Een al verzwakte bergwand, instabieler geworden door klimaatverandering, is volgens een internationale groep wetenschappers de oorzaak van de Nepalese vloedgolf. Die kostte vorige maand zeker 1.368 mensen het leven, ruim vijfduizend worden er nog vermist.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Op 26 augustus om 8.37 uur brak op 5.150 meter hoogte een enorm stuk rotswand af, waarna het geheel – en de gletsjer die erbovenop lag – bijna anderhalve kilometer naar beneden viel. Dit veroorzaakte zo’n geweld dat het ijs en de ijsbodem waarop de rotswand landde door alle wrijving op slag smolten.
Het gevolg was een ontzagwekkende massa smeltwater en puin, die met 170 kilometer per uur door het rivierdal raasde. Zeker 37 grotere bruggen en een veel groter aantal kleinere werden weggeslagen. Een ramp van een omvang die je normaal gesproken eens in de duizend tot tienduizend jaar verwacht, schatten onderzoekers in.
In de nasleep ontstond er debat over de precieze toedracht: is het wel terecht om klimaatverandering de schuld te geven van een instortende rotswand? Een belangrijke vraag, die direct raakt aan de beladen kwestie: in hoeverre zijn rijke landen die veel CO2 hebben uitgestoten medeschuldig aan natuurrampen zoals die in Nepal? Het land heeft bij de VN een officieel verzoek voor klimaatcompensatie ingediend.
Een eenduidig antwoord op die vraag kan de wetenschap niet geven, blijkt uit een eerste analyse van de gebeurtenissen door het Brits-Nederlandse onderzoekscollectief World Weather Attribution (WWA). ‘De geologische voorwaarden waren er. Maar klimaatverandering speelde beslist een rol’, zegt berghydroloog Walter Immerzeel van de Universiteit Utrecht, die aan de analyse meewerkte.
Zo werd de nu ingestorte berg vroeger ‘als het ware omarmd’ door de gletsjer erbovenop, zegt Immerzeel desgevraagd. Die gletsjer heeft zich de afgelopen vijftien jaar echter zo’n 300 meter teruggetrokken. Ook viel er voorafgaand aan de instorting extreem veel neerslag op de berg. ‘Dat gaat in de kiertjes zitten, kan ’s nachts opvriezen en zorgt voor meer beweging in zo’n wand’, schetst Immerzeel.
Veelzeggend is ook dat de afgebroken bergpunt op een hoogte ligt waar de temperatuur ’s zomers tegenwoordig vaker en hoger boven nul komt. Dat helpt de berg te verzwakken, door de uitzetting van ijs en gesteente, en het smelten en opnieuw opvriezen van ijs in spleten. ‘Als zo’n wand permanent bevroren blijft, creëert dat extra stevigheid.’
Wellicht is de wand meer op scherp komen te staan door de grote Nepalese aardbeving van april 2015, die toen negenduizend mensen het leven kostte. Sinds de beving zijn er in het gebied meer aardverschuivingen. Op satellietfoto’s was de zwakke plek in de bergwand al langer zichtbaar, ontdekten de onderzoekers achteraf, als een soort deuk in de gletsjer. In de maanden voor de ramp werd de breukplek groter.
Maar dat is met de wijsheid achteraf. Niemand had de ramp kunnen zien aankomen, denkt Immerzeel, die veel in het gebied werkt. ‘Misschien dat we dat ooit in de toekomst kunnen. Maar het gaat in de Himalaya om duizenden gletsjers. Het is met de huidige techniek niet mogelijk om die allemaal in detail te monitoren.’
Op een persbijeenkomst voorafgaand aan de publicatie bleek dat de experts ook enigszins verdeeld zijn in hun nadruk. Nogal abrupt onderbrak de Britse klimaatwetenschapper Friederike Otto, oprichter van WWA, Immerzeel toen die wel erg duidelijk aangaf dat het ‘onmogelijk te zeggen’ is wat voor het ontstaan van de ramp nou belangrijker is geweest: de geologie of het klimaat.
‘Voor verlies- en schadeberekeningen zou dat niet moeten uitmaken’, aldus Otto. ‘Ik denk dat het echt belangrijk is om te benadrukken dat er absoluut geen twijfel is dat door de mens veroorzaakte klimaatverandering hier een rol heeft gespeeld. Dus dat moet ook worden besproken.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant