De academische vrijheid in het geding door ‘politisering’? Dat past in de tijdgeest om alles wat tegen de sociaal-conservatieve maatschappijopvatting ingaat af te doen als woke en links. Maar het is geen goede weergave van hoe het er werkelijk aan toe gaat.
Bas van Bommel, Jouke Dykstra en Sascha Kersten stellen in een recent opiniestuk dat de kerntaak van de universiteit bestaat uit ‘het doen van belangeloos onderzoeken en het opleiden van werkelijk kritische burgers’, en dat ‘vergaande politisering’ het uitvoeren van die kerntaak bedreigt.
Met die politisering bedoelen ze (onder andere) onderzoek en onderwijs over ‘de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties, die overwegend op sociaaldemocratische en liberale waarden zijn geschoeid: sociale inclusie, gendergelijkheid, mensenrechten, ecologische duurzaamheid, enzovoorts’.
Wie de moeite neemt om die SDG’s te bestuderen, ziet een programma dat poogt om op mondiale schaal armoede en honger te bestrijden, en breed toegankelijk en goed onderwijs, gezondheidszorg en een schone leefomgeving te bevorderen. En ja, ook gendergelijkheid, duurzame energie, ‘eerlijk werk’ en het verminderen van ongelijkheid zijn onderdelen van dat programma. Dat zijn woorden die in sociaal-conservatieve kringen kennelijk een anti-wokereflex uitlokken.
Over de auteur
Bart Verspagen is hoogleraar macro-economie van innovatie en nieuwe technologie aan de Universiteit Maastricht. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Toch is het nodig om de normen en waarden van de SDG’s een belangrijke rol te laten spelen in ons universitair onderwijs en onderzoek. Dat heeft niks te maken met het opdringen van een ‘linkse’ ideologie, maar met het erkennen dat de universiteit opereert in de maatschappelijke structuren en verhoudingen waar zij zelf deel van uitmaakt.
Zo was de universiteit van de jaren vijftig en zestig, die volgens Van Bommel, Dykstra en Kersten door hippies werd bedreigd, een mannenbolwerk waar alleen de maatschappelijke elite toegang tot had. En dat had weer zijn weerslag op hoe de universiteiten in die tijd in het maatschappelijke debat stonden.
Sindsdien is de maatschappij veranderd, mede door de studentenbeweging die het elitaire karakter van de academie ter discussie stelde. De universiteiten zelf veranderden mee, onder andere door meer kansen te bieden aan vrouwelijke staf en studenten, en door hun maatschappelijke belang breder te definiëren dan alleen het belang van grote bedrijven.
Zo deden globale ongelijkheid en klimaatverandering hun intrede als belangrijke thema’s in onderwijs en onderzoek. Universiteiten benaderen die thema’s op een wetenschappelijke manier die leidt tot onomstotelijke conclusies over, bijvoorbeeld, de invloed van fossiele brandstoffen of kansenongelijkheid.
Dat alles neemt echter niet weg dat er nog steeds sprake is van een ongelijk speelveld voor de beïnvloeding van de academische agenda. Een miljardenbedrijf uit de fossiele industrie heeft nu eenmaal meer overtuigingskracht bij een onderzoeker die iedere dag weer op zoek moet naar financiële middelen voor onderzoek dan een energiecollectief dat lokaal het gebruik van duurzame energie wil bevorderen.
In een wereld vol politieke strijd over hoe onze maatschappij ingericht zou moeten worden, is de universiteit als onafhankelijke waarheidszoeker met een ‘eigen, unieke identiteit’ een illusie, zeker als een wispelturige overheid niet voldoende middelen ter beschikking stelt om de kerntaken van onderwijs en onderzoek uit te voeren. Universitair beleid dat erop gericht is dat speelveld gelijker te maken, is constructief en bevordert de kwaliteit van het brede maatschappelijke debat.
Dat alles betekent zeker niet dat universitaire bestuurders moeten opleggen dat alleen duurzaamheid, globale ongelijkheid en genderidentiteit onderzocht en onderwezen mogen worden. Dat doen ze dan ook niet: er is geen sprake van dat de academische vrijheid aan de Nederlandse universiteiten op die manier bedreigd wordt.
Beweren dat die vrijheid in het geding is, past in de tijdgeest om alles wat tegen de sociaal-conservatieve maatschappijopvatting ingaat af te doen als woke en links, maar het is geen goede weergave van hoe het er in de academie werkelijk aan toe gaat. Er is aan de Nederlandse universiteiten nog steeds ruimte om ook ‘rechtse’ onderwerpen, zoals de voordelen van het kapitalistische systeem en heersende internationale economische verhoudingen, te onderwijzen en te onderzoeken.
De discussie of we onze maatschappij volgens sociaal-conservatieve of progressieve normen en waarden inrichten is belangrijk, en de universitaire gemeenschap mag zich daar niet aan onttrekken onder het mom dat ze belangeloos zou moeten opereren. Met een academie die zich niet uitspreekt over thema’s die maatschappelijk relevant zijn, is niemand gediend.
Een inhoudelijke discussie over onderwerpen die ons allemaal aangaan is een kerntaak van de universiteit, die daarbij wetenschappelijke kwaliteitsnormen hanteert. Het brandmerken van bepaalde onderwerpen en thema’s als links-liberaal, woke of zelfs sociaaldemocratisch is contraproductief.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant