Na meer dan 44 jaar zijn in El Salvador drie ex-militairen veroordeeld voor de moord op vier Nederlandse journalisten van omroep Ikon. Het Hooggerechtshof heeft een cassatieberoep verworpen. Een overwinning voor de nabestaanden.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Sonja ter Laag is vooral verschrikkelijk moe. Dinsdagavond, een klein etmaal nadat ze hoorde dat het cassatieberoep van de moordenaars van haar broer Hans is verworpen, begint het nieuws in te dalen. Ze sliep maandagnacht twee uur, ging dinsdag werken en beantwoordde tussendoor een eindeloze reeks appjes.
Toen ze aan het einde van de dag thuiskwam, kwam het besef. ‘Het kwam aan als een soort mokerslag. Dit is gewoon écht, dit is onomkeerbaar, onherroepelijk.’ Telefonisch blikt Ter Laag terug op een ‘zenuwjaar’, waarin de veroordeling van de bejaarde Salvadoraanse militairen in juni vorig jaar eerst tot grote vreugde leidde en daarna, toen de drie mannen in beroep gingen, tot grote onzekerheid.
De zaak vond plaats tijdens de bloedige burgeroorlog in El Salvador, die tussen 1979 en 1992 aan zo’n 75 duizend mensen het leven kostte. Journalisten Koos Koster (46), Joop Willemsen (44), Jan Kuiper (39) en de 25-jarige cameraman Hans ter Laag bezochten in 1982 het Midden-Amerikaanse land om voor de toenmalige omroep Ikon (Interkerkelijke Omroep Nederland) verslag te doen van de brute strijd tussen het leger en paramilitairen van de militair-civiele junta en de linkse guerrillabeweging FMLN (het Front Farabundo Martí voor Nationale Bevrijding).
Het ging mis toen het viertal naar guerrillagebied reisde in het noordelijke departement Chalatenango om daar boerenfamilies te interviewen. In een dalletje tussen de heuvels werden de journalisten opgewacht door het leger en van meerdere kanten onder vuur genomen.
Ruim dertig jaar hoefden de daders niets te vrezen, ze werden beschermd door een Salvadoraanse amnestiewet. Maar toen die wet tien jaar geleden werd ingetrokken, kregen de Nederlandse nabestaanden alsnog de kans gerechtigheid te zoeken in El Salvador.
Ze kregen daarbij hulp van het Nederlandse Openbaar Ministerie en het Team Internationale Misdrijven van de Nederlandse politie. Drie verdachten kwamen in beeld: oud-defensieminister José Guillermo García (92) en voormalig politiechef Francisco Antonio Morán (94) die betrokken waren bij de opdracht tot de moord en oud-kolonel Mario Adalberto Reyes Mena (86) die het moordplan beraamde.
Vorig jaar kwam de zaak plots in een stroomversnelling. Een lokale rechtbank in het plaatsje Dulce Nombre de María achtte de oud-militairen schuldig. De uitspraak kwam echter op losse schroeven te staan toen de veroordeelden in beroep gingen. Vorige week wees het Salvadoraanse hooggerechtshof het cassatieberoep af, maandag werd dit oordeel bekend. De advocaten van de oud-militairen hadden geen nieuwe argumenten weten aan te dragen. Het vonnis blijft dus staan: dertig jaar cel.
‘Ze gaan als oorlogsmisdadigers het graf in’, zegt Sonja ter Laag (71), die net als haar broer journalist werd. Haar blijdschap en verdriet gaan hand in hand, vertelt ze. ‘Ik zat pinda’s te doppen en moest ineens ontzettend huilen. Verdomme, dacht ik, ik krijg mijn broer hier niet mee terug.’
De twee oudste veroordeelden, oud-minister García en oud-politiebaas Morán, mogen vanwege ziekte hun straf uitzitten in een militair ziekenhuis in de Salvadoraanse hoofdstad San Salvador. De man die opdracht gaf tot de moord, voormalig kolonel Reyes Mena, woont al jaren in een buitenwijk van de Amerikaanse stad Washington D.C.. Gert Kuiper, de broer van Jan Kuiper, spande in de VS een zaak aan tegen Reyes Mena. Bij Interpol loopt een verzoek tot uitlevering.
‘Reyes Mena was destijds ter plekke in de kazerne. Hij heeft zijn militairen die heuvels in gestuurd’, zegt Ter Laag. ‘De journalisten waren kansloos, ze waren een schietschijf voor de soldaten.’ Het steekt haar dat de oud-kolonel nog op vrije voeten is. Toch geeft de veroordeling veel genoegdoening. ‘Zijn kleinkinderen weten nu dat opa geen held was, maar is veroordeeld voor oorlogsmisdaden.’
Ook in El Salvador werd de moordzaak met grote interesse gevolgd door mensenrechtenorganisaties. Nooit eerder werden hoge militairen veroordeeld voor slachtpartijen tijdens de burgeroorlog. ‘Deze uitspraak is een historische overwinning voor nabestaanden die al veertig jaar strijden tegen straffeloosheid in El Salvador’, schreef een coalitie van Salvadoraanse activistengroepen over het vonnis van juni vorig jaar. Na de uitspraak in de zaak van de Nederlandse journalisten eisen Salvadoraanse slachtoffers eveneens gerechtigheid voor hun vermoorde familieleden.
In een interview met regiozender RTV Noord vertelt Gert Kuiper hoezeer Salvadoranen meeleefden met de Nederlandse zaak. Mensen zeiden tegen hem: ‘Als jullie deze zaak kunnen winnen, doorbreken we de muur van straffeloosheid in ons land.’ Hij noemt het vonnis een ‘persoonlijke overwinning voor onze familie en een zege voor de rechtsstaat in El Salvador’.
Voor Ter Laag maakte de uitspraak na ruim vier decennia nieuwe emoties los. ‘Toen ik niet meer strijdbaar hoefde te zijn, kwam ik in een nieuw rouwproces.’ Jeugdherinneringen aan haar twee jaar jongere broer kwamen boven. ‘Hij was musicaal, heel slim, een beetje gek, heel grappig, een superleuke jongen. Plots kwam Hans terug in mijn hoofd en in mijn hart.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant