De Tweede Kamer begint aan de tweede dag van de Politieke Beschouwingen. In dit liveblog houdt de politieke redactie van de Volkskrant u op de hoogte van de belangrijkste ontwikkelingen in het debat.
Op de APB is doorgaans al de meeste aandacht gevestigd van alle Kamerdebatten, dit jaar zijn de beschouwingen zo mogelijk nog belangrijker: Jetten heeft nog altijd geen meerderheid gevonden voor zijn begroting.
Hier leest u het liveblog over Prinsjesdag terug en hier vindt u al onze artikelen over de Miljoenennota terug.
In de oppositie zijn het zeker niet alleen Pro en JA21 die bij Jetten aandringen op het maken van een scherpe keuze tussen links en rechts. Ook partijen als ChristenUnie, de SGP en Volt, die van belang kunnen zijn bij het behalen van meerderheden in de Eerste of Tweede Kamer, vinden dat het kabinet zorgwekkend besluiteloos overkomt.
‘Mijn vraag is: ziet het kabinet de urgentie om nu te kiezen voor links of rechts, en niet te denken van: we laten het nog wel even een paar weken op zijn beloop?’, vraagt bijvoorbeeld Chris Stoffer (SGP). ‘Want als het blijft gaan zoals het nu gaat, ja dan gaat het mis.’
Stoffer stelt dat de standpunten van de oppositie op belangrijke thema’s onverenigbaar zijn. ‘Om het maar even niet te ingewikkeld te maken. Het gaat over: waar leg je de lasten voor ondernemers neer? Ga je ze verhogen? Dan ga je over links. Ga je ze naar beneden brengen? Dan ga je over rechts.’ Over rechts zou uiteraard de ‘inhoudelijk de voorkeur’ hebben van zijn SGP. ‘Maar kies alsjeblieft, in het belang van het land. In het belang van de inwoners van ons land. Want zo doorsudderen: daar gaan we er gewoon niet komen.’
Ook Laurens Dassen (Volt) neemt nog geen verschil waar ‘tussen wat we deze zomer aan chaos hebben gezien en wat we dan nu gaan doen’. ‘Ik wil voorkomen dat we nog twee maanden doormodderen.’ Volgens Dassen hebben de oppositiepartijen een glashelder wensenlijstje neergelegd bij het kabinet. ‘Dus mijn vraag is: wat is dan nog de duidelijkheid die nodig is?’
Volgens Bikker (ChristenUnie) zit het probleem dieper, en is het kabinet het eigenlijk zelf nog steeds niet eens over de richting die het met het land op wil. ‘Ik heb een dag van gisteren in het achterhoofd waar wel heel erg werd gezegd: het hangt nu af van de verantwoordelijke oppositie. Maar er zijn er twee nodig om te dansen. Als het kabinet het niet eens is, is het lastig om goede plannen met elkaar te maken.’
Maar Jetten blijft erop hameren dat hij het als de taak van zijn kabinet ziet ‘om elke keer te kijken: hoe kun je brede steun vergaren?’. ‘Ik heb zeven partijen gisteren horen zeggen: wij hebben die bereidheid om die gesprekken met het kabinet ook te vervolgen. Dan zou ik het ook een schoffering vinden van die bereidheid en de inzet vanuit de Kamer om die gesprekken niet aan te gaan.’
Dion Mebius
Pro-leider Jesse Klaver pakt de draad van gisteren meteen op en stelt Jetten de vraag die alles tot nu toe overschaduwt: hoe wil het kabinet op zoek naar meerderheden voor de begroting?
Om ‘jojobeleid’ te voorkomen op de grote dossiers wil Jetten op zoek naar ‘brede steun in beide Kamers’. ‘Dat geeft rust en zekerheid om die grote doorbraken te realiseren’, zegt de premier. Hij nodigt de leiders van de oppositie weer uit voor een gesprek. Daarin wil hij kijken wat er nog nodig is aan aanpassingen aan de Miljoenennota en vooral het Belastingplan, om voldoende steun te krijgen.
Daarmee gaat Jetten door op precies dezelfde weg die al sinds het begin van het minderheidskabinet is ingeslagen, merkt Klaver op. Al sinds het coalitieakkoord is er geen keuze gemaakt met wie hij nou op zoek wil naar een meerderheid.
Dat moment is nu wel gekomen, vindt Klaver. ‘U moet wel kiezen welke route u nu gaat lopen. Het maakt u niet uit in welke samenstelling we praten. Ik mag langskomen, wie weet mogen we wel samen langskomen’, zegt de Pro-leider. ‘Dit is precies wat er de afgelopen maanden is gebeurd en dit was het recept voor ellende’.
Ook JA21-leider Joost Eerdmans wil van de premier weten welke weg hij inslaat. Het lijkt hem zelfs een voorwaarde om aan tafel terug te keren. ‘Gaat de premier over links of over rechts?’, zegt hij. ‘Wij zijn bereid te praten, maar niet als op voorhand onduidelijk is welke route er wordt gekozen.’
Het probleem zit met name bij het Belastingplan. Het plan dat er nu ligt ‘is niet genoeg voor links of voor rechts’, merkt Eerdmans op. ‘U zult moeten kiezen, beide gaat zeker niet werken.’
Maar Jetten wil daar nog geen uitspraak over doen. ‘Om vandaag die keuze te maken vinden wij tekort doen aan het land’, zegt hij. ‘Mensen thuis willen dat wij problemen oplossen (...) we vinden dat we daarom moeten doorpraten en door onderhandelen’. Daarmee is het debat tot nu toe in grote lijnen een herhaling van gisteren.
Hessel von Piekartz
Jetten trapt zijn inbreng af met een nieuwe oproep aan de Kamer om met het kabinet samen te werken. ‘Want mensen in het land die meekijken zijn niet zozeer geïnteresseerd in wie hier het meeste gelijk krijgt. Ze verwachten dat we met elkaar problemen echt aanpakken en dat we dat samen doen’, zei de premier. ‘En deze begroting gaat vooral over de vraag: hoe komt Nederland weer vooruit?’
Uitdagingen zijn er voor Jetten genoeg. Uit dag 1 van de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) bleek al dat op bijna geen enkel onderwerp meerderheden in zicht zijn. Over bepaalde beleidsdoelen is er brede consensus: er moet meer gebouwd worden, stikstof moet worden aangepakt en in defensie moet flink worden geïnvesteerd. Maar aan ieder puzzelstukje hangt een prijskaartje en de financiële onderbouwing heeft het kabinet nog niet rond, weet ook Jetten.
Een vraag die altijd boven de APB hangt, is ook: wie draagt de pijn? Want financiën, zowel de plussen als de minnen, moeten ook eerlijk worden verdeeld. En wat eerlijk en wat rechtvaardig is, daar wordt in deze zaal ook verschillend over gedacht. Daar zijn niet zomaar meerderheden voor te vinden.’
Avinash Bhikhie
De Tweede Kamer begint donderdagochtend aan de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen. De woensdag stond geheel in het teken van de collectieve zoektocht naar de onderlinge verhoudingen: hoe denkt het kabinet deze herfst aan meerderheden te komen voor de begrotingen en welke oppositiepartijen denken daarbij een rol te kunnen vervullen?
De conclusie van woensdagavond laat: vooralsnog heeft niemand een idee. De leiders van de regeringspartijen bespraken uitgebreid alle opties (van een ‘breed begrotingsakkoord’ tot losse onderhandelingen over alle departementale begrotingen apart), maar niemand maakte een keuze. En dat gold ook voor de belangrijkste kandidaten in de oppositie om het kabinet te stutten: Pro-leider Jesse Klaver en JA21-voorman Joost Eerdmans.
Vandaag zijn alle ogen gericht op de minister-president, de man die vroeg of laat toch zijn weg zal moeten zien te vinden in dit politieke doolhof. Vanaf 10.15 uur is het woord aan Rob Jetten.
Raoul du Pré
Gidi Markuszower wil af van verdragen, verordeningen en richtlijnen. Bestuurders moeten rechterlijke uitspraken ‘tijdelijk’ naast zich neerleggen, zei de voorman van de groep afgesplitste PVV’ers. En in Brussel moet Nederland ‘gewoon de middelvinger opsteken, niet meer gaan en niet meer betalen’.
Volgens Markuszower zou het 8 miljard euro kosten om box 3 en de erf- en schenkbelasting af te schaffen. ‘Dat is hetzelfde bedrag als we nu overmaken naar de terroristen van Hamas, Afrikaanse dictators en Arabische piraten.’ Het kabinet wil komend jaar 3,9 miljard euro uitgeven aan buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking.
Verder ontkende Markuszower de wetenschappelijke onderbouwing van het stikstofbeleid en herhaalde hij zijn wensen voor extreem streng asielbeleid. Hij wil onder meer migranten ‘vijftien jaar lang uitsluiten van onze sociale zekerheid’. (ANP)
BBB-voorman Henk Vermeer gebruikte zijn bijdrage bij de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer voor een pleidooi tegen de stikstofaanpak van het kabinet. ‘Over deze begroting hangt de schaduw van een stikstofbrief’, zei hij, verwijzend naar de plannen die landbouwminister Jaimi van Essen vlak voor de zomervakantie ontvouwde.
‘Den Haag vraagt historische offers van onze boeren, en de plannen gaan ook na alle maatregelen uit van forse krimp van de veestapel’, zei Vermeer. ‘En helaas zonder enige garantie dat de vergunningverlening daadwerkelijk op gang komt.’ BBB wil de plannen van tafel hebben, zei hij.
Vermeer noemde de stikstofbrief ‘tekenend voor de manier waarop het kabinet naar Nederland kijkt’. Hij voelt naar eigen zeggen ‘kilheid voor wat er leeft buiten de Haagse werkelijkheid’. (ANP)
Nu is het de beurt aan de kleinere partijen. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker vindt dat de ‘hyperfocus op box 3’ afgelopen zomer ‘een bende is geworden’. Zij had liever gezien dat er tijdens de begrotingsonderhandelingen zoveel aandacht was geweest voor de stijgende boodschappenprijzen en energiekosten.
Binnen het kabinet is nog geen consensus over wat moet gebeuren met box 3, de belasting op de winst op vermogen. ‘Een verdeeld huis kan geen stand houden’, zei Bikker meerdere keren, waarbij ze Abraham Lincoln en de Bijbel aanhaalde.
‘Ik heb eerder D66, CDA en VVD geprezen dat ze aan de slag gingen. Want Nederland wacht op daadkrachtige politiek, maar de afgelopen weken waren moeilijk om aan te zien’, aldus Bikker. (ANP)
Na de dinerpauze neemt Henri Bontenbal (CDA) als laatste fractievoorzitter van een coalitiepartij het woord. Hij begint met een evaluatie van de rommelige manier waarop de begroting tot stand kwam: ‘De les die we moeten leren is dat de voorbereiding naar een begroting meer tijd en overleg vraagt dan gebruikelijk bij een meerderheidskabinet. Met meer overleg binnen en buiten de coalitie.’
Het resultaat van dat rommelige proces is een begroting die niet ‘op voorhand steun heeft in beide Kamers’. ‘En dat vind ik jammer. Dat had ik graag anders gezien. Wel bevat de begroting een goede handreiking naar de oppositie en naar de polder.’
Bontenbal zegt te streven naar ‘een brede stabiele meerderheid in beide Kamers voor de begrotingen’. Dat klinkt meer als het aanbod van Pro, dat één groot akkoord wil sluiten voor de volledige begroting, dan als het aanbod van JA21, dat zo’n totaalpakket niet ziet zitten en deelakkoorden wil sluiten.
En dus stapt Klaver meteen naar voren. Hij vraagt een eenduidig antwoord van Bontenbal. Voor welke smaak wil de CDA-leider gaan? ‘Wat voor type akkoorden zou u graag willen sluiten?’
Maar dat gaat Bontenbal te snel. Eerst wil hij ‘via de lijn van de inhoud’ onderzoeken met welke partijen de coalitie het best zaken kan doen. Sommige partijen die we meestal bij rechts indelen, zegt hij, hebben bovendien standpunten die niet afwijken van die van links, of andersom. ‘Ook Henk Vermeer (van de BBB, red.) is bijvoorbeeld bij de demonstraties geweest van de polder. Dus die is blijkbaar ook ongelukkig met de maatregelen op sociale zekerheid.’ De keuze tussen links en rechts is een te simplistische voorstelling, wil hij maar zeggen.
Dat Bontenbal bij de inhoud wil beginnen, begrijpt Klaver ‘heel goed’. ‘Maar ziet de heer Bontenbal met mij dat, als je dat inhoudelijke gesprek aangaat, om dat met iedereen in de Kamer te kunnen doen, dat echt een onmogelijke opgave wordt? Dus dat er een punt komt – op basis van inhoud – waarop wel degelijk wegen zullen scheiden?’
Dat punt kan komen, erkent Bontenbal, ‘maar dat komt nádat je inhoudelijke gesprekken hebt gehad met het kabinet.’ Klaver heeft zijn wensen, maar die heeft Eerdmans ook. ‘En andere partijen ook. De vraag is: welke bereidheid is er bij partijen om daarop te bewegen? En ja, dan kan het ook zijn dat we er met meneer Eerdmans niet uitkomen of dat uw wensen te ver gaan. Dan gaan we dat zien.’
Dion Mebius
Nu duidelijk is dat JA21 niet van plan is een totale deal te steunen en begroting per begroting zal proberen het onderste uit de kan te halen voor de rechtse kiezer, worden de routes voor het kabinet om tot een totaalakkoord te komen steeds kleiner.
Eerdmans stelt in het debat stevige eisen op onder meer asiel, waar hij stelt dat steun voor die begroting alleen kan worden gegeven als de spreidingswet wordt ingetrokken. En JA21 ziet de stikstofplannen en begroting van het ministerie van Klimaat en Groene Groei ook totaal niet zitten.
Volgens Wilders stuurt Eerdmans daarmee aan op ‘totale chaos’. ‘Eerst zegt u: kies links of rechts, nu houdt u ruimte om per begroting te onderhandelen.’ Volgens Wilders kan het kabinet JA21 dan iets op asiel geven, maar op stikstof over links gaan. Het kabinet zal dan als grote winnaar uit te bus rollen en trekt de rechtse kiezer al het kortste eind ‘U begrijpt het niet’, houdt Wilders Eerdmans voor. ‘U zit hier te wazelen.’
Eerder in het debat hintte Brekelmans (VVD) ook al op het scenario dat het kabinet per begroting op zoek zal gaan naar minderheden, maar het is zeer de vraag hoe dat experiment zal uitpakken. Klaver waarschuwde alvast dat als JA21 op asiel de Spreidingswet van tafel krijgt, het stikstofpakket weet af te zwakken en de kosten voor de hervorming van box 3 niet dekt uit het vermogensdomein, dat Pro de rest van de begrotingen niet zal steunen.
De routes naar meerderheden worden daarmee steeds smaller. Klaver blijft openstaan voor gesprekken over een totaalafspraak. Waar Eerdmans zegt dat hij, samen met de SGP, in de zomer weken heeft onderhandeld over een totaalpakket, had het kabinet twee korte gesprekken van een uur met Klaver gevoerd. De druk om serieuze gesprekken met Pro aan te gaan neemt daarmee toe.
Voordat het debat verder gaat met de volgende spreker, CDA-voorman Bontenbal, neemt de Kamer een korte pauze voor het diner. Rond 21.10 uur wordt het debat hervat.
Avinash Bhikhie
Zodra JA21-leider Joost Eerdmans aan het woord komt, wordt hij door rechtse concurrenten gevraagd wat hij wil terugkrijgen van het kabinet als hij de begroting steunt. Mona Keijzer vraagt specifiek of Eerdmans van het kabinet eist of de Spreidingswet van tafel is in ruil voor zijn instemming. ‘Ja’, antwoordt de JA21-leider kort.
Het roept meteen ook de vraag op uit de Kamer hoe de steun van Eerdmans’ fractie er precies uit ziet. Pro-leider Klaver daagt de JA21 leider daarop uit: kan het kabinet bij Eerdmans aankloppen voor één groot begrotingsakkoord of wil hij liever verschillende deelakkoorden over de begroting van verschillende ministeries?
Eerdmans antwoord is veelzeggend. Hoewel hij alle mogelijkheden nog openhoudt, denkt hij dat een ‘totaal deal’ inmiddels wel ‘passé’ is. Als je het totaalpakket wil steunen wordt je volgens de JA21-leider in feite ‘gedoogpartner’. ‘En ik denk dat die deur wel dicht is.’
Hoe dicht die deur zit, blijkt wel als Eerdmans wordt gevraagd naar zijn steun voor de begroting van Klimaat en Groene groei. Daar is steun van JA21 inderdaad heel onwaarschijnlijk, erkent hij.
Daarmee tekent zich een steeds duidelijker keuze af voor het minderheidskabinet. Wil het over rechts met JA21, dan lijkt het gedwongen over de verschillende begrotingen naar meerderheden te zoeken. Kijkt het naar links, dan ligt er juist de voorkeur voor een overkoepelend begrotingsakkoord. ‘Wat pro betreft is de route nog steeds om tot een totaalpakket te komen over de hele begroting’, benadrukt Klaver nog eens.
De Pro-leider merkt later op dat we daarmee op een ‘belangrijk moment in het debat’ zijn aangekomen, waarin steeds duidelijker wordt hoe het kabinet aan meerderheden kan komen.
Hessel von Piekartz
Bij het vallen van de avond wagen Pro-leider Jesse Klaver en VVD-fractieleider Ruben Brekelmans zich nogmaals aan een potje armpjedrukken. Ze verschillen de hele dag al fundamenteel van mening over de belastingheffing. Dat staat vooralsnog een akkoord over het Belastingplan voor 2027 in de weg. Maar biedt Brekelmans daar dan toch de opening tot onderhandelingen?
Klaver beschrijft eerst zijn positie nog eens: hij wil minder belasting op de salarissen van werkenden, en daarvoor in de plaats meer belasting op vermogens en op de winsten van bedrijven. ‘We hebben op tafel gelegd om in te grijpen in box 2. We hebben op tafel gelegd dat we zouden moeten zorgen dat er een miljonairsbelasting komt. We hebben op tafel gelegd dat er mogelijkheden zijn op andere domeinen van de vermogens. Zodat we de lasten voor burgers naar beneden kunnen brengen. Zodat we niet hoeven te bezuinigen op de sociale zekerheid. En op al die punten is gewoon een hele harde njet gekomen. De VVD heeft allerlei blokkades opgelegd. Is de VVD bereid om daarop terug te komen? Is daar ruimte om over te praten?’
Brekelmans is niet bij voorbaat enthousiast, benadrukt hij, maar blokkades wil hij in dit stadium ook niet opwerpen. ‘Kijk, het is niet zo dat er met ons helemaal niet te spreken valt over belastingen. Ik vind het niet verstandig om de winstbelasting te verhogen. Want we weten ook dat heel veel bedrijven zullen zeggen ‘dan gaan we weg uit Nederland’ en dan gaan al die banen weg die ook voor de heer Klaver zo belangrijk zijn. Dus ik sta hier niet op voorhand te juichen als u zegt ‘we gaan belastingen verhogen’. Maar ja, weet u, dat er over belastingen überhaupt met ons te praten valt, dat lijkt me logisch.’
Half november moet over het Belastingplan worden gestemd. Brekelmans en Klaver hebben dus nog even om tot een compromis te komen.
Raoul du Pré
Wil het kabinet uiteindelijk één akkoord over de hele begroting met een of meerdere oppositiepartijen? Of is het ook een optie om deelakkoorden te sluiten voor de begrotingen van de verschillende ministeries, met wisselende partners? Over die kwestie wil oppositieleider Klaver (Pro) het fijne weten van VVD-fractievoorzitter Brekelmans.
Klaver slaat aan op een uitspraak van Brekelmans, die de voortgang van de onderhandelingen met de oppositie niet wil ‘versimpelen tot gaat-ie over links of gaat-ie over rechts’. ‘Ik heb tot nu toe een kabinet gezien dat per thema of onderwerp kijkt naar: hoe zijn er meerderheden te vinden?’
Wacht eens even, zegt Klaver: ‘Ik dacht zojuist dat ik de heer Brekelmans hoorde zeggen dat hij eigenlijk per begroting naar meerderheden wil zoeken. Heb ik dat goed begrepen?’
‘Dat kan’, antwoordt Brekelmans. ‘Dat hoeft niet per se, dat kan. Er zijn verschillende opties. Kijk, uiteindelijk gaat het erom, er wordt straks over het belastingplan en over verschillende begrotingen gestemd. Dat zijn de momenten dat er een meerderheid nodig is om een begroting aan te nemen. En het zou kunnen, dat hangt ervan af hoe partijen zich opstellen, dat het lukt om tot een bredere overeenkomst te komen. Het zou ook kunnen dat partijen zeggen dat ze sommige begrotingen steunen.’
Het antwoord van de VVD’er ‘verklaart veel’ over wat Klaver ziet als de besluiteloosheid van het kabinet, aldus de Pro-leider. ‘In de twee gesprekken die we hebben gehad, zoveel is er nou ook weer niet gewisseld, had ik het idee dat dit kabinet op zoek was naar een begrotingsakkoord. Steun voor de hele begroting. (...) Maar het kan dus ook per begroting zijn. Volgens mij toont dit precies aan dat het kabinet geen plan heeft over hoe samen te werken met de oppositie.’
Dion Mebius
Zoals eerder al in de spreektermijn van Pro-leider Jesse Klaver, komt het ook bij de bijdrage van VVD-leider Brekelmans tot een traditionele botsing tussen Pro en de VVD.
Klaver komt naar voren om Brekelmans te vragen waarom hij heeft ingestemd met een lastenverzwaring van 8 miljard euro voor werkende mensen. Hij herinnert hem aan zijn recente Binnenhof-lezing, waarin Brekelmans jongeren opriep meer uren te gaan werken. ‘Waarom maakt u meer werken dan totaal onaantrekkelijk?’
Brekelmans is dat wel met Klaver eens, maar zegt dat hij andere oplossingen ziet dan een verlaging van de inkomstenbelasting. ‘Je moet niet alleen iets aan de belastingen doen, maar ook aan de uitkeringen.’ Die zijn nu te hoog, denkt hij, ‘waardoor de afstand tussen wat je krijgt met een uitkering en met werk te klein is’. Hij wil weten of Klaver dat beaamt.
‘Dat is geen serieus antwoord op mijn vraag’, kaatst Klaver terug. Brekelmans mist totaal het punt, vindt hij. ‘U wilt de uitkeringen verlagen. Gaan die werkenden die meer uren per week gaan werken er dan op vooruit? U bent zo gefixeerd op het uithollen van de sociale zekerheid…En dan intussen jonge mensen de maat nemen en zeggen dat ze eens wat meer moeten gaan werken, dat is echt aanmatigend.’
Brekelmans blijft bij zijn punt. Hij vindt dat de oplossing vooral ligt bij het vergroten van het gat tussen uitkeringen en salarissen. Maar hij zal ook noteren dat Klaver vervolgens bijval krijgt van CU-leider Bikker: ‘Hoe kijkt collega Brekelmans nu naar al dat stucwerk dat steeds nodig is om de koopkracht overeind te houden, terwijl we wel telkens naar de factor arbeid kijken om geld op te halen maar niet naar de factor vermogen. Is daar nog iets van reflectie bij de VVD te bespeuren?’
Ook Brekelmans weet dat Bikker en Klaver samen de zetels hebben om het kabinet in de Tweede én de Eerste Kamer aan meerderheden te helpen. Zolang zij het samen eens zijn, zijn ze een machtig blok. Hij blijft erbij dat hij ‘heel voorzichtig’ wil zijn met ‘heel grote ingrepen’ in de vermogensbelasting, maar hij wil er graag met Bikker verder over praten.
Dat gaat in de komende weken, in de aanloop naar de stemmingen over het Belastingplan, ongetwijfeld gebeuren.
Raoul du Pré
VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans krijgt aan het begin van zijn betoog met name interrupties vanuit de rechterkant van de Kamer. Die willen vooral weten of de VVD het rechtse geluid binnen het kabinet wel genoeg laat horen.
JA21-leider Joost Eerdmans verwijst naar een gesprek dat hij voerde met minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) in aanloop naar de begroting. Daarin zou Heinen hebben gezegd dat hij zijn ‘linkerbeen bij moest trekken’, waarmee Eerdmans erop lijkt te doelen dat de minister onder druk van de andere coalitiegenoten wat naar links moest opschuiven.
‘Dat komt niet vanzelf lijkt mij, dan is er iets aan de hand’, zegt Eerdmans. ‘Ik wil afspraken met een kabinet waarin de VVD met zijn vuist op tafel slaat. (...) Niet een kabinet waarin er één naar rechts wil en twee naar links. Waarin de VVD toch weer duikt. Het onderspit delft.’
Brekelmans wil niet ingaan op de woorden die Heinen zou hebben gebruikt tegenover Eerdmans. ‘Als u spreekt met de heer Heinen, dan spreekt hij namens het kabinet’.
Hessel von Piekartz
Eén groot verschil met vele voorgaande edities van de Beschouwingen is de bijrol voor Geert Wilders. Nu zijn PVV geen onderdeel is van de regering en hij ook niet de leider van de oppositie is die het debat mag aftrappen, is de invloed van Wilders op het verloop van het debat beduidend minder groot.
‘Ik denk dat de magie echt een beetje weg is’, merkte Paternotte (D66) eerder in het debat al op, nadat Wilders zich bij de microfoon had gemeld voor een interruptie. ‘Er was een tijd dat als de heer Wilders opstond uit zijn bankjes, het stil werd in de Kamer’, deelde ook Klaver (Pro) een plaagstootje uit. ‘Maar het is wat sleets geworden, meneer Wilders. Ik mis het vuur en de scherpte waarmee u mij hier attaqueert.’
Na de schorsing voor de lunchpauze is het de PVV-leider die het debat mag hervatten met zijn bijdrage. Wilders heeft vanaf de start van het kabinet duidelijk gemaakt dat het kabinet niet bij de PVV hoeft aan te kloppen in de zoektocht naar meerderheden. De coalitie leunt op slechts 66 zetels en kan iedere zetel gebruiken om de rijksbegroting aangenomen te krijgen. Maar door zichzelf buitenspel te zetten, leidt dat ertoe dat zijn inbreng, die ook dit jaar in het teken staan van anti-islam, anti-rechtsstatelijke en andere radicaal-rechtse voorstellen, voor het debat verder niet relevant is.
Als Wilders Jetten ‘de meest amateuristische premier ooit noemt’, onderbreekt eenpitter Mona Keijzer hem. Ze brengt in herinnering dat het de PVV’er was die het vorige kabinet liet vallen en niet kwam opdagen bij het RTL-debat waar zijn vervanger Jetten vervolgens de show stal. ‘Denkt de heer Wilders nou nooit: had ik de stekker er maar niet uitgetrokken?’
De extreme uitspraken over migranten en islam die daarna volgen, laten de meeste Kamerleden passeren. Stephan van Baarle (Denk) laat zijn walging blijken en Jesse Klaver stapt naar voren als Wilders de jeugdbeweging van Pro vergelijkt met de Hitlerjugend. ‘Zijn tirades kennen we, ik zou zeggen: laten we dit ook maar uitzitten. Maar hier jongeren vergelijken met de Hitlerjugend....ik vind het buiten iedere orde van dit debat. Dat wil ik hier wel gezegd hebben.’
Die woorden kunnen op instemmend geroffel van de Kamer rekenen.
Avinash Bhikhie en Dion Mebius
Volt-leider Laurens Dassen daagt Paternotte uit op hét punt dat het politieke debat de komende weken zal blijven beheersen: waarom verhoogt het kabinet wel de inkomstenbelasting maar nauwelijks de belasting op vermogen? Het is een publiek geheim dat vooral regeringspartij VVD zich verzet tegen hogere belasting voor mensen met (aanzienlijke) vermogens. Zolang die partij daarop niet beweegt is een begrotingsakkoord met partijen als Pro, Volt en de ChristenUnie waarschijnlijk niet mogelijk.
Dassen wijst op een peiling die Kieskompas eerder deze week deed in opdracht van dagblad Trouw: ‘Het grootste gedeelte van de kiezers, 75 procent van de D66-kiezers, 70 procent van de CDA-kiezers, zelfs 50 procent van de VVD-kiezers, vindt dat vermogen meer belast moet worden. Dus kan de heer Paternotte hier toezeggen dat we nu serieus gaan kijken of we vermogen eerlijker gaan belasten en dat we zorgen dat de mensen die werken daadwerkelijk meer gaan overhouden aan het einde van de maand?’
Paternotte doet geen concrete toezegging over zijn inzet in de komende weken maar hint wel nadrukkelijk op zijn eigen voorkeur: ‘Eh, ik moet zeggen, als ik naar de peilingen kijk over de mening van de VVD-achterban, dan word ik daar niet altijd blij van. Maar soms inderdaad wel.’
Het debat is nu geschorst voor de lunchpauze en gaat tegen half vier weer verder met de bijdrage van PVV-leider Geert Wilders.
Raoul du Pré
De weigering van de coalitiepartijen om te kiezen tussen links of rechts leidt gedurende het debat tot steeds meer ergernis bij de oppositie. ‘Neemt u dit allemaal wel serieus, meneer Paternotte?’, verzucht Klaver (Pro), na weer een oproep van de D66-fractievoorzitter aan de oppositie om toch vooral samen – dus Pro én JA21 – met het kabinet om tafel te gaan. Paternotte: ‘Een brede samenwerking is beter dan helft plus één, zoals de koning dat eigenlijk mooi zei.’
Een akkoord met alleen Pro ís al een brede samenwerking, reageert Klaver. ‘Met Pro heeft u 86 zetels hier in de Tweede Kamer. Dat is een meerderheid die werkt van de VVD tot Pro, daar zit links en rechts in. Daarvan zou je kunnen zeggen: dat is behoorlijk breed.’
‘Wat u zegt is: wij komen er niet uit als coalitie, jullie moeten allemaal aan één heel grote tafel zitten. En dan gaan we kijken wat er gebeurt’, gaat Klaver verder. ‘Dat is geen plan. Dat is geen strategie. Dat is een wanhoopspoging. Omdat het kabinet het niet eens is over de richting van dit land, legt u de verantwoordelijkheid bij de oppositie.’
Paternotte zegt daarop dat hij Klaver helemaal niet wil dwingen om te onderhandelen met welke partij dan ook. ‘Alleen: ik weet niet waarom hij nu komt met de inzet: ik wil eerst dat u precies dit allemaal van tafel haalt, alle bezuinigingen intrekt, en ik wil ook dat JA21 daar niet bij zit. En ik hoorde de heer Eerdmans spiegelbeeldig eigenlijk hetzelfde zeggen. Ik vind het jammer, omdat ik denk dat brede samenwerking beter is voor Nederland.’
Kamervoorzitter Van Campen maant de sprekers intussen tot iets beknoptere bijdragen. ‘Ik hoor magen knorren.’
Dion Mebius
Jan Paternotte (D66) probeert JA21 ertoe te verleiden om toenadering te zoeken tot Pro ‘Probeer die afstand met Klaver niet zo groot mogelijk te maken’, is het verzoek richting Joost Eerdmans.
Maar net als tijdens zijn debatje met Klaver krijgt de D66’er hier een realitycheck. Ook Joost Eerdmans ziet dat de verschillen met Pro dusdanig groot zijn dat een gezamenlijk akkoord over de begroting wensdenken is. Eerdmans geeft D66 mee dat een keuze gemaakt moet worden: over rechts of over links?
‘Sla nou zelf eens een brug naar rechts. Durf dat eens te doen’, aldus Eerdmans. De leider van de radicaal-rechtse partij vindt het niet fair om van JA21, maar ook van Pro, te vragen de verschillen te overbruggen.
Eerdmans stelt daarom voor dat het kabinet gaat werken aan twee nieuwe begrotingen: één waarmee een meerderheid over links bereikt kan worden en één waarmee rechts de begroting aan een meerderheid kan helpen. ‘Zeg dan: dit is de weg naar links en dit is de weg naar rechts. En daar kun je het over hebben. Dan maak je iets duidelijk. En anders wordt het, wat ik zeg, een totaalfaal.’
Avinash Bhikhie
D66-fractieleider Jan Paternotte ligt geruime tijd onder vuur van een reeks oppositiepartijen die hem verwijten dat de regeringscoalitie te weinig openstaat voor suggesties van buitenaf. Van JA21 en de BBB tot aan de ChristenUnie en Pro: ze voelen zich vooralsnog onvoldoende gehoord en waarschuwen Paternotte dat er zo geen meerderheden gaan komen voor de begroting voor 2027.
Maar Paternotte laat zijn goede humeur vandaag niet bederven. Hij wijst er steeds op dat het niet eerder is gebeurd dat oppositiepartijen al in augustus mochten meepraten over de begroting. Ook is het in de parlementaire historie tamelijk uniek, betoogt hij, dat een kabinet nog voor de presentatie van een begroting zulke grote concessies doet aan de oppositie als dit kabinet heeft gedaan.
Hij erkent dat dat nog niet heeft geleid tot uitzicht op meerderheden voor het Belastingplan en de begroting van het ministerie van Sociale Zaken, maar hij rekent erop dat dat in de komende herfst goed gaat komen.
In debat met CU-leider Mirjam Bikker: ‘Ik sta hier met gespitste oren. Ik zeg tegen u dat ik heel goed luister naar wat u neerlegt, wat u anders zou willen zien en wat uw ideeën zijn. Dat doe ik bij meerdere oppositiepartijen zo goed mogelijk. Ik denk dat dat ook voor de heer Bontenbal en de heer Brekelmans geldt.’
Raoul du Pré
D66-fractievoorzitter Jan Paternotte heeft het in zijn betoog over een ‘Binnenhof vol liefde’. Hij wil met zo veel mogelijk partijen om tafel op zoek naar steun voor de plannen van het minderheidskabinet. Pro-leider Klaver haakt erop in en wil weten hoe de fractievoorzitter van D66 die gesprekken dan precies voor zich ziet. Volgens de Pro-leider is overeenstemming met iedereen namelijk onmogelijk en is het uiteindelijk aan het kabinet om een keuze te maken.
Paternotte denkt dat het niet zo moeilijk hoeft te zijn. Het komt in zijn ogen simpelweg neer op ‘samenwerken’ en ‘meedenken met het kabinet’, zegt Paternotte. Hij verwijst naar 2013, toen het kabinet van VVD en PvdA een minderheid had in de Eerste Kamer en met partijen aan tafel ging om overeenstemming te vinden.
Die vergelijking laat volgens Klaver juist zien dat een kabinet wel degelijk een keuze moet maken, omdat het toenmalige kabinet uiteindelijk maar met een deel van de partijen ging samenwerken. ‘Toen werd niet gezegd: we nodigen alle 150 Kamerleden uit.’
Het is inmiddels ook wel duidelijk welke richtingen er zijn, vindt Klaver. Er is immers afgelopen zomer met verschillende partijen gesproken. ‘U weet wat onze wensen zijn’, zegt hij, terwijl hij ook wijst op de uiteenlopende voorkeuren van oppositiepartijen. ‘Je krijgt dat niet allemaal gecombineerd. Dat is ook niet erg, er zijn verschillen van mening over de koers van het land. Maar als je weigert te kiezen, rijdt het kabinet op een muur af.’
Dat die keuze niet wordt gemaakt, komt volgens Klaver doordat het minderheidskabinet ook zelf weer ‘verdeeld’ is. De partijen wisten tijdens de formatie al niet met wie ze wilden samenwerken, en weten dat nog altijd niet, zegt de Pro-leider. ‘Misschien moet er een nieuwe informateur aangesteld worden om erachter te komen wat je nou eigenlijk wil.’
Hessel von Piekartz
Vlak voordat Kamervoorzitter Van Campen wil schorsen voor een sanitaire break, komt PVV-leider Wilders naar voren met een punt van orde. Al aan het begin van het debat verzocht hij het kabinet om een conceptbegroting te openbaren die deze zomer werd opgesteld door VVD-minister Heinen van Financiën. Deze conceptbegroting zou veel rechtser zijn geweest dan de begroting die uiteindelijk op Prinsjesdag is gepresenteerd.
Details van de begroting van Heinen werden sindsdien gelekt naar NRC. En dus, stelde Wilders aan het begin van het debat, heeft de Tweede Kamer ook recht op de inhoud. In de loop van het debat reageerde premier Jetten per Kamerbrief al afwijzend op dat verzoek. ‘Het kabinet maakt zoals gebruikelijk conceptstukken niet openbaar.’
Daar laat Wilders zich niet mee afschepen. Hij laat zijn verzoek tot openbaring in stemming brengen en krijgt de steun van bijna alle oppositiepartijen. ‘Als stukken wel bij de krant liggen en niet hier in de Kamer, dan is dat de omgekeerde wereld, dus ik steun’, zegt ChristenUnie-leider Mirjam Bikker.
Klaver (Pro): ‘Dit zou eigenlijk helemaal niet op straat moeten liggen. Dit maakt het onmogelijk om met elkaar samen te werken. Maar hier is de heer Wilders niet de aanstichter van: dat heeft het kabinet zelf gedaan. Want dit is gelekt.’
In de oppositie stemt alleen de SGP tegen openbaring. ‘Het verzoek steunen we niet, het moet wel door het kabinet naar buiten zijn gebracht. Met conceptstukken houdt het op een gegeven moment ergens op’, zegt fractievoorzitter Chris Stoffer. ‘Maar ik vind het wel superlelijk dat dit gewoon lekt. Dus wie dat dan ook gedaan heeft: zo bouw je geen vertrouwen op in dit land.’
De coalitiepartijen stribbelen tegen: ‘Als we de weg op gaan dat allerlei tussenvarianten naar de Kamer getrokken worden, kan er in de toekomst nooit meer een normale onderhandeling plaatsvinden’, aldus Bontenbal (CDA). Maar een meerderheid van 77 zetels stemt voor het verzoek van Wilders. En dus moet Heinen zijn ‘veel rechtsere’ conceptbegroting nu met de Kamer delen.
Dion Mebius
Klaver staat inmiddels een uur achter het spreekgestoelte en het zal vak K ook opgevallen zijn dat de rest van de oppositie de Pro-leider een wensenlijstje meestuurt. De Miljoenennota is weliswaar af, maar er is nog geen meerderheid voor de plannen. De komende weken gaan de gesprekken met de oppositie verder en de rest van de oppositie ziet dat Pro een belangrijke speler zal blijven.
De partij van Klaver krijgt van de SP het verzoek om niet alleen de bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel te krijgen, maar ook die op de zorg. Denk wil dat Pro steun voor de begroting koppelt aan een stop op het inkopen van Israëlische wapens. De SGP vraagt Pro, die cruciaal blijkt in de steun voor de stikstofplannen, om oog te houden voor de zorgen bij de boeren en boerengezinnen.
De oppositie kan ook tellen en ziet dat de zetels van Pro in de Tweede en Eerste Kamer doorslaggevend kunnen zijn. Voor de radicaal-rechtse fracties in de Kamer is de spreektijd van Klaver aanleiding om te wijzen op de peilingen waarin Pro nu al maanden als grootste uit de bus komt. Wilders waarschuwt alvast dat Klaver een premier-onwaardig zou zijn. Het leidt tot een post op Bluesky van Kamerlid Laura Bromet: ‘Het debat gaat nu over of Jesse Klaver premier van Nederland moet worden.’
Avinash Bhikhie
Na zijn eerdere confrontatie met VVD-leider Brekelmans reikt Klaver aan het einde van zijn inbreng juist nadrukkelijk de hand aan CDA-voorman Bontenbal. Hij verwijst naar diens HJ Schoo-lezing, waarin hij onlangs pleitte voor meer gemeenschapszin en solidariteit in het land. ‘Ik hoorde een echt christendemocratisch verhaal. Ik vond het moedig. En ik dacht ook wel iets van een rood randje waar te nemen.’
Klavers gedachten gaan uit naar de naoorlogse rooms-rode kabinetten. ‘In de tijd van de wederopbouw hebben christendemocraten en sociaaldemocraten het land zes kabinetten lang samen de weg vooruit gewezen.’
Dat zou opnieuw kunnen gebeuren, dacht Klaver toen hij Bontenbal hoorde spreken. ‘Ik zag aanknopingspunten voor een nieuwe koers voor Nederland.’
Hij rondt af met een herhaling van zijn boodschap aan het kabinet: ‘Maak een keuze voor de richting van dit land, schuif niet vooruit, dan staan wij klaar om samen te bouwen aan de toekomst.’
Raoul du Pré
Na drie kwartier debat volgt voor het eerst de directe confrontatie die centraal staat in dé politieke vraag van dit moment: gaat het de premier lukken om de wensen van coalitiepartner VVD te verenigen met die van oppositiepartij Pro? Het leidt tot een klassiek politiek debat over de verdeling van de lasten.
VVD-fractieleider Ruben Brekelmans komt naar de interruptiemicrofoon om Jesse Klaver te vragen waarom hij ‘tegen alle hervormingen is om vooruitgang aan te jagen’.
Klaver kaatst de bal terug. De VVD staat economische vooruitgang in de weg, vindt hij. Hij was laatst bij ASML in Veldhoven, waar het bedrijf zelf moest betalen voor een nieuwe afrit van de belendende snelweg. ‘De infrastructuur is niet toereikend. Terwijl dat onze taak is. Maar dat doet het kabinet niet.’
Hij verwijst naar VVD-minister Heinen: 'Er zit een begrotingshavik op Financiën, die houdt alles tegen. En de VVD gebruikt altijd het excuus van investeringen in de economie om te bezuinigen op gewone mensen. Nou, dat gaan we niet doen.’
Brekelmans vindt Klaver daarin te halsstarrig. Hij vraagt zich af waarom Pro niet wil meedenken over ingrepen in de sociale zekerheid. ‘Het moet lonen om te werken’, haalt hij een gouwe ouwe van de VVD aan. ‘Al die mensen die nu in een uitkering zitten voor wie het niet loont om te gaan werken, dáár moeten we wat aan doen.’
Klaver is niet onder de indruk: ‘De VVD zit sinds 2010 onafgebroken in de regering. Wat is er sindsdien gebeurd om werken meer te laten lonen?’ Brekelmans heeft zijn prioriteiten verkeerd afgesteld, vindt de Pro-voorman. ‘Als Brekelmans praat over de stakers van de afgelopen weken, dan heeft hij een blik in zijn ogen van wie zijn die mensen? Als hij daarentegen over vastgoedbeleggers praat, komt er vuur in zijn ogen. Als het gaat over miljonairs, is geld voor de VVD opeens geen probleem. Maar de havenarbeiders, de buschauffeurs, die kunnen het uitzoeken.’
Raoul du Pré
Tussen Jesse Klaver (Pro) en Joost Eerdmans (JA21), die beide van groot belang kunnen zijn in de zoektocht naar een meerderheid, ontspint zich een discussie. Heeft het kabinet links of toch vooral rechts willen paaien met deze begroting?
Eerdmans ziet een duidelijke ‘grotere knieval’ voor Pro dan voor zijn partij. ‘Een miljard erbij voor ontwikkelingssamenwerking. Op sociale zekerheid is alles geparkeerd. (...) Er zitten een aantal heel fijne dingen in die speciaal voor Pro zijn neergelegd, is mijn gevoel.’
Daar kan Klaver zich absoluut niet in vinden. Hij blijft erbij dat er ‘geen richting wordt gekozen over welke kant we op moeten gaan met Nederland’. ‘Gewone mensen betalen nog steeds de rekening.’
Hij wijst erop dat de inkomstenbelasting in de komende jaren toeneemt met 8 miljard euro, terwijl een belasting op vermogens op de lange baan is geschoven omdat de coalitie er onderling niet uitkwam over de precieze vorm. Het verlies voor de schatkist van het uitblijven van een vermogensbelasting ‘kan oplopen tot 20 miljard’. ‘Dat is allemaal geld dat naar de allerrijksten gaat, en niet naar gewone mensen.’
Volgens Eerdmans zet Klaver te zeer zijn hakken in het zand in zijn verzet tegen de begroting. ‘Pro wil alles van tafel, JA21 wil alles óp tafel. Je kunt toch veel beter kijken van: wat zijn de aanknopingspunten om wel te praten?’
U bent in de praatjes van het kabinet gaan geloven, reageert Klaver. Natúúrlijk wil zijn Pro meepraten over een goede begroting. ‘Dat waren we in januari, dat waren we in augustus, dat zijn we vandaag, zijn we morgen, zijn we overmorgen.’
Dion Mebius
SGP-leider Chris Stoffer merkt dat Klaver het in zijn betoog over ‘gewone mensen’ heeft en wil van de Pro-leider weten of boeren daar dan ook onder vallen. Volgens Stoffer blijkt dat namelijk niet uit de steun die Pro heeft gegeven aan het stikstofplan waarover ‘boeren in paniek’ zijn. ‘Mensen zien geen toekomst meer’, aldus de SGP’er. ‘Kunnen we boeren perspectief geven?’
Maar dat kan op weinig begrip van Klaver rekenen. ‘Stikstof speelt al zo ongelofelijk lang’, zegt hij. ‘Het zet het land op slot’. Hij neemt in herinnering dat het laatste kabinet-Rutte al een ‘moedige poging’ deed om de impasse te doorbreken, maar dat die uiteindelijk strandde. Het plan dat er nu ligt is daarom al een ‘compromis’ waar het ‘maximale is uitgehaald’. Ook Klaver is niet over alles wat erin staat tevreden, maar vindt het nu wel nodig om ermee in te stemmen. ‘Als we nu niet doorpakken op dit dossier, gaat het mis.’ Als het kabinet het stikstofplan zoals het er nu ligt doorvoert, blijft Pro het volgens hem steunen.
Volgens Stoffer is het antwoord van Klaver kenmerkend voor het ‘verschil tussen rechts en links’ waarin het kabinet keuzes moet maken. Hij roept Klaver nog een keer op om de paniek van boeren niet te negeren. ‘Dadelijk blijft er geen boer meer over in Nederland.’
Klaver benadrukt dat niet alle boeren er zo over denken. ‘Er zijn ook boeren die zeggen: dit is precies wat nodig is.’ Hij verwijst ook nog naar de recente ontwrichtende acties van boeren. ‘Daar gaan we niet voor zwichten.’
Hessel von Piekartz
Na Paternotte meldt ook een tweede leider van een coalitiepartij zich bij de interruptiemicrofoon. CDA-fractievoorzitter Henri Bontenbal wil inzoomen op de discussie over de bezuinigingen op de sociale zekerheid, en specifiek arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (WIA) en de WW. Een van de belangrijke discussies daarin is wie zeggenschap heeft over het geld dat door werknemers en werkgevers wordt ingelegd om die uitkeringen te bekostigen.
Nu is het zo geregeld dat het geld uiteindelijk opgaat in de algemene middelen. Vakbonden wijzen erop dat de potten voor de uitkeringen nu ‘overvol’ zitten en dat de bezuinigingen die kabinet-Jetten voorstelt dus onnodig zijn. Klaver wil al langer dat werknemers en werkgevers er zelf weer over gaan, omdat op die manier kan worden voorkomen dat de inleg voor andere doeleinden wordt gebruikt dan de uitkeringen zelf. Ook zou het bezuinigingen voorkomen.
Op dat gebied blijken Bontenbal en Klaver in dezelfde richting te denken, al wil de CDA-leider wel van de fractievoorzitter van Pro weten hoe dat er in de praktijk uit zou zien. Dat leidt nog niet meteen tot overeenstemming, maar een opening voor de discussie is er duidelijk wel.
Hessel von Piekartz
Na een paar korte interrupties van de kleine rechtse fracties over klimaat, stapt D66-fractievoorzitter Jan Paternotte naar voren voor de eerste interruptie vanuit de coalitie. De afgelopen weken liepen de gesprekken van het kabinet met de oppositie hopeloos vast en ook de coalitiepartijen D66, VVD en CDA kwamen er onderling niet uit.
Paternotte verwijst naar de inleiding van Klaver waar de Pro-leider teruggreep naar de wederopbouw en het het belang van visie en samenwerking. ‘Is hij bereid zijn woorden waar te maken’, wil Paternotte van Klaver weten. In wat veel weg heeft van een wanhoopspoging roept Paternotte Klaver op om de komende weken opnieuw in gesprek te gaan. De D66’er wil dat Pro haar bezwaren tegen een politieke deal, waar JA21 onderdeel van uitmaakt, opgeeft.
Het komt Paternotte op een verbale oorwassing van Klaver te staan. ‘Ik vind dit heel verwarrend. Dus de fractievoorzitter van D66 spreekt mij erop aan dat ik vooral een akkoord met JA21 moet sluiten, terwijl zij zelf in de formatie niet in een kabinet met JA21 wilde stappen? Ik doe mijn best te begrijpen wat de heer Paternotte hier staat te doen, maar dit is echt een potje politieke gaslighting van heb ik jou daar’.
Voor Pro is een deal met JA21 onbespreekbaar. Niet alleen liggen de twee partijen sociaal-economisch aan de uiterste zijden van het politieke spectrum, Klaver sluit de partij van Joost Eerdmans ook uit vanwege de radicaal-rechtse ideeën, zoals de remigratieplannen.
Ook het verwijt van Paternotte dat Klaver over zijn schaduw heen moet stappen en moet aanschuiven aan een volgende ronde gesprekken met meerdere oppositiepartijen, kon op weinig waardering van Pro rekenen. ‘D66 is gaan geloven in de eigen spin, de spin dat Pro niet zou willen praten.’ Klaver verwijst naar de formatie waar Pro pleitte voor een breed kabinet, maar gesprekken hierover kwamen niet van de grond. Klaver gaat verder en wijst erop dat het zijn partij was die met het kabinet meedacht over de stikstofplannen en ook het energiepakket onlangs aan een meerderheid hielp.
Praten wil Klaver dan ook nog steeds. 'Ik was er gewoon in de zomer. Ik was er om te praten met het kabinet. Alleen na twee korte gesprekjes werden we niet meer uitgenodigd.'
Volgens Pro zit er voor D66 maar één ding op, en dat is een richting kiezen: links of rechts.
Avinash Bhikhie
De eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen staat op het punt van beginnen. Na de presentatie van de Miljoenennota is het woord woensdag eerst aan de Kamer om te reageren op de kabinetsplannen. Uit de troonrede bleek dat het minderheidskabinet opnieuw een oproep doet aan de oppositie om samen te werken, maar een route naar een meerderheid is nog lang niet in zicht.
Een akkoord met Progressief Nederland zou snel tot een meerderheden kunnen leiden, maar Jesse Klaver vindt dat het beleid een forse ruk naar links moet maken. Klaver wil de bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel en vindt het niet uit te leggen dat het leeuwendeel van de investeringen in bijvoorbeeld defensie gedekt worden door extra belasting te heffen op arbeid. Pro vindt dat er meer gevraagd mag worden van vermogenden. Als grootste oppositiepartij trapt Pro zo meteen af.
Avinash Bhikhie
Een van de belangrijkste eisen van de grootste oppositiepartij Pro zal vandaag zijn dat de vermogenden in Nederland een groter deel van de rekening gaat betalen. Maar een nieuwe vermogenswinstbelasting als opvolger van de oude vermogensrendementsheffing (box 3) is peperduur, blijkt uit de Prinsjesdagstukken. De geschatte kosten bedragen 13 tot 23 miljard euro.
Lees hier het hele bericht van politiek en financieel redacteur Yvonne Hofs.
De eerste Rijksbegroting van het minderheidskabinet-Jetten is een feit. Het grote zoeken naar een meerderheid voor de plannen, waaronder een lastenverhoging voor de werkenden, kan beginnen. Hoe denkt premier Rob Jetten deze klus te klaren? ‘In een gesprek of onderhandeling krijgt niemand 100 procent zijn zin.’
Lees hier het interview dat politiek verslaggever Dion Mebius hield met premier Rob Jetten.
De achttien ministers van het kabinet-Jetten presenteerden dinsdagmiddag hun plannen voor het komende jaar. Een overzicht van de maatregelen, van uw portemonnee tot de woningmarkt.
Lees hier het hele overzicht van de hand van de chef van de politieke redactie, Raoul du Pré.
Een half jaar na de bordesfoto van het kabinet-Jetten en de ‘Het kan wél’-campagne waarmee D66 voor het eerst een premier wist te leveren, tempert de regering de verwachtingen. ‘De eerlijke boodschap is: niet alles kan tegelijk’, was de ontnuchterende constatering in de troonrede.
Lees hier het hele nieuwsbericht van politiek verslaggever Avinash Bhikhie.
Hier zult u op de hoogte gehouden worden van alle ontwikkelingen en belangrijke delen van de Algemene Politieke Beschouwingen, het belangrijkste Kamerdebat van het jaar.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant