• Het is vandaag Prinsjesdag, de derde dinsdag van september. Op deze dag leest koning Willem-Alexander de Troonrede voor en presenteert het kabinet de nieuwe rijksbegroting.
• Het kabinet-Jetten legt de rekening voor alle extra uitgaven vooral bij de huishoudens, bleek vorige week uit de gelekte Miljoenennota. Het gaat de komende jaren om een lastenverhoging van pakweg 12 miljard euro.
• Woensdag en donderdag staan in het teken van de Algemene Politieke Beschouwingen. De fractieleiders van alle partijen in de Tweede Kamer kunnen het kabinet dan bevragen over de kabinetsplannen.
De belangrijkste adviseur van het kabinet, de Raad van State (RvS), is niet erg positief over de miljoenennota. Het kabinet zou de middellange termijn uit het oog zijn verloren en de rekening mogelijk afschuiven op volgende generaties. Dat schrijft de Raad in zijn advies naar aanleiding van Prinsjesdag.
Het kabinet Jetten toonde in het coalitieakkoord voldoende oog voor de ‘stapeling van opgaven’, zoals geopolitiek, vergrijzing, klimaat, energie, natuur, stikstof en het woontekort, aldus de RvS. ‘Maar de voorliggende ontwerpbegrotingen en fiscale wetsvoorstellen zouden meer moeten aansluiten bij die analyse. De rekening dreigt anders in overwegende mate terecht te komen bij de werkzame beroepsbevolking en bij jongere en toekomstige generaties.’
De Raad hekelt daarbij dat het kabinet veel besluiten pas in het voorjaar van 2027 wil nemen, zeker op het gebied van klimaat. ‘Plannen zijn er veel, maar wanneer gebeurt het ook?’, zei vice-president Sybrand Buma in een reactie. De CDA’er was als informateur nog betrokken bij de vorming van dit kabinet.
Dat de RvS kritisch is op het uitblijvende klimaatbeleid, is niet verrassend. Het Planbureau voor de Leefomgeving becijferde gisteren al dat met de kabinetsplannen de klimaatdoelen voor 2030 praktisch niet haalbaar zijn. Als het kabinet niet héél snel stevige maatregelen neemt, worden ook de klimaatdoelen voor 2040 en 2050 onhaalbaar. ‘Ik heb de angst dat er in 2036 eenzelfde soort klimaatnota ligt en we moeten constateren dat we het weer niet gaan halen’ reageerde Buma.
De miljoenennota is het resultaat van onderhandelingen tussen de partijen in de minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA. Er zal echter nog overeenstemming moeten worden bereikt met oppositiepartijen voor een meerderheid in Tweede en Eerste Kamer. De Raad van State voorziet dat dit nog tot flinke aanpassingen zal leiden en wil zich eveneens buigen over het eindresultaat. ‘Omdat het niet ondenkbaar is dat nog meer dan andere jaren de behandeling in de Tweede Kamer tot bijstellingen leidt, kan de Afdeling advisering een aanvullend advies uitbrengen in de loop van het najaar over het aangepaste geheel.’
Dylan van Bekkum
De achttien ministers van het kabinet-Jetten presenteerden dinsdagmiddag hun plannen voor het komende jaar. Een overzicht van de maatregelen, van uw portemonnee tot de woningmarkt.
Lees hier het overzicht van chef van de politieke redactie Raoul du Pré.
Een meerderheid in beide Kamers wenst een vermogenswinstbelasting als opvolger van de oude vermogensrendementsheffing (box 3). Maar die oplossing is peperduur, blijkt uit de Prinsjesdagstukken. De geschatte kosten bedragen 13 tot 23 miljard euro.
Lees hier het nieuwsbericht van politiek en financieel redacteur Yvonne Hofs.
De koopkracht van de doorsnee Nederlander gaat er volgend jaar 0,1 procent op achteruit. De lichte daling is vooral het gevolg van kabinetsbeleid, zoals een verhoging van de inkomstenbelasting en de vrijheidsbijdrage.
Lees hier het hele nieuwsbericht van politiek redacteur Hessel von Piekartz.
Een half jaar na de bordesfoto van het kabinet-Jetten en de ‘Het kan wél’-campagne waarmee D66 voor het eerst een premier wist te leveren, tempert de regering de verwachtingen. ‘De eerlijke boodschap is: niet alles kan tegelijk’, was de ontnuchterende constatering in de Troonrede.
Lees hier het hele nieuwsbericht over de Troonrede van politiek verslaggever Avinash Bhikhie.
De gemeente Den Haag kijkt terug op een Prinsjesdag met ‘veel blije mensen’, waarop ook ‘volop gedemonstreerd’ is. Dempnstranten waren niet alelen alleen in het aangewezen demonstratievak aan het Lange Voorhout, maar ook daarbuiten.
Zo werd op de hoek van de Kneuterdijk en het Lange Voorhout door klimaatactivisten van Extinction Rebellion rode verf op de weg gegooid. Later gooiden actievoerders nepolie tegen de ramen van de ingang van het tijdelijke gebouw van de Tweede Kamer.
‘Gelukkig waren die incidenten snel weer opgelost’, zegt een woordvoerder van de hofstad, die het heeft over een ‘veilige en waardige’ Prinsjesdag. ‘Demonstreren mag, juist op een dag als Prinsjesdag. Daarom hebben we dat ook gefaciliteerd. Maar er zijn ook zaken gebeurd die niet kunnen.’ De gemeente heeft zeker zeven mensen aangehouden.
In het land heeft een groot deel van het treinverkeer stil door sabotage-acties met buizen op het spoor. Langs de snelweg waren meerdere branden, in elk geval voor een deel ontstaan door boeren die hooibalen hadden aangestoken. De radciale boerenactiegroep FDF had al aangekondigd dat boeren rond de troonrede ‘los’ zullen gaan.
Voorman Mark van den Oever heeft overigens ontkend dat FDF achter de sabotage op het spoor te zitten, maar hij heeft ook niet uitgesloten dat boeren er verantwoordelijk voor zijn.
Dylan van Bekkum
De eerste troonrede onder premier Rob Jetten was de langste sinds de eeuwwisseling. Koning Willem-Alexander droeg in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag 2894 woorden voor. Het gemiddelde sinds 2000 ligt een stuk lager, namelijk 2181 woorden.
Hoewel de koning de troonrede voordraagt, schrijft het kabinet de tekst. De troonrede omvat het regeringsbeleid voor het komende jaar en raakt onderwerpen zoals de staat van het land, buitenlandse ontwikkelingen en specifieke onderwerpen uit de begroting. De vorige twee troonredes werden geschreven onder oud-premier Dick Schoof. Daarvoor stelde het kabinet onder leiding van Mark Rutte de jaarlijkse toespraak dertien keer op.
Het vorige record komt uit 2022, toen onder het kabinet-Rutte IV de troonrede 2841 woorden bevatte. De kortste toespraak op Prinsjesdag was in 2009, toen de troonrede onder Jan Peter Balkenende slechts 1542 woorden had. (ANP)
Het kabinet-Jetten hoopt op samenwerking met de oppositie in de Tweede Kamer, maar waarschuwt zowel de rechter- als de linkerflank: de stikstofplannen dulden geen uitstel meer en ook ingrepen in de sociale zekerheid zijn nodig.
Dat zei koning Willem-Alexander vandaag in de Troonrede. ‘We willen een basis leggen voor brede samenwerking’, aldus het staatshoofd. Maar het kabinet blijft wel overtuigd van de noodzaak van de maatregelen uit het regeerakkoord.
Dat geldt in de eerste plaats voor het stikstofbeleid, dat voor rechtse partijen als de BBB en JA21 onacceptabel is. Het kabinet wil de ‘gijzeling’ van het stikstofslot doorbreken en belooft daarbij ‘te blijven luisteren en alle belangen goed af te wegen’. Maar de demonstrerende boeren, die al het beleid van tafel willen, gaan hun zin niet krijgen, als het aan het kabinet ligt. ‘Opnieuw uitstel of afstel zou onverantwoord zijn.’
Een soortgelijke boodschap was er voor de linkse oppositie en voor de vakbonden, die eisen dat alle voorgenomen ingrepen in de sociale zekerheid van tafel gaan. Dat is geen begaanbare weg, denkt het kabinet. Dat houdt vast aan veranderingen in de werkloosheidsuitkering en de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
‘Het stelsel van werknemersverzekeringen vraagt onderhoud. Wie ziek wordt of werkloos moet niet worden opgesloten in een uitkering’, aldus de koning. ‘Nederland heeft iedereen nodig.’ Wel blijft het kabinet hopen op een ‘breed gedragen sociaal akkoord met vakbonden en werkgevers’.
De koning besloot de Troonrede met een oproep aan Nederlanders om soms wat meer begrip op te brengen voor elkaar. Hij richtte zich ook tot de ministers en parlementariërs in de Koninklijke Schouwburg. ‘Een bekende definitie zegt dat democratie de noodzaak is om af en toe te buigen voor de mening van anderen. Dat is een gedachte om vast te houden. De geest van redelijkheid en elkaar wat gunnen lost meer problemen van mensen op dan de voortdurende ophef die nu soms de overhand neemt.’
Raoul du Pré
Koning Willem-Alexander is aangekomen in de Koninklijke Schouwburg. Om 13.20 uur is hij begonnen met het voorlezen van de Troonrede. In de schouwburg zitten onder anderen de leden van de Eerste en Tweede Kamer en de bewindslieden van het kabinet-Jetten.
Koning Willem-Alexander, konining Máxima en prinses Amalia zijn zojuist in de Glazen Koets vertrokken van Paleis Noordeinde richting de Koninklijke Schouwburg. Daar spreekt de koning rond 13.20 uur de Troonrede uit.
De leden van de Eerste en Tweede Kamer komen aan bij de Koninklijke Schouwburg in Den Haag, waar koning Willem-Alexander vanaf 13.00 uur de Troonrede uitspreekt.
Lees ook deze interviews met vier nieuwe Kamerleden, onder wie D66’er Heera Dijk.
De bewindslieden van het kabinet-Jetten zijn aangekomen op het ministerie van Algemene Zaken. Van daaruit vertrekt het kabinet naar de Koninklijke Schouwburg, waar koning Willem-Alexander vanaf 13.15 uur de Troonrede voorleest.
Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) heeft vanochtend de Miljoenennota en het Belastingplan voor 2027 ondertekend. Nadat koning Willem-Alexander de Troonrede heeft uitgesproken, biedt Heinen de begroting om 15.30 uur aan in de Tweede Kamer.
De gemeente Den Haag is ‘op alles voorbereid’ wat betreft protesten en demonstraties rond Prinsjesdag. Dat zegt burgemeester Jan van Zanen tegen het ANP. ‘We zijn de demonstratiehoofdstad van het land. Ik faciliteer me de pleuris, om het even oneerbiedig te zeggen.’ Ook hoort protesteren volgens hem bij Prinsjesdag, als dag van de democratie, waarbij mensen met elkaar van mening mogen verschillen.
Activisten hebben vanochtend rode verf gegooid op het Lange Voorhout in Den Haag, ter hoogte van de Kloosterkerk, ziet een ANP-verslaggever. Kort na 13.00 uur rijdt koning Willem-Alexander met de Glazen Koets over die straat richting de Koninklijke Schouwburg, waar hij de Troonrede uitspreekt. De activisten, die van klimaatactiegroep Extinction Rebellion zijn, zijn inmiddels afgevoerd door de politie, ziet een verslaggever van de Volkskrant.
Voor Prinsjesdag zijn in Den Haag veel kleine demonstraties aangemeld, zegt Van Zanen. Over berichten dat ook boeren naar Den Haag zouden komen, zegt hij: ‘Demonstreren is iets anders dan blokkeren.’ Hij benadrukt verder dat boeren welkom zijn, zolang ze hun grote materieel thuislaten. Of boeren of andere actiegroepen blokkades hebben gepland, weet hij niet zeker. ‘Op dit moment hebben we de informatie dat dit niet het geval is, maar je weet maar nooit.’
Hoeveel demonstraties er precies bij de gemeente zijn aangemeld, weet de burgemeester niet. Volgens hem zijn er veel kleine demonstraties langs de route, wat gebruikelijk is voor Prinsjesdag. Eerder werd bekend dat de organisaties Dieren in Nederland, het Burgerinitiatief Groningen, de antimonarchistische groep Republiek en The Hague Peace Projects op het demonstratievak op het Lange Voorhout gaan staan.
De Algemene Onderwijsbond (AOb) heeft ook een protest aangemeld voor vandaag. De bond wil demonstreren op het Prinses Irenepad in Den Haag, bij het tijdelijke gebouw van de Tweede Kamer.
Daan de Vries
• Om 13.00 uur vertrekt koning Willem-Alexander met de Glazen Koets van Paleis Noordeinde naar de Koninklijke Schouwburg. Daar leest hij vanaf 13.15 uur de Troonrede voor. Na de Troonrede keert de koning terug naar Paleis Noordeinde, waar om 14.00 uur de balkonscène plaatsvindt.
• Minister van Financiën Eelco Heinen komt om 15.30 uur met het koffertje aan in de Tweede Kamer en biedt de Miljoenennota aan. In de Miljoenennota staan de belangrijkste plannen van het kabinet voor volgend jaar. Uit de gelekte nota bleek vorige week dat het kabinet-Jetten de rekening voor extra uitgaven vooral neerlegt bij huishoudens, met een lastenverhoging van zo’n 12 miljard euro.
• De twee dagen na Prinsjesdag staan in het teken van de Algemene Politieke Beschouwingen. De fractieleiders van alle partijen in de Tweede Kamer kunnen het kabinet dan bevragen over de kabinetsplannen. Met het huidige minderheidskabinet zijn deze debatten mogelijk nog belangrijker dan voorheen: Jetten en zijn kabinet hebben in beide Kamers steun nodig van oppositiepartijen.
Daan de Vries
Eelco Heinen is de twintigste minister van Financiën die op Prinsjesdag met het bekende lichtbeige koffertje naar de Tweede Kamer gaat om de Miljoenennota aan te bieden. Hoe is deze Nederlandse traditie eigenlijk ontstaan?
Lees hier het hele artikel van politiek verslaggever Yvonne Hofs.
Het minderheidskabinet van Rob Jetten moet een duidelijke keuze maken: zoekt het steun bij links of bij rechts? De huidige koers is ‘een onverantwoorde gok met het landsbelang’, aldus Pro-leider Jesse Klaver.
Lees hier het volledige stuk van politiek verslaggever Remco Meijer.
Na nóg twee lange praatdagen op het ministerie van Financiën zijn de coalitiepartijen het maandagmiddag eindelijk eens geworden over de begroting van volgend jaar. Maar met de oppositie is het kabinet even ver als vóór de zomer, namelijk nog nergens.
Lees hier het volledige artikel van politiek verslaggever Yvonne Hofs.
Sinds 1947 kent Nederland op Prinsjesdag de traditie van het koffertje met daarop de tekst ‘derde dinsdag in september’. Fotoredacteur Frank Schallmaier ziet dat koffertjes wereldwijd vaak de hoofdrol spelen bij de presentatie van de jaarlijkse overheidsbegroting. Maar nergens ter wereld wordt er een koets uit de stalling getrokken en worden er hoedjes opgezet.
Bekijk hier de beeldproductie van Frank Schallmaier.
Hier houden we u op de hoogte van de laatste ontwikkelingen rondom Prinsjesdag.
Source: Volkskrant