Van Veldhuizen, zelf hiv-positief, schreef de liederen voor het kamermuziekfestival in Den Haag dat op 17 september begint. ‘Waarom zouden we ons er nog voor schamen?’
schrijft voor de Volkskrant over opera.
Rick van Veldhuizen (32) was nog niet geboren toen in 1992 The Aids Quilt Songbook van start ging. Deze liedcyclus ontstond uit de wens om de schaamte rond aids in de klassiekemuziekwereld te doorbreken. Sindsdien worden er steeds nieuwe liederen aan toegevoegd.
Van Veldhuizens bijdrage Eauman beleeft zijn wereldpremière op 18 september op het Haagse kamermuziekfestival Klassiek achter de duinen.
Hij kende het project niet voordat hij een verzoek kreeg van de artistiek leiders van het festival. Zou hij liederen over hiv of aids voor baritonstem en strijkkwartet willen componeren?
‘Zij hebben me daarvoor benaderd omdat ik een openlijk homoseksuele, openlijk hiv-positieve componist ben’, legt Van Veldhuizen tijdens een videogesprek uit.
Begin jaren negentig zat het de Amerikaanse bariton William Parker dwars dat tijdens benefietconcerten voor aidsbestrijding zelden expliciet werd ingegaan op de fysieke en emotionele gevolgen van de ziekte. Geïnspireerd door de Names Project Aids Memorial Quilt, een gigantische deken van gewatteerde lapjes waarop aidsslachtoffers worden herdacht, bedacht hij The Aids Quilt Songbook.
De eerste liederen, geschreven door bevriende componisten, voerde Parker uit in het Lincoln Center in New York. Vlak daarna overleed hij aan aids, waarna de cyclus steeds werd uitgebreid. Dankzij moderne medicijnen hoeft hiv niet langer levensbedreigend te zijn. Eigentijdse hoofdstukken van het Songbook weerspiegelen deze vooruitgang.
‘Ik heb expliciet de keuze gemaakt om van dood naar leven te gaan’, vertelt Van Veldhuizen. ‘We kunnen nu eigenlijk alles, behalve hiv genezen. We hebben dezelfde levensverwachting als ieder ander, dus waarom zouden we ons er nog voor schamen?’
Voor de zelfgeschreven liedteksten greep Van Veldhuizen terug op drie sprookjesfilms van Disney: Belle en het beest, Aladdin en De kleine zeemeermin. De titel, Eauman, voegt het woord ‘tombeau’ (herdenkingsmuziekstuk) samen met de achternaam van Howard Ashman, schrijver van de songteksten in deze klassieke animatiefilms.
‘Ik ben een kind van de jaren negentig en ik ben met die films opgegroeid. Ashman is voor mijn geboorte aan de gevolgen van aids overleden en ik wilde hem met de titel eren.’
Van Veldhuizen verwijst ook naar de bronteksten van de sprookjes door te schakelen tussen verschillende talen, waaronder Frans, Arabisch en Deens. Voor een Disney-film zouden de teksten te literair en erotisch zijn: ‘You’re smelling the leather, unzipping the zippers.’
De cyclus begint met La belle et la bête. ‘Dat is gewoon echt een treurlied. Ik weet dat het einde van mijn bestaan eraan komt – het zit allemaal erg in het lage register. De strijkers trekken de zanger als het ware naar beneden.’
Aladdin is autobiografisch. ‘Ik ben zelf op 17-jarige leeftijd met hiv geïnfecteerd geraakt door iemand die wist dat hij hiv had. In het lied is hij de Guide en ik ben de Boy. Iemand heeft het condoom afgetrokken tijdens de seks. Zo simpel is het. De Guide is een goochelaar en een bégoochelaar. Niet per se een slechterik, maar wel iemand die bewust een 17-jarige het bos in leidt.’
Hiervoor koos Van Veldhuizen voor zeer energetische muziek. ‘Een soort caleidoscoop van alle invloeden van toen ik 17 was: hiphop, Jacques Brel en de Arabische liedjes van Oum Kalthoum.’
Optimisme krijgt in het slotlied de overhand. ‘Alles in de hele cyclus is heel melodieus, vooral het laatste lied, Den lille havfrue (De kleine zeemeermin, red.). Het sprookje van Hans Christian Andersen gaat alleen maar over verlangen. In dit geval gaat het stuk over een verlangen dat uiteindelijk gerealiseerd kan worden, een ideaalbeeld dus.’
‘Ondanks al het lijden dat we met zijn allen meemaken, zijn we uiteindelijk allemaal nodig, hiv-positief of niet. De moraal van het verhaal, half van Andersen en half van mij, is: als ik in het zeeschuim moet opgaan, dan doe ik dat met liefde en met overtuiging.’
Festival Klassiek achter de duinen, van 17 t/m 20/9, diverse locaties in Den Haag. Concert The Aids Quilt Songbook op 18/9, Nieuwe Kerk.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant