Guus Kouwenhoven was in Liberia vertrouweling en zakenpartner van oud-dictator Charles Taylor. Het gerechtshof in Den Bosch veroordeelde hem tot 19 jaar cel voor wapenhandel en medeplichtigheid aan oorlogsmisdrijven. Hij zat zijn straf nooit uit.
Guus Kouwenhoven was in Liberia vertrouweling en zakenpartner van oud-dictator Charles Taylor. Het gerechtshof in Den Bosch veroordeelde hem tot 19 jaar cel voor wapenhandel en medeplichtigheid aan oorlogsmisdrijven. Hij zat zijn straf nooit uit.
Veroordeelde criminelen die in het buitenland proberen te ontkomen aan hun straf, kunnen hoop putten uit het levensverhaal van zakenman en wapenhandelaar Guus (‘Gus’) Kouwenhoven. Vorige week overleed Kouwenhoven (84) in Zuid-Afrika. Hoewel hij in Nederland nog een lange gevangenisstraf moest uitzitten, bracht hij zijn laatste jaren door in een villa in Kaapstad.
Kouwenhoven was rond de eeuwwisseling vertrouweling en zakenpartner van de Liberiaanse oud-dictator Charles Taylor. In 2017 werd hij door het gerechtshof in Den Bosch tot 19 jaar cel veroordeeld vanwege wapenhandel en medeplichtigheid aan oorlogsmisdrijven in Liberia en buurland Guinee.
Dankzij zijn zakelijke steun en door hem geleverde kalasjnikovs, raketwerpers en granaten konden rebellen van Taylor hun aanvallen op ‘weerloze burgers’ jarenlang voortzetten, stelden de rechters. Na deze uitspraak leek het logisch dat de Zuid-Afrikaanse autoriteiten Kouwenhoven zouden uitleveren. Alleen: dat gebeurde nooit.
Guus Kouwenhoven werd in 1942 geboren in een gegoede katholieke familie in Brabant. Zijn vader was ingenieur. Ook de jonge Kouwenhoven studeerde in Delft, maar algauw ging hij in zaken, onder meer in het onstuimige Libanon, waar Kouwenhoven luxewagens en grondverzetmachines verhandelde.
In 1976, tijdens een verblijf in de Verenigde Staten, kwam Kouwenhoven met justitie in aanraking. De FBI arresteerde hem vanwege heling van gestolen schilderijen, waaronder een Rembrandt. In het boek Operatie laat niets in leven: het bizarre leven van oorlogsmisdadiger Guus Kouwenhoven schrijven journalisten Arnold Karskens en Henk Willem Smits dat Kouwenhoven een deal sloot met de openbaar aanklager, namen doorgaf van handlangers en slechts 17 dagen vastzat.
De veroordeling in de VS was een pijnpunt voor Kouwenhoven. ‘Ik wil het niet over mijn verleden hebben’, zegt hij in VPRO-documentaire Mr. Gus, handelaar in oorlog, die journalist Bram Vermeulen in 2020 maakte. ‘Dan lijk ik net een avonturier.’
Kouwenhoven verlegde zijn werkterrein naar West-Afrika. In 1986 arriveerde hij in Liberia, toen populair bij westerse zakenlieden omdat hier betaald werd met de sterke Amerikaanse dollar. Kouwenhoven was actief in de tropische houtkap. Hij werd uitbater van het luxe Hotel Africa, met een schitterend zwembad, driehonderd kamers en tientallen villa’s.
Hier ontmoette hij Charles Taylor, die als rebellenleider berucht werd door het inzetten van kindsoldaten, het uitmoorden van dorpen en het laten afhakken van ledematen bij tegenstanders.
Toen Taylor en zijn strijders rond 1990 een oorlog uitvochten om de macht in Liberia, ontvluchtte Kouwenhoven aanvankelijk het land. Zijn houtkapinstallaties werden verwoest en Hotel Africa uitgewoond door ruziënde rebellenleiders. Waar andere buitenlandse zakenlui wegbleven, keerde Kouwenhoven terug naar Liberia zodra Taylor daar president was. Hij handelde ‘uit winstbejag’, stelden Nederlandse rechters later.
Hij heropende Hotel Africa. Tot de stamgasten behoorde niet alleen Taylor, maar ook de Russische wapenhandelaar Viktor Bout, bijgenaamd ‘handelaar in de dood’. Kouwenhoven begon in 1997 een nieuw houtkapbedrijf, Oriental Timber Company (OTC), met Taylor als zakenpartner. Volgens Kouwenhoven omschreef Taylor hem als ‘pepperbush’. In Liberia betekent dit dat iemand van onschatbare waarde is.
In ruil voor 5 miljoen dollar ‘belasting’ regelden Taylors rebellen de beveiliging van OTC. Het gerechtshof van Den Bosch achtte later bewezen dat OTC-beveiligers burgers hebben afgeslacht in het grensgebied met buurland Guinee. Zij opereerden onder het motto ‘No baby on target’. Met andere woorden: baby’s werden vermoord.
Kouwenhoven exporteerde zijn hout via een afgelegen Liberiaanse zeehaven. In 2000 stelden VN-onderzoekers dat hij via deze haven in weerwil van een embargo scheepsladingen wapens aan land bracht, bedoeld voor Taylor. Toen Kouwenhoven na de val van het regime-Taylor in maart 2005 voor familiebezoek naar Nederland kwam, werd hij gearresteerd.
In Den Haag, waar Kouwenhoven in voorarrest zat, belandde ook Taylor achter de tralies. Het Sierra Leone-tribunaal in Leidschendam, tevens bevoegd om recht te spreken inzake Liberia, veroordeelde de oud-president tot 50 jaar cel vanwege zijn rol bij ‘de meest gruwelijke en meedogenloze misdrijven in de menselijke geschiedenis’. Taylor, 78, zit zijn straf uit in een Britse gevangenis.
Maar de strafzaak tegen Kouwenhoven verliep minder voorspoedig. Getuigen spraken elkaar tegen. Zelf ontkende hij, bijgestaan door zijn advocaat Inez Weski. Verhalen over wapensmokkel waren onzin, stelde hij.
De Hoge Raad haalde een streep door een aanvankelijke vrijspraak. Toen de veroordeling van Kouwenhoven na dertien jaar eindelijk een feit was, was hij allang ontslagen uit voorarrest en gevlucht naar Zuid-Afrika. Hoewel Kouwenhoven inmiddels op leeftijd was en chronisch ziek, onder meer door een hiv-besmetting, trouwde hij een jong fotomodel, met wie hij een tweeling kreeg.
Een uitleveringsverzoek strandde in een juridisch moeras. Pas in 2021 besloot het hooggerechtshof van Zuid-Afrika dat Kouwenhoven moest worden overgedragen aan Nederland. Volgens toenmalig minister Grapperhaus van Justitie stond Nederland ‘in nauw contact’ met Zuid-Afrika over de aanstaande uitlevering.
Maar vervolgens gebeurde er niets; alsof de autoriteiten in Nederland en daarbuiten hem waren vergeten. Kouwenhoven bleef in weelde in Kaapstad wonen. Volgens de krant Liberian Observer stierf de ‘houtkeizer’ in de nabijheid van zijn familie. Hij trouwde meerdere keren en had zeven kinderen.
- ‘De VN doet niets en ze claimen dat we nog steeds wapens importeren. Wat ze willen: dat we ons overgeven en sterven.’ Kouwenhoven, in een door het OM ontdekte brief, 5 september 2002.
- ‘In Afrika heb je als zakenman geen andere keus dan op goede voet te staan met de machthebbers. Elkaars beste vrienden waren we niet.’ Kouwenhoven in een interview met Nieuwe Revu, 2005, over zijn relatie met Charles Taylor.
- ‘De bewezen verklaarde feiten behoren tot de ernstigste die de internationale rechtsorde kent.’ Gerechtshof Den Bosch, 2017.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant