Minister Heerma van Binnenlandse Zaken (CDA) grijpt Prinsjesdag aan voor een oproep aan het land om politiek actief te worden, bijvoorbeeld in wijk- of dorpsraden. ‘Democratie is niet abstract, maar juist heel dichtbij.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over justitie, binnenlandse zaken en koningshuis.
Minister Heerma van Binnenlandse Zaken (CDA) grijpt Prinsjesdag aan voor een oproep aan het land om politiek actief te worden, bijvoorbeeld in wijk- of dorpsraden. ‘Democratie is niet abstract, maar juist heel dichtbij.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over justitie, binnenlandse zaken en koningshuis.
De autocratie wint mondiaal terrein, ten koste van de vrije democratische samenleving. Terwijl een vitale democratie juist ‘tegengif’ moet zijn ‘tegen autocratische tendensen die we ook in Europa zien en hebben gezien’.
Dat zegt Pieter Heerma, sinds februari minister van Binnenlandse Zaken. De CDA’er signaleert ‘een groeiend besef dat democratie geen ver-van-mijn-bed-show is’. Heerma: ‘Lang is het vanzelfsprekend geweest dat de democratische rechtsstaat een gegeven was. Met de toegenomen instabiliteit in de wereld dringt nu steeds sterker het bewustzijn door dat de democratie ook onderhoud nodig heeft. Dat onderhoud is de afgelopen decennia wel eens vergeten.’
Prinsjesdag valt dit jaar samen met de Internationale Dag van de Democratie. In 2007 riepen de Verenigde Naties deze dag in het leven, jaarlijks op 15 september. Niet alleen om de waarde van democratie te belichten, maar ook om het belang van persvrijheid, mensenrechten en burgerparticipatie te onderstrepen. Bij toeval valt de dag nu samen met een jaarlijks ijkpunt in de Nederlandse democratie, de grondwettelijk vastgelegde derde dinsdag in september.
Voor Heerma is dit aanleiding aandacht te vragen voor mensen die de democratie ‘maken’, door hem ‘democratiemakers’ genoemd. In de aanloop naar deze dag sprak hij met jongeren die zich inzetten voor hun leefomgeving en vrijwilligers die buurtinitiatieven nemen, zoals de oprichting van wijk- of dorpsraden. Voor zulke initiatieven is per vandaag 1 miljoen euro extra beschikbaar, via het Vfonds voor publieksprojecten.
Heerma: ‘De democratie heeft uiteraard institutioneel onderhoud nodig, met de grote en kleinere wetsvoorstellen die wij hier in Den Haag behandelen. We hebben onlangs het wetsvoorstel besproken over integriteitsbeoordelingen van bestuurders en bedrijven. De Wet op de politieke partijen komt eraan. Maar er is ook onderhoud nodig in de samenleving zelf. Daarmee bedoel ik het bewustzijn dat democratie niet alleen iets is van ‘de politiek’, maar ook van iedereen die op lokaal niveau naar voren stapt om een bijdrage te leveren aan een weerbare democratische rechtsstaat.’
Voor veel mensen is democratie een abstract begrip.
‘In Den Haag kunnen onderwerpen snel groot en complex worden. In je directe omgeving gaat democratie over sociale cohesie, over je eigen buurt, je eigen wijk. Dan is democratie helemaal niet abstract, maar juist heel dichtbij. Ik hoop dat mensen die op deze manier invulling geven aan de democratie een voorbeeld zullen zijn voor anderen, zodat meer mensen denken: dit wil ik ook doen. Daarom zet ik deze democratiemakers graag in het zonnetje.’
Een poging in 2019 van het ministerie voor een jaarlijks democratiefestival mislukte. Waaruit leidt u nu een kentering af?
‘De tijdgeest is een andere. Het besef dat we er met elkaar wat van moeten maken, is groeiende. We zien de schaduwkanten van de individualisering, van een samenleving waarin we ons als individu achter een beeldschermpje hebben teruggetrokken. Uit mijn gesprekken leid ik af dat er behoefte is aan elkaar fysiek ontmoeten, in plaats van op sociale media tegenover elkaar te staan. Luisteren naar elkaar, begrip krijgen voor elkaars standpunten en dan kijken of je op microniveau een compromis kunt vinden. Dat is wat ik zie. Als je lokaal invulling geeft aan democratisch burgerschap, word je gehoord.’
Democratie is ook traag. Wetgeving duurt jaren. Veel inspraak leidt tot teleurstelling. Is democratie ook leren dat je je zin niet krijgt?
‘Ik denk dat efficiency de verkeerde blik is om naar democratie te kijken. Je kunt heel efficiënt tot heel verkeerde besluiten komen.’
Wat is dan de goede blik?
‘Het beeld rond gepolariseerde thema’s is: je bent voor of tegen. Dan wordt politiek een zero sum game (de winst van de een is het verlies van de ander, red.) Ons land is groot geworden met het poldermodel: het waarderen van de kunst van het compromis. Ten onrechte is daar vaak het woord ‘waterig’ voor gezet. Dan krijg je een heel verkeerd beeld. Uiteindelijk gaat democratie over vreedzame geschillenbeslechting. Niet over het recht van de sterkste. Het is juist krachtig om met elkaar tot compromissen te komen. Dat is een opdracht die er ligt voor de hele politiek.’
Verkiezingen zijn ‘het feest van de democratie’, maar in veel landen is de uitkomst niet zo feestelijk. Wat vindt u van de winst van de AfD in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt?
‘Het feit dat we in vrijheid kunnen stemmen, is wel degelijk een feest van de democratie. Daar hoort het besef bij dat het geen natuurwet is dat we in een democratische rechtsstaat leven, maar dat dat iets is waar we fier op moeten zijn. Vanuit het buitenland moet je terughoudend zijn met zeggen: de Duitse kiezer heeft het verkeerd begrepen. In een democratie moet je de uitslag respecteren. Tegelijkertijd ligt daar een zorg onder. Het gaat om een pro-Russische partij met heel radicale standpunten, die zich moeilijk verhouden tot een democratische rechtsstaat. Vanuit een breed politiek midden moet daar een antwoord op komen. Deze uitslag is een wake-upcall, in dit geval voor de Duitse politiek.’
Is waakzaamheid de beste waarborg dat zoiets hier niet zal gebeuren?
Ja, heel belangrijk is dat democratie meer is dan één keer per vier jaar een hokje rood maken, voor welke bestuurslaag ook. Het gaat om democratisch burgerschap, naast de opdracht aan de politiek om oplossingen te vinden voor de grote vraagstukken van deze tijd: woningbouw, stikstof, migratie. Met onze polderpolitiek zijn we daarin van oudsher heel goed geweest. De Nederlandse politiek is niet altijd de snelste en efficiëntste geweest. Maar uiteindelijk hebben we een traditie waarin we altijd gezamenlijk hebben gedaan wat nodig is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant