Het Zweedse centrum-linkse blok stevent af op een nipte meerderheid bij de parlementsverkiezingen. De uitslag betekent ook een ommezwaai in de opmars van radicaal-rechts, waarmee Zweden (wederom) tegen de Europese trend ingaat.
Jeroen Visser is verslaggever van de Volkskrant.
Of de centrum-linkse oppositie in Zweden de champagne kan ontkurken, valt nog te bezien. Met 94 procent van de stemmen geteld heeft het linkse blok een nipte voorsprong: 176 zetels tegen 173 voor het centrumrechtse blok. De meeste stemmen uit het buitenland zijn nog niet meegeteld.
Zeker is wel wie de grote verliezer is van deze verkiezingen: de radicaal-rechtse Zweden Democraten (SD). De partij, ooit opgericht door neonazi’s, kwam in 2010 voor het eerst in het Zweedse parlement en werd sindsdien bij elke verkiezingen groter. In 2022 werd de partij de tweede van het land, met 20,5 procent van de stemmen. Nu is dat 17,6 procent. Voor het eerste lopen kiezers bij de partij weg.
Daarmee gaat Zweden net als de andere Scandinavische landen (wederom) tegen de Europese trend in. De opmars van radicaal-rechtse partijen stuit er op een duidelijk plafond. De sociaaldemocraten in Zweden, Denemarken en Noorwegen weten zich nog altijd als grootste te handhaven, al kalft hun voorsprong langzaam af. De Zweedse sociaaldemocraten stevenen nu af op 28 procent van de stemmen, het slechtste resultaat in honderd jaar.
Nu het centrumlinkse blok een meerderheid lijkt te gaan halen, kan de sociaaldemocratische partijleider Magdalena Andersson, die van 2021 tot 2022 al even premier was, het voortouw nemen bij onderhandelingen. De echte euforie bij de sociaaldemocraten zal ontbreken, vanwege het verlies aan stemmen en het feit dat de voorsprong eerder dit jaar in de peilingen veel groter was, zo’n 10 procentpunt. Daarnaast wonnen de andere drie partijen in het linkerblok wel.
Dat betekent waarschijnlijk lastige onderhandelingen. Het vooruitzicht is sowieso troebel, omdat niet iedereen in het linkse blok met elkaar in een regering wil. Zo eist de Centrumpartij dat de Linkse partij een gedoogrol krijgt, terwijl die partij juist regeringsmacht eist en ministers wil leveren. Dat de sociaaldemocraten kleiner zijn geworden, komt de onderhandelingspositie van Andersson niet ten goede.
De partijen op rechts zullen allemaal nadenken over hun strategie. Vooral het verlies van anti-immigratiepartij Zweden Democraten is opmerkelijk, want de partij deed de afgelopen regeerperiode als gedoogpartner veel van wat het beloofd had. Het migratiebeleid werd een van de strengste in de EU, de bendecriminaliteit werd met succes aangepakt en het klimaatbeleid versoberd. Partijleider Jimmie Åkesson stond lachend bij de benzinepomp te vieren dat hij een belastingverlaging op brandstof had afgedwongen. Van de liberale premier Ulf Kristersson had hij de toezegging gekregen dat de SD bij winst daadwerkelijk mocht toetreden tot de regering.
Maar dat lijkt niet te gaan gebeuren. Dat veel kiezers wegliepen, duidt erop dat de scherpe randen van het beleid te hard waren. Zo was er de afgelopen jaren veel protest tegen het uitzetten van in Zweden opgegroeide jongvolwassenen, die door langdurige asielprocedures geen definitieve verblijfsstatus hadden gekregen vóór hun 18de verjaardag. Deze ‘tienerdeportaties’ staan inmiddels op een laag pitje.
Daarnaast kreeg Åkesson kritiek op radicale voorstellen zoals het sluiten van moskeeën. Vorige week baarde hij opzien met de stelling dat ‘moslimimmigratie naar ons land de verkiezingsuitslag bepaalt’.
Het duwde vermoedelijk zwevende kiezers richting andere partijen op rechts, die allemaal lichte winst boekten – maar niet genoeg voor de overwinning.
‘Velen stemden niet op Magdalena Andersson als premier, maar tegen een regering met ministers van de Zweden Democraten’, aldus de linkse tabloid Aftonbladet.
Wellicht dat Zweden, een land dat niet houdt van al te radicale veranderingen, langzaam klaar is voor een middenregering.
Zweedse partijen sluiten zich traditiegetrouw trouw aan bij een politiek blok over rechts of links. Wie in het land een centrumcoalitie oppert, wordt doorgaans raar aangekeken. Met de slinkende steun voor de grote partijen gaat dat misschien veranderen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant