Geen gezondheid zonder een gezonde omgeving. En daarom is het moeilijk te begrijpen dat het ministerie van Volksgezondheid zich terugtrekt uit de Green Deal Duurzame Zorg, die vervuiling door de zorg wil terugdringen.
Als zorgprofessionals zien wij wat klimaatverandering met de gezondheid doet, zeker deze zomer: wij behandelen de 80-jarige dame met hartfalen die uitgeput raakt tijdens de hittegolf, de jongeman die in een psychose raakt doordat extreme hitte zijn medicatiespiegel verstoort, en de astmapatiënt die op de intensive care belandt door rook van de Limburgse branden. Klimaatverandering dringt dagelijks onze spreekkamers binnen.
De meest kwetsbaren worden het hardst geraakt en de hittegolf eiste eind juni 900 extra sterfgevallen in Nederland. Droogte bedreigt oogst en drinkwater. Bosbranden dwingen honderdduizenden Europeanen hun huis te verlaten, en vervuilen onze Nederlandse lucht.
Behalve klimaatverandering tast ook vervuiling de gezondheid aan: microplastics penetreren ons brein, pfas ons bloed, en fijnstof de organen van een ongeboren baby. Met onze eigen CO2-uitstoot en milieuvervuiling maken we onszelf ziek en vormen we ‘een catastrofale bedreiging’ voor onze eigen volksgezondheid.
Over de auteurs
Cathy van Beek is oud-verpleegkundige, zorgbestuurder en toezichthouder;
Evelyn Brakema is huisarts en postdoconderzoeker duurzame zorg (LUMC);
Schelto Kruijff is oncologisch chirurg en hoogleraar duurzame innovatie (UMCG).
Allen maken deel uit van de Groene Zorg Alliantie.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Geen gezondheid zonder een gezonde omgeving, weten we als zorgprofessionals. Maar juist onze sector draagt zelf bij aan het probleem. De Nederlandse zorg veroorzaakt 7 procent van de landelijke CO2-uitstoot, verbruikt 13 procent van alle materialen, en belast het oppervlaktewater jaarlijks met 190 ton medicijnresten. Dat is een ongemakkelijke paradox. Wij zijn er om gezondheid te beschermen, maar veroorzaken tegelijkertijd vervuiling die gezondheid schaadt. Verduurzaming van de zorg is geen extraatje voor als er geld over is. Het is onderdeel van goede zorg.
Daarom bouwden we onder de vlag van de Green Deal Duurzame Zorg de afgelopen jaren met brancheverenigingen, zorgverzekeraars, zorgprofessionals, instellingen en bedrijven aan klimaatneutrale, circulaire zorg. Het ministerie van Volksgezondheid en Sport (VWS) coördineerde de overeenkomst. Die samenwerking begint nu vruchten af te werpen, met grote stappen in verduurzaming van vastgoed, zorginkoop, en zorgprocessen.
Vanaf de werkvloer ontstond de Groene Zorg Alliantie, inmiddels een beweging van zo’n veertigduizend artsen, verpleegkundigen en andere zorgprofessionals. Zij worden gefaciliteerd door zeventig vrijwilligers die konden worden ondersteund door enkele medewerkers met een kleine impuls van onder meer VWS. Als Groene Zorg Alliantie mobiliseerden we draagvlak om duurzaamheid in te bedden in richtlijnen en praktijk, en zo ontstond een vliegwiel. En nu, precies op het moment dat de algehele infrastructuur voor duurzame zorg met alle sectorpartijen is opgetuigd, verlaat één cruciale partij de Deal: VWS. Een ‘bezuiniging’. Maar dat is kortzichtig.
Want wie verduurzaming ziet als kostenpost, kijkt te beperkt. De afgelopen jaren investeerde het ministerie van Volksgezondheid jaarlijks 12 miljoen euro in duurzame zorg, een fractie in de marge van de begroting. Veel duurzaamheidsmaatregelen leveren besparingen op. Zoals het terugdringen van medicatieverspilling (jaarlijks zo’n 100 miljoen- tot 2,3 miljard euro), waarvan bijna 40 procent te voorkomen is; het introduceren van herbruikbare ok-jassen, die op termijn goedkoper zijn dan wegwerpvarianten en tot 66 procent CO2-uitstoot en 84 procent afval besparen; of het schrappen van zinloze zorg, aangezien jaarlijks zo'n 25 procent (circa 23 miljard euro) van de Nederlandse zorguitgaven bestaat uit zorg die nauwelijks waarde toevoegt.
Bovendien maakt verduurzaming de zorg weerbaarder. De coronapandemie liet zien hoe kwetsbaar een zorgsector is die afhankelijk is van geïmporteerde wegwerpmaterialen. Toen orkaan Helene een Baxter-fabriek in North-Carolina beschadigde, kampten Nederlandse ziekenhuizen met tekorten aan infuusvloeistoffen.
Hetzelfde geldt voor energie: een lager verbruik is goedkoper én maakt ons onafhankelijker van fossiele energie en geopolitiek kwetsbare import. Ook op de arbeidsmarkt willen jonge zorgprofessionals werken in een sector die past bij hun waarden. Een zorgsysteem dat zelf bijdraagt aan vervuiling en gezondheidsproblemen is moeilijk uit te leggen aan een generatie die de gevolgen daarvan nog het langst zal meemaken. Duurzame zorg is dus tegelijk gezondheidsbeleid, financieel beleid, veiligheidsbeleid, en arbeidsmarktbeleid.
Met die inzichten zetten wij ons in voor verduurzaming, omdat we overtuigd zijn van de noodzaak. Recent committeerden alle partijen zich daarom opnieuw voor de komende jaren, elk met een concrete eigen bijdrage. Maar het ministerie van Volksgezondheid wil de tafel verlaten, duurzaamheid intern minimaliseren, en het budget schrappen. Dat is moeilijk te begrijpen.
De Green Deal is een sectorbrede visie die is opgebouwd door tienduizenden mensen en organisaties. Zij nemen gezamenlijk verantwoordelijkheid en werken in de praktijk gecoördineerd aan gedeelde doelen. Bij verschillende uitdagingen staat bij uitstek de overheid aan de lat. Het vertrek van ministerie dreigt naast deze inhoudelijke verantwoordelijkheid en financiering, ook momentum, coördinatie en vertrouwen weg te nemen. Extra wrang is de timing, juist nu de Wetenschappelijke Klimaatraad en Gezondheidsraad, het RIVM, en de Wereldgezondheidsorganisatie oproepen tot actiever klimaatbeleid om gezondheid te beschermen. Ook inhoudelijke experts en de sector vroegen VWS – tot nu toe tevergeefs – het besluit te heroverwegen.
Kortom, door sámen te investeren in duurzame zorg maken we de zorg betaalbaarder, toegankelijker en weerbaarder. De zorg mag geen ziekte veroorzaken. Daarom doen wij namens veertigduizend zorgprofessionals een dringend beroep op het ministere van Volksgezondheid: laat ons en onze patiënten niet alleen. Blijf aan tafel. Blijf samen met de rest van de sector bouwen aan schone, gezonde, toekomstbestendige zorg.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant