Woensdag trapt Commissievoorzitter Ursula von der Leyen het Europese politieke jaar af met haar ‘troonrede’. En net als de afgelopen jaren blijft de tekst tot het laatst toe geheim, zelfs voor de rest van de Europese Commissie.
Het is ronduit opmerkelijk voor Brussel, waar vrijwel alles voortijdig op straat ligt: de jaarlijkse Staat van de Unie – de ‘troonrede’ die de voorzitter van de Europese Commissie in september uitspreekt – is nog nooit uitgelekt. En dat geldt vooralsnog ook voor komende woensdag, als Commissievoorzitter Ursula von der Leyen opnieuw, voor de zesde keer, de hoofdpunten voor het komende politieke jaar uiteenzet in het Europees Parlement.
De SOTEU, zoals de rede in de Brusselse wandelgangen naar haar afkorting wordt genoemd, is Brussels best bewaarde geheim. Ook Von der Leyens medecommissarissen tasten nog in het duister. Ze stelt de speech op met minder dan een handvol vertrouwelingen, de laatste puntjes worden dinsdagavond op de i gezet.
Commissarissen mogen ideeën aanleveren, sterker: Von der Leyen vraagt erom. Begin deze maand was er een aparte ‘heidag’ van de hele Commissie over de thema’s die zeker in de SOTEU moesten komen. Von der Leyen en haar team benaderen ook zelf leidinggevenden van Commissie-afdelingen: we willen dit, kan dat?
Commissarissen als Wopke Hoekstra (Klimaat, Net Zero en Schone Groei) krijgen paragrafen uit de speech te zien als die hun beleidsterrein raken; hun kabinetschef (de onmisbare rechterhand van de commissaris) mag dan meekijken. Maar de hele ontwerpspeech: absoluut niet. Anders ligt die tekst in een oogwenk bij een van circa negenhonderd EU-correspondenten in Brussel.
Vorige week kregen de fractievoorzitters in het parlement een ‘voorproefje’ van Von der Leyen, net als de EU-ambassadeurs. Allemaal achter gesloten deuren, en ook hier ging de Commissievoorzitter niet verder dan ‘aftasten hoe iets valt’, aldus betrokkenen.
Hoewel deze aanpak perfect past bij de presidentiële werkwijze van Von der Leyen, deden haar voorgangers hetzelfde. Jean-Claude Juncker, die de Commissie leidde tussen 2014 en 2019, en José Manuel Barroso (2004-2014) hielden hun troonredes ook zorgvuldig geheim. Barroso had in 2010 de primeur, de Staat van de Unie was een van de noviteiten in het Verdrag van Lissabon.
Het zijn de voorzitter en diens kabinetschef die op basis van aangeleverde alinea’s de speech schrijven. Proza of poëzie is het niet: de tekst telt meestal ruim twintig pagina’s, een uur spreektijd, waarbij de politieke boodschap ondersneeuwt in een lange lijst met voorstellen en beloftes. Juncker moest ooit delen van zijn speech overslaan omdat het ook voor de Europarlementariërs te lang ging duren.
Dat de SOTEU-tekst geheim blijft, betekent niet dat via de ‘voorproefjes’ en andere kanalen een deel van de verwachte voorstellen duidelijk zijn. Zo komt Von der Leyen met socialemediarestricties voor jongeren. Ze had dat beloofd toen ze in juli een door haar gevraagd advies hierover in ontvangst nam.
Mogelijk kondigt ze ook een migratienoodwet aan, waarmee in acute crisissituaties – zoals deze zomer in de Spaanse exclave Ceuta – de behandeling van asielaanvragen tijdelijk kan worden stopgezet. Haar christendemocratische partijgenoten dringen hierop aan, zelf twijfelt Von der Leyen. Ze weet dat je met migratie moeilijk politiek kunt winnen en makkelijk verliezen.
Zeker is dat ze een nieuw partnerschap lanceert met Canada. Dat land is dé betrouwbare bondgenoot voor de EU, vooral in de complexe relatie met de VS. De Canadese premier Mark Carney is in Brussel en spreekt donderdag zelf het parlement toe.
Von der Leyen zal het belang van de groene transitie benadrukken. De hitte en droogte deze zomer tonen volgens haar dat er niet getornd moet worden aan de doelen van de Green Deal, haar ‘man on the moon’-project uit 2019. Ze presenteert naar verwachting plannen voor Europese samenwerking bij het beheer van rivieren.
In navolging van haar boodschap in 2026 – ‘dit is Europa’s onafhankelijkheidsmoment’ – zal ze opnieuw hameren op het uitfaseren van de import van fossiele brandstoffen, meer productie van schone energie in Europa, minder regels en het uitvoeren van de talloze plannen die op tafel liggen om de economie te versterken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant