Donald Trump drijft de EU en Canada economisch en geostrategisch in elkaars armen. Om die Noord-Atlantische liefde kracht bij te zetten, nodigde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen Canada uit ‘buitengewoon’ EU-lid te worden. Wat houdt dat in? ‘Het wordt iets unieks.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
Het is géén EU-lidmaatschap, maar wel een ‘unieke alliantie’ waarin buitengewoon nauw zal worden samengewerkt: rara, wat is het? De Europese Unie en Canada willen hun samenwerking naar een nieuw, nog ambitieuzer, niveau tillen. Om dat streven te bekrachtigen was de Canadese premier Mark Carney woensdag als eerste zittende buitenlandse regeringsleider aanwezig bij de jaarlijkse Europese Staat van de Unie door Ursula von der Leyen.
De Commissievoorzitter nodigde Canada in haar toespraak uit om ‘het eerste buitengewone lid’ van de Unie te worden. Omdat, aldus Von der Leyen tegen ‘dear Mark’, ‘we een oceaan, een set waarden en een wereldbeeld delen.’ Donderdagochtend zal Carney in Straatsburg zijn Europese collega’s toespreken. Eind oktober volgt een speciale EU-Canada-top in Montreal.
Sinds de Amerikaanse president Donald Trump Canada dreigt in te lijven als ‘51ste staat’ en de EU uit elkaar probeert te spelen met importtarieven en de steun aan radicaal-rechtse partijen, zijn de Noord-Atlantische buren elkaar steeds meer als natuurlijke bondgenoten gaan zien. Beide behoren immers tot de schaarser wordende plekken op aarde waar democratische en rechtsstatelijke oriëntatie hoog in het vaandel staan.
Lid worden van de EU kan Canada niet met de huidige regels, die voorschrijven dat lidstaten zich op het Europese continent bevinden. Maar de wens de samenwerking te intensiveren bleek begin dit jaar uit Carneys oproep tot meer samenwerking tussen de ‘middelgrote machten’, tijdens het World Economic Forum in Davos. In Brussel ging die boodschap erin als kippensoep op een gure geopolitieke winterdag.
Welke verdere deuren opent dit door Von der Leyen gemunte ‘buitengewone lidmaatschap’ verder nog? Want de EU en Canada werken op veel fronten al best nauw samen. Sinds 2017 is het Comprehensive Economic and Trade Agreement (Ceta) van kracht, waardoor er op goederen nauwelijks meer importheffingen bestaan. Het handelsvolume is daardoor met zo’n 80 procent gegroeid tot 130 miljard euro in 2025. Overigens verbleken die cijfers bij de onderlinge handel tussen Europa en de VS van 1.700 miljard euro.
Carney won in het voorjaar van 2025 de verkiezingen met de belofte Canada economisch minder afhankelijk te maken van de VS, waar in 2024 meer dan 85 procent van de Canadese export naartoe ging. Inmiddels is dat aandeel gezakt naar 75 procent. Carneys doel is maximaal de helft. Daarvoor lonkt hij overigens lang niet alleen naar Europa. Canada sloot ook handelsakkoorden met China, India en Qatar.
Op veiligheidsgebied werkt Canada met het gros van de EU-lidstaten samen binnen de Navo. Daarnaast ondertekenden Brussel en Ottawa de afgelopen jaren verschillende verklaringen over de intensivering van de samenwerking op defensiegebied. Zo kan het Canadese bedrijfsleven door de deelname aan het Europese investeringsvehikel Safe (Security Action for Europe) rechtstreeks meedingen naar Europese defensiecontracten.
Op dit snijvlak van handel en strategische autonomie denken beide partijen nog meer winst te kunnen behalen. De relatief grondstofarme EU, gemeten naar haar bevolkingsomvang, ziet Canada als een veilige en ethisch verantwoorde toeleverancier van strategische grondstoffen (nikkel, kobalt, lithium, koper en uranium) en een aantal zeldzame aardmetalen. Met zijn rijke voorraden vloeibaar aardgas (lng) biedt Canada ook een uitwijkmogelijkheid voor de Europese landen die sinds de oorlog in Oekraïne op grote schaal lng inkopen in de VS. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz sloot dit voorjaar al een grote lng-deal in Ottawa.
Uiteindelijk is het grootste belang van wat BBC de ‘love-in’ tussen Von der Leyen en Carney noemt, waarschijnlijk de symboliek. Het laat zien ‘dat democratieën kunnen beslissen met wie ze werken’, zoals Von der Leyen het formuleerde – een duidelijke steek onder water richting Washington.
In dat licht uitte Carney onlangs kritiek op de tien Europese landen die Ceta nooit hebben ondertekend. Als gevolg daarvan is het handelsverdrag officieel slechts op voorlopige basis geratificeerd. Dat maakt voor de werking weinig uit. Maar volgens de Canadese premier staat het beter als landen als Frankrijk, Italië en Polen, waar zorgen leven over Canadese concurrentie op de markt voor landbouwproducten, het verdrag ook officieel goedkeuren.
Von der Leyen sprak in Straatsburg de wens uit Ceta ‘uit te bouwen tot een alliantie voor de toekomst’. Welke formele vorm dat bondgenootschap krijgt, is nog niet duidelijk. De EU werkt ook nauw samen met landen als Noorwegen, IJsland en Zwitserland. Maar Geneviève Tuts, de EU-ambassadeur in Canada, zei dit weekend in een interview met de Canadese publieke omroep CBC dat er geen blauwdruk bestaat voor het beoogde verbond tussen Brussel en Ottawa. ‘Het wordt iets unieks.’
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant