De eerste Rijksbegroting van het minderheidskabinet-Jetten is een feit. Het grote zoeken naar een meerderheid voor de plannen, waaronder een lastenverhoging voor de werkenden, kan beginnen. Hoe denkt premier Rob Jetten deze klus te klaren? ‘In een gesprek of onderhandeling krijgt niemand 100 procent zijn zin.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
De eerste Rijksbegroting van het minderheidskabinet-Jetten is een feit. Het grote zoeken naar een meerderheid voor de plannen, waaronder een lastenverhoging voor de werkenden, kan beginnen. Hoe denkt premier Rob Jetten deze klus te klaren? ‘In een gesprek of onderhandeling krijgt niemand 100 procent zijn zin.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Prinsjesdag is normaal al een rommelige dag voor een premier. Voor Rob Jetten komen daar dinsdag – op zijn eerste Prinsjesdag als leider van Nederland – ook stunts met verf, branden langs snelwegen en sabotages op het spoor bij. Die laatste zijn verreweg het gevaarlijkst. In een groot deel van het land staat het treinverkeer urenlang stil.
‘Brute en ontwrichtende acties’, noemt Jetten de spoorsabotages dinsdagmiddag in een interview met meerdere media, waaronder de Volkskrant. De locatie is het ministerie van Algemene Zaken, zijn werkplek sinds hij op 23 februari aantrad.
‘Ik denk dat de meeste Nederlanders die vandaag naar Prinsjesdag kijken, aan de ene kant genieten van de mooie tradities die voorbijkomen’, vervolgt de premier, ‘en aan de andere kant vooral willen weten: wat gaan we doen om een aantal dingen op te lossen? En dat iedereen begrijpt dat het saboteren van treinen of het in de fik steken van hooibalen daar niet bij hoort.’
Van de hooibalen staat vast dat ze zijn aangestoken door boeren uit protest tegen het stikstofbeleid. ‘Je mag demonstreren als je het niet eens bent met het kabinetsbeleid. Maar doe dat op een verantwoorde manier. Brandjes stichten hoort daar niet bij, ook al doe je het op je eigen erf. Als dat in dit geval dicht bij openbare wegen is, waardoor verkeer in de problemen komt… Dan ben je gewoon onverantwoord bezig.’
Over naar de inhoud: de begroting van het minderheidskabinet en de zoektocht van Jetten naar een meerderheid in de Tweede Kamer voor die plannen. Zelf vindt de premier dat zijn kabinet ‘echt een riant aanbod’ heeft gedaan aan bijvoorbeeld Progressief Nederland. Onder meer door een deel van de bezuinigingen op de sociale zekerheid te schrappen. ‘Ik denk dat niet eerder al in de zomer zo goed is geluisterd naar de oppositie.’
Toch kwam er in de aanloop naar Prinsjesdag geen applaus vanuit die oppositie. Grote onvrede blijft bestaan over ingeboekte bezuinigingen als die op arbeidsongeschiktheidswet WIA en het uitblijven van een effectieve belasting op vermogen.
‘Tot nu toe heb ik hen horen zeggen: ja, alle bezuinigingen moeten uit de boeken’, zegt Jetten over de weerstand bij Pro. ‘Maar in een gesprek of onderhandeling krijgt niemand 100 procent zijn zin.’
U wilt de lasten verhogen volgend jaar met 6 miljard in totaal. De Raad van State schrijft dat 5,8 miljard daarvan bij werkenden terechtkomt. Waarom kiest u daarvoor?
‘Als we gewoon even uitzoomen in welke wereld we leven, dan zien we voortgaande oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne. Een enorme toename in de Russische dreiging op Europa. De Chinezen die de Europese economie bedreigen. Dus dat vraagt echt hele forse investeringen. Enorm investeringen in defensie, maar ook een nationale investeringsinstelling, het oplossen van het stikstofslot, het aanjagen van de woningbouw, het inhalen van achterstallig onderhoud…
‘We zijn ook wel echt met de grote verbouwing van Nederland bezig de komende jaren. Daarvoor bezuinigen we deels op de overheid, maar we vragen ook wat meer van Nederlanders.’
De meeste economen zeggen: het belastingsysteem is uit balans. Uit onderzoek van Kieskompas blijkt dat het draagvlak onder de bevolking voor een belasting op vermogen toeneemt, zelfs onder de VVD-achterban. Daaruit komt het beeld naar voren dat de samenleving eigenlijk een stap verder is dan de politiek in deze discussie.
‘Ja… Zou kunnen. Kijk, de zoektocht is hiernaar: hoe kun je op een rechtvaardige manier vermogen belasten, op een manier die ook nog juridisch houdbaar is, gezien de rechterlijke uitspraak die er ligt (in 2024 veegde de Hoge Raad een eerdere variant van de vermogensbelasting van tafel, red.). En tegelijkertijd wil je voorkomen dat je door het systeem dat je bouwt het investeringsklimaat en het vestigingsklimaat in Nederland aantast.’
Intussen horen de mensen vandaag dat zij meer belasting moeten gaan betalen over het inkomen waarvoor zij werken, terwijl met vermogen nog even niks gebeurt.
‘Tegelijkertijd horen mensen ook dat in een wereld die behoorlijk in de fik staat de Nederlandse economie er goed voor staat en we erin slagen om de koopkracht van de meeste Nederlanders nagenoeg gelijk te houden. Dat is denk ik ook wel iets waar we trots op mogen zijn.’
Voor een minderheidskabinet is het moeilijk om in de oppositie partijen te vinden die bereid zijn naast het zoet het zuur in de begroting te dragen. Hoe ziet u dat voor zich?
‘Wij merken wel echt in de gesprekken met partijen – of het nou gaat over het vastlopende WIA-systeem, de alleen maar stijgende zorgkosten of een ondernemersklimaat dat onder druk staat –, dat partijen daar echt van begrijpen dat je niet alleen maar de leuke dingen kunt uitkiezen als je iets wilt oplossen. Dan zul je ook voor het totaalpakket moeten zijn.’
Maar daar zeggen ze in één adem bij: u moet wel kiezen. Of over links, of over rechts. En dat doet u nu niet.
‘Nee, dat doen wij nu niet.’
Verwacht u dat er de komende dagen iets van duidelijkheid komt over steun voor uw begroting?
‘Ik denk dat we morgen gewoon hele typische Algemene Politieke Beschouwingen in zullen gaan, met veel sprekers die allemaal hun punt willen maken. Die zullen elkaar niet meteen op dag één huilend in de armen vallen omdat ze het toch eens blijken te zijn. Die verschillen mogen er ook zijn. Maar we gaan natuurlijk wel proberen om de komende twee dagen de weg vooruit te vinden.’
Source: Volkskrant