Bij meer dan de helft van de overledenen die onder de nieuwe categorie ‘geen bezwaar tegen orgaandonatie’ staan geregistreerd, stemmen de naasten alsnog niet in met donatie. Dit is in de ruim vijf jaar na de invoering van de nieuwe donorwet gebleken.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Juist bij deze categorie zouden artsen de orgaandonatie in principe in gang kunnen zetten. De vraag naar orgaandonoren is groot: eind vorig jaar stonden bijna 1.600 mensen in Nederland op de wachtlijst voor een hart, long of ander orgaan. Onderzoekers van de Nederlandse Transplantatie Stichting hopen dat Nederlanders vaker thuis hun donorkeuze benoemen, zodat er bij familie op een emotioneel moment in een donatiegesprek geen twijfel kan ontstaan.
Meer donororganen voor ernstig zieke patiënten, en duidelijkheid voor artsen en naasten over hoe de overledene dacht over orgaandonatie: dat waren belangrijke doelen van de nieuwe donorwet die in juli 2020 werd ingevoerd in Nederland. Voorheen stond bij de meerderheid van de mensen niets geregistreerd over hun wensen in verband met orgaandonatie na overlijden. Sinds de nieuwe wet staan volwassenen die niets laten registreren met ‘geen bezwaar op orgaandonatie’ in het donorregister.
‘Geen bezwaar’ geldt juridisch als een ‘ja, ik wil donor zijn’, maar de praktijk is weerbarstiger blijkt nu uit onderzoek van de Nederlandse Transplantatie Stichting. Een verklaring is dat er bij de interactie tussen artsen en naasten meer ruimte voor twijfel is bij ‘geen bezwaar’ dan bij een ‘ja’. Bij een ‘ja’ vindt in de praktijk bij 85 procent van de gevallen donatie plaats, bij ‘geen bezwaar’ is dat veel minder: slechts bij 41 procent.
In twee scenario’s gaat de donatie bij zowel een ‘ja’ als ‘geen bezwaar’ namelijk niet door, ook als de overledene medisch gezien wel geschikt is voor het afstaan van organen. In het eerste scenario kunnen de naasten aannemelijk maken dat hun dierbare ondanks de ‘geen bezwaar’-registratie zijn of haar organen toch niet zou willen doneren. Denk bijvoorbeeld aan ouders die zeggen: ‘Onze zoon was psychisch niet oké, hij opende zijn post nooit, hij zou dit zeker niet willen.’
In het tweede scenario geven de naasten aan dat zij er zelf psychisch aan onderdoor zouden gaan bij orgaandonatie. Die twee uitzonderingen zorgen er bij ‘geen bezwaar’ in bijna 60 procent van de gevallen voor dat de arts na het gesprek met de familie alsnog afziet van donatie.
Mede door andere verschuivingen sinds de invoering van de donorwet – zoals een aanzienlijke groei van het aantal mensen dat ‘nee, ik wil geen orgaandonatie’ heeft laten registreren – leidde dit in de praktijk tot een beperkt aantal extra orgaandonoren na overlijden, van ongeveer 250 per jaar in de periode 2015-2020 tot ongeveer 300 in de periode 2021-2025.
Interview donatie-intensivist Jelle Epker: ‘De Donorwet is mislukt. Alle donatie-intensivisten weten dat.’
Die stijging is voor een deel te verklaren door meer orgaandonatie bij euthanasie, waarbij mensen een duidelijke donatiewens uitspreken. ‘Ook zorgden technische innovaties ervoor dat meer mensen in aanmerking komen voor donatie’, zegt Nichon Jansen, onderzoeker bij de Nederlandse Transplantatie Stichting.
Ze wijst ook op de successen van de donorwet: ‘Van iedere Nederlandse volwassene is nu een keuze geregistreerd. Dat is uniek in de wereld. Die duidelijkheid geeft artsen en familie houvast op een emotioneel beladen moment waar dat voorheen ontbrak. In Engeland ontbreekt de vastlegging van ‘geen bezwaar’ in een register en leiden gesprekken met familie in minder gevallen tot donatie, zo laat ons onderzoek zien.’
Wetgeving alleen heeft de donatiefrequentie echter niet veranderd, concluderen de onderzoekers in vakblad Transplant International. Ook zorgde die ‘niet automatisch voor een pro-donatiecultuur.’ De nieuwe categorie ‘geen bezwaar’ blijft volgens de onderzoekers ‘uitdagend’.
De onderzoekers hebben hiervoor een aantal verklaringen. Zo trad het nieuwe donorsysteem in werking tijdens de coronacrisis, waardoor intensivisten minder konden trainen op het voeren van gesprekken met naasten van donoren in de ‘geen bezwaar’-categorie.
Jansen: ‘Bovendien is het moeilijk voor een arts om hier routine in op te bouwen. Het is zeldzaam dat iemand overlijdt op een manier dat zijn of haar organen geschikt zijn: op de ic, aan de beademing, terwijl organen intact zijn.’
Een andere manier om het orgaantekort te bestrijden is volgens de onderzoekers via extra publiekscampagnes. Zo verstuurt de overheid sinds afgelopen zomer brieven aan alle 21-jarigen van Nederland die met ‘geen bezwaar’ geregistreerd staan, zodat ze kunnen controleren of dit klopt.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant