is tv-recensent voor de Volkskrant.
De bekentenis, of ‘confessional’, woekert in reality-tv. We zien hoe een BN’er in een spelshow een ei laat vallen, om twee seconden later in een interviewsetting te vertellen hoe het voelde om dat ei te laten vallen. We zien een onaangename stilte in B&B vol liefde, vet aangezet met een leeglopende schuiftrompet, waarna de deelnemers het zwijgen los van elkaar uitgebreid onder woorden brengen.
De innerlijke monoloog wint terrein door alles wat de kijker ziet gebeuren direct van klip-en-klare context te voorzien. Tegelijkertijd verliest hij zijn geloofwaardigheid. Als publiek zijn we ons in toenemende mate bewust van de sturende vragen van de regisseur, het creatieve knip- en plakwerk van de editor.
In de documentaire Mijn woord tegen het mijne van Maasja Ooms, die zondagavond op NPO 2 te zien was, staat de betrouwbaarheid van wat zich in iemands hoofd afspeelt op een geheel nieuwe manier centraal. Hierin vertellen mensen die stemmen horen niet alleen wat die stemmen hun vertellen, maar komen die stemmen zelf ook aan het woord.
Over de inhoud van de documentaire is, terecht, al met veel lof geschreven. Maar als tv-recensent was ik vooral gefascineerd door de vorm waarin deze stemmen ruimte kregen.
In de eerste minuten zien we hoe iemand de stem in zijn hoofd probeert te matchen met iemand die hardop zegt: ‘Hallo, ik ben de stem.’ Het proces heeft wat van een oogmeting, waarin hij steeds bijschaaft: deze is beter, nee, toch de vorige, wat dieper inderdaad, ja, dit is het.
Even vrees ik voor de reflex om elke stem in een contextformule te gieten waarin die een fysieke gestalte krijgt, zichzelf moet voorstellen, trauma’s voor de camera nog eens over moet doen.
Maar Ooms doet het anders. In plaats van elke geïnterviewde en diens stemmen in hapklare, afgebakende personages te vatten, ontvouwt zich de context waarin deze stemmen ontstaan gefragmenteerd, verspreid in verhalen waarin sommige stemmen veel, en andere weinig ruimte innemen. We zien tegen welke vragen ze zich verzetten, waar ze stilvallen, waar ze geen antwoord op hebben.
Natuurlijk zijn de stemmen die deze mensen horen niet te vergelijken met de innerlijke monoloog die in reality-tv zo hapklaar wordt opgediend, maar toch vraag ik me af wat er zou gebeuren als een programma als B&B die stem wat meer liefde geeft.
Niet direct op elke zucht reflecteren door suggestieve vragen te herkauwen tot een zorgvuldig uitgeknipte respons, of gebeurtenissen te ondertitelen die zich recht voor onze neus hebben afgespeeld. Maar door, zoals een stem van Brigitte in Mijn woord tegen het mijne, ook af en toe tegen de interviewer te zeggen dat hij zijn smoel moet houden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant