Op het landgoed Twickel bij Delden heeft Museum More een derde vestiging geopend. Daar is de eigen collectie schilderijen van Jan Mankes (1889-1920) geland, maar worden ook hedendaagse geestverwanten getoond. ‘Dit is de perfecte plek voor verstilde kunst.’
schrijft voor de Volkskrant over beeldende kunst en erfgoed.
Achter de IJssel, voorbij de industriepercelen en de verkavelde weilanden met omgekeerde vlaggen, beland je in het mooiste decor dat Nederland rijk is: het coulissenlandschap van de Gelderse Graafschap en Overijssel.
Hier liggen de landgoederen waar wordt gewerkt aan het herstel van het oude cultuurlandschap, als antwoord op de verzuring en verdroging van de grond. Weiden omzoomd door houtwallen en loofbossen.
Het grootste van die oude natuurreservaten is landgoed Twickel bij Delden (Overijssel), met 7.000 hectare tuinen, bossen en weitjes rondom het kasteel. Daar, in het voormalige rentmeestershuis, is nu de derde poot gevestigd van het tien jaar jonge Museum More, gespecialiseerd in moderne figuratieve kunst.
De hoofdvestiging ligt in Gorssel (Gelderland), waar directeur Maite van Dijk een energieke programmering voert, met een afwisseling van vroegmodern realisme van Charley Toorop en Pyke Koch en hedendaags werk van kunstenaars als Erik Mattijssen en Tanja Ritterbex.
Naast de hoofdvestiging in Gorssel is er More Ruurlo (Gelderland), het kasteel waar de collectie Willink is uitgestald, samen met enkele creaties van Fong Leng. Op het landgoed Twickel was sinds 2018 de privécollectie No Hero van privéverzamelaar Geert Steinmeijer gevestigd. Mede door de coronacrisis moest die in 2025 zijn deuren sluiten, waarna de Stichting Twickel, de organisatie die het landgoed beheert, op zoek ging naar een vervanger.
En zo staan we nu in het café van het nieuwe museum te luisteren naar directeur Van Dijk, die schetst hoe zij rond de jaarwisseling werd benaderd door de Stichting Twickel met de vraag of More belangstelling had. ‘Dat leidde wel tot een paar doorwaakte nachten. Er waren mensen die ons voor gek verklaarden (‘Wat, nóg een vestiging?’). Maar eigenlijk hadden wij vrij snel begrepen waarom deze uitnodiging ons een geweldige kans bood.’
Die kans lag in de mogelijkheid om rondom de collectie schilderijen van Jan Mankes die More bezit een aparte locatie te openen, speciaal gericht op landschapskunst. Met zijn kleine schilderijen – mistige landschappen, stillevens van schedeltjes, een lelie, wat judaspenning in een gemberpot – behoort de net als Van Gogh jong gestorven Mankes tot de geliefdste kunstenaars van Nederland.
‘Door zo’n uitnodiging ga je opnieuw nadenken over je programmering. Hoe is die samengesteld, waarin onderscheidt die zich? Wij kwamen daarbij tot een afbakening in ‘sferen’, of, om een modewoord te gebruiken, in ‘vibes’. In het hoofdgebouw in Gorssel brengen we vernieuwing en kunsthistorische verdieping. Kasteel Ruurlo gaat vooral over betovering, families kunnen dwalen door het kasteel met de Willinks.
‘En dit oude gebouw met zijn relatief kleine zalen, in deze prachtige omgeving, leek ons de perfecte plek voor het deel van onze collectie dat zich thuisvoelt rond het sleutelwoord ‘verstilling’. Geen kunst die confronteert en bevraagt, maar meer introspectieve kunstwerken.’
Kunst zonder bijsluiter over hoe het conceptueel allemaal bedoeld is en gelezen moet worden. De sleutel tot deze kunst zit in de voorstelling en de techniek, in het plezier in werk met een eigen poëzie, dat mooi of knap gemaakt is. Grote houtskooltekeningen met duistere, droomachtige landschappen van Renie Spoelstra, botanische tekeningen van planten en paddenstoelen van Sophie Steengracht, gemaakt met zelfgeproduceerde inkt en pigment, een prachtige verbeelding van water en wier in een textielwerk van Martin Fenne.
De tekstborden zijn relatief sober, met een kort citaat waarin de kunstenaar iets vertelt over haar of zijn motivatie. Opvallend vaak gaat het daarbij om de herinnering: beelden opgediept uit het geheugen, vertaald in krijt, verf, inkt of textiel. ‘Ik bedenk dat ik eigenlijk aan het archiveren ben’, formuleert Siemen Dijkstra het fraai bij zijn gekleurde houtsneden. ‘Het archiveren van bezielde landschappen voordat deze verdwenen zijn.’
Met zijn sfeervolle landschappen en stillevens geldt Jan Mankes daarbij als de verbindende schakel én als grote publiekstrekker. Speciaal voor hem zijn de twee benedenzalen opnieuw ingericht en aangepast. De wanden werden bekleed met een purperrode kleurbaan. Daaronder zijn de wanden wit, wat een effect geeft van lambrisering.
Voor Mankes werkt de beetje ouderwetse geslotenheid en intimiteit van de ruimtes in het rentmeestershuis goed. ‘Beter eigenlijk dan in de moderne zalen van More’, licht conservator Sito Rozema toe. ‘Daar hingen ze weliswaar op aparte voorzetwanden, maar konden ze toch makkelijk verdrinken in de hoge ruimtes. Hier passen ze in elk opzicht beter.’
Naast de werken van Mankes – twintig uit de eigen collectie, tien bruiklenen uit andere collecties – biedt het museum bij de entree een studiezaal die is beschilderd door de Rotterdamse kunstenaar Anouk Griffioen. Het ruikt er nog naar verf.
Loop een houten trap omhoog en je komt in de tentoonstelling Into the Woods, met de tien hedendaagse kunstenaars. Hier zijn de zalen sober, met crèmekleurige wanden en spots aan een railing. De werken zijn geselecteerd op variatie en contrast en verdeeld over een reeks kabinetten, met als sfeervolle afsluiting het videowerk van Persijn Broersen en Margit Lukács: Mastering Bambi, waarin we dwalen door de verlaten wouden van de beroemde Disneyfilm uit 1942. ‘Het idee is dat de bezoekers hier, na Mankes, een indruk krijgen van de rijkdom van het artistieke landschap, ook in de hedendaagse kunst’, aldus conservator Marieke Jooren.
Tijd om weer naar buiten te lopen, de tuin in waar de beelden van de vorige bewoner van het Rentmeestershuis, het museum No Hero, nog steeds onder de hoge bomen en langs de vijver staan, als stille getuigen van de dialoog tussen kunst en natuur.
Into the Woods, More Twickel, t/m 21/3.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant