aantal van haar foto’s is heel beroemd. Die van de tweeling natuurlijk, die ken je vast (de foto die als inspiratie diende voor de tweeling in Stanley Kubricks The Shining, red.). Maar er zijn er zoveel meer die me aanspreken. Het zit ’m ook in hoe ze kadreert: je vóélt dat ze van haar onderwerpen houdt. Arbus bezat een fijn oog voor al diegenen die we als niet normaal beschouwen in de samenleving. Haar fotografie spreekt over het grote probleem van deze tijd: dat we bang zijn voor mensen die anders zijn. Mensen die anders zijn, dulden we niet in ons midden. Dan kom je ook uit bij migratie, of het hele politieke debat over ‘veiligheid’. De angst voor de mens die niet is zoals wij.’
‘Mag ik ook een dier kiezen? Ik heb nooit een paard gehad. Nooit zelfs maar op een paard gereden. Maar ik kijk zeer graag naar paarden. Het is net kunst. Ze zijn zo anders dan wij, zo mooi en gracieus. Hoe ze naar je kunnen kijken ook. Misschien wil ik er wel eentje, ooit. Het vraagt ook een hoop zorg natuurlijk. Je hebt land nodig, en tijd. Mijn kinderen hebben paardgereden, dat vond ik zeer belangrijk: dat ik ze die mogelijkheid kon bieden. Misschien omdat het er in mijn eigen leven nooit van kwam.’
‘Heel belangrijk voor mij, deze film. Ik was er kapot van. Echt een film die je nog lang bij je draagt. In de kern vertelt La battaglia di Algeri de geschiedenis van Algerije. Over de oorlog, het verzet, het kolonialisme. Over de methoden van de kolonialisten ook: de macht die optrad tegen het volk. Om me heen hoorde ik vaak: als Algerije in staat was om zichzelf te bevrijden na de koloniale macht, na 130 jaar, dan is er wellicht ook hoop voor Palestina, toch?
‘Na het zien van Pontecorvo’s film voelde ik me verbonden met de Algerijnse strijd. Wonderlijk, dat ik later in mijn leven kinderen zou krijgen met een man van Algerijnse komaf. Mijn kinderen zijn half-Algerijns. Hasard noemen we dat in Frankrijk, het lot. Wat ik ook ontdekte dankzij La battaglia di Algeri, is dat film een werktuig kan zijn waarmee artiesten iets kunnen aanzwengelen. Dat een film zo veel meer kan zijn dan entertainment.’
‘Wat me naar Parijs trok? Een man. Zo simpel is het. Zonder hem was ik er nooit gaan wonen. Ik verbleef tijdelijk in Londen, waar ik de vader van mijn twee dochters ontmoette, die in Parijs woonde. Mijn plan was om terug te gaan naar Palestina, maar het liep anders: we werden verliefd. Zo gaat het leven, het voert je ergens naartoe. En nu, zoveel jaar later, zijn er zoveel Franse en Parijse dingen waarmee ik me verbonden voel... Moeilijk om te kiezen. Maar de restaurants, die wil ik zeker noemen.
‘Ik kom heel graag in Le Square Trousseau, in het 12de arrondissement. Het meest Franse restaurant dat ik ken, echt par excellence. Een heel mooie klassieke bistro, met veel zorg en aandacht ingericht. Je voelt de historie. En uiteraard eet je er typisch Franse cuisine. Maar ik eet ook vaak bij La Ruche à Miel, even verderop. Daar moet je zijn voor de beste couscous. En voor alle Algerijnse gerechten waar ik zo dol op ben. De eigenaars zijn twee broers uit de Algerijnse stad Oran, die ik graag mag.’
‘Ach, er zijn zoveel acteurs, zoveel collega’s met wie ik heb gewerkt, en die ik bewonder en liefheb. Maar ik kies iemand die al verdwenen is: Marcello Mastroianni. Ook als hij gewoon niks deed, was er nog zoveel te zien. Enkel een blik, waarom je al moest lachen. Er is altijd zoveel gaande in zijn gezicht, of eigenlijk in heel zijn voorkomen. Hij kon grappig zijn, hij kon tragisch zijn. Hij kon alles. Ik hield echt van hem. Ook om wat hij ooit opmerkte in een interview: dat acteren, anders dan wat zijn collega’s beweerden, helemaal niet zo moeilijk is. Je wordt wakker in de ochtend, zei hij, en voor je je ogen opendoet staat de koffie al voor je klaar, ze schenken water voor je in, vragen wat je wilt lunchen, of je oké bent, of je klaar bent om te beginnen – dat is toch geen zwaar beroep?
‘Dat was een les voor mij. Ik wil geen kritiek uiten op acteurs die de hele tijd over van alles klagen, maar acteren is een geschenk. En als je dat geschenk hebt, behoor je er genereus mee te zijn. Mastroianni was dat: zeer genereus. En of het hem nou makkelijk afging of niet, hij was natuurlijk ook gewoon een groot acteur. Ik bedoel: La Dolce Vita, 8½, Una giornata particolare. Je kunt Rome niet bezoeken zonder je verbonden te voelen met zijn werk.’
‘Ik ontspan me aan zee. Niet zomaar elke zee, maar de Middellandse Zee. En dan die bij Trapani, op Sicilië. Het natuurreservaat daar, zo’n plek die nog gevrijwaard is van toerisme. Och, als ik daar in de streek ooit nog eens een eigen huisje kon hebben. Ik kom er al twaalf jaar, élk jaar. Ik zou nog wel vaker willen. Als ik daar rij, over de kleine Siciliaanse weggetjes, door de bergen, en dan het landschap zie, denk ik: dit had Palestina kunnen zijn. De mensen daar, de boerderijen. Dat gevoel van continuïteit, de rust. Het is het Palestina uit mijn dromen. Hoe het land had kunnen zijn, als alles anders was gelopen.’
1960 Geboren in Nazareth, groeit op in Deir Hanna.
1980 Studie fotografie in Haifa.
1982-1988 Toneelactrice bij het Palestijnse El-Hakawati gezelschap.
1989 Verhuist naar Parijs.
1996 Speelfilmdebuut in Chacun cherche son chat, When the Cat’s Away.
2002 Satin Rouge.
2004 The Syrian Bride (nominatie Ophir Award beste actrice, de Israëlische Oscar).
2005 Paradise Now, Munich, Free Zone (Ophir Award voor beste actrice).
2008 The Visitor, Lemon Tree (nominatie beste actrice European Film Awards).
2009 The Limits of Control.
2014 Exodus: Gods and Kings.
2016 The OA.
2017 Blade Runner 2049.
2018-2023 Succession.
2019-2022 Ramy.
2023 Bye Bye Tiberias (documentaire over haar familie), Insidious: The Red Door.
2024 Last Breath.
2026 Palestine 36, In a Whisper, The Arab.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant