Een geest van nationale eenheid oproepen, dat hoopte premier Rob Jetten op dag twee van de Algemene Politieke Beschouwingen te doen. Maar de Tweede Kamer blijft aandringen op duidelijkheid: wil hij nou over links of rechts? ‘Vandaag deze keuze maken doet het land echt tekort.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
De kernvraag waar premier Rob Jetten (D66) het donderdag over wil hebben is hoe Nederland zich kan weren tegen de ‘onzekerheid in de wereld’. Hij zegt het helemaal aan het begin van de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen, en doelt op ‘oorlog en onrust buiten onze grenzen’. De op het vliegveld van het Duitse Leipzig aangetroffen Russische drone vol explosieven maakte dat zes weken geleden ‘heel tastbaar’.
Maar lang laat de Tweede Kamer de minister-president niet op dat internationale toneel rondlopen. Hoe denkt hij eerst de onzekerheid weg te nemen over de rijksbegroting die het minderheidskabinet op Prinsjesdag heeft ingediend, vraagt oppositieleider Jesse Klaver (Pro). Door de ingeboekte maatregelen op de sociale zekerheid en onduidelijkheid over de vermogensbelasting in box 3 is daar immers geen meerderheid voor.
‘Die Miljoenennota is nu het aanbod – ik zou zeggen: het riante aanbod – dat het kabinet aan uw Kamer doet’, zegt Jetten. Op de eerste dag van de beschouwingen had hij van zeven partijen gehoord dat ze open staan om daar verder over te onderhandelen. Wat hem betreft krijgen Pro, Ja21, ChristenUnie, SGP, BBB, 50 Plus en Volt meteen vrijdag een uitnodiging. ‘Of als we vandaag vroeg klaar zijn vanavond.’
Het kan op weinig applaus rekenen. De oppositie had het kabinet woensdag op vele manieren gevraagd een inhoudelijke richting te kiezen. Alleen zo, denken zij, kan Jetten een herhaling voorkomen van de rommelige en door coalitieruzie getekende begrotingsonderhandelingen die de premier en de minister van Financiën in augustus met de oppositie voerden.
‘JA 21 wil alleen praten als duidelijk is: gaat u over links of over rechts?’, zegt fractieleider Joost Eerdmans. Maar Jetten wil daar niets van weten. ‘Vandaag deze keuze maken doet het land echt tekort.’
In zijn eerste spreekminuten schetste Jetten de gevaren die hij voor Nederland ziet. ‘We kunnen het ons ook hier niet veroorloven om onze veiligheid, onze economie en onze rechtsstaat op hun beloop te laten. Er staat iets groters op het spel en daar hebben we elkaar voor nodig.’ Maar om een geest van nationale eenheid op te roepen is dat niet genoeg.
Hoe kijkt de premier terug op de zomer, vraagt Mirjam Bikker (CU) hem. ‘Ik heb onderschat’, zegt Jetten, ‘hoeveel tijd we nodig hadden om al de verschillende wensen op een goede manier in de Miljoenennota in te passen.’ Als de Derde Dinsdag niet de onverbiddelijke deadline was, had het kabinet nog een ‘tweede en laatste gespreksronde met u en anderen’ kunnen doen om ‘de discussie die we vandaag voeren, in vertrouwelijkheid af te ronden’.
De ‘eerste reflectie op het lerend proces dat een minderheidskabinet is’ bevalt Bikker. Maar ze zegt dat het wel noodzakelijk is dat het kabinet in vervolggesprekken met één mond praat. Meerdere fracties wezen er woensdag op dat ze in augustus in gesprekken met verschillende bewindslieden van het kabinet andere dingen hoorden.
Begrijpelijk, zegt Jetten, maar het is ook een onzekerheid die zit ingebakken in het regeren per minderheid. ‘U geeft aan: betrek ons vroegtijdig bij conceptwetsvoorstellen en de begroting. Dat betekent dat we u ook af en toe aan tafel uitnodigen als een wetsvoorstel of begroting nog niet helemaal af is. Het mooie daarvan is dat de oppositie meer invloed kan uitoefenen dan ooit tevoren. U geeft nu terug dat het zou helpen als er iets meer guidance in die gesprekken zit. Daarom is deze Miljoenennota ook zo belangrijk.’
De vorm van de gesprekken met de zeven partijen kunnen per fractie plaatsvinden, of in gelijkgezinde groepjes, zegt Jetten. Ze kunnen op het ministerie van Financiën samenkomen, in zijn kantoor op Algemene Zaken, en anders willen de bewindslieden ook naar het Kamergebouw komen.
Zijn goedmoedigheid wekt verbijstering. ‘De enige die de aanpak voor zich ziet is de premier’, zegt Klaver. ‘Je kunt wel ‘een vierkante cirkel’ zeggen, maar je kunt hem niet tekenen.’
‘Snapt u wel’, zegt Eerdmans dan, ‘dat Pro en JA 21 de ballonnen op elkaars feestje lek gaan prikken?’ Jetten ziet het probleem niet. ‘Als u allebei de ballonnen meeneemt, hangen wij de slingers op.’
De tijd voor een begrotingsakkoord tikt intussen weg. De cruciale stemming over het Belastingplan voor 2027 – daarin staat hoe het rijk het geld ophaalt waarmee het zijn uitgaven wil doen – is gepland op 12 november. Het debat waarin over grote verschuivingen binnen de begroting gesproken kan worden, de Algemene Financiële Beschouwingen, zijn al over twee weken. Lukt het, vraagt Klaver, om voor die tijd een meerderheid te vinden?
‘Als dat in een week lukt, zou dat fantastisch zijn’, zegt Jetten, en laat een stilte vallen. Dan zegt Klaver: ‘Als ik op Brad Pitt zou lijken, zou dat ook fantastisch zijn.’
Tot een doorbraak leidt ook die woordenwisseling niet. Maar dat is geen belemmering voor de Kamer om daarna urenlang met Jetten te debatteren over onderwijs, stikstof, artificial intelligence, woningbouw, zorg en het klimaat. Allemaal dossiers waarover de fracties woensdag inhoudelijke vragen hebben gesteld.
Jan Paternotte (D66) suggereert nog even om de lesmethode Begrijpend Lezen af te schaffen, omdat na de invoering daarvan de leesvaardigheid onder Nederlandse leerlingen is gedaald. (Jetten verwijst hem door naar het commissiedebat met de minister van Onderwijs.) Stephan van Baarle (Denk) spreekt de premier erop aan dat hij met wapenaankopen in Israël ‘de genocidekas van Netanyahu’ met 163 miljoen euro vult. (Jetten antwoordt dat het kabinet naar alternatieven bij bevriende landen zoekt, maar die nog niet heeft gevonden en intussen ‘onze mensen bij Defensie’ wel veilig wil houden.)
Christine Teunissen (PvdD) roept het kabinet op te helpen bij het vergroenen van ‘versteende schoolpleinen’, omdat een omgeving vol bomen en struiken bevorderlijk is voor de leerprestaties en steden hittebestendiger maakt. Henk Vermeer (BBB), als pleitbezorger van de veehouders geen natuurlijke bondgenoot, valt haar bij. ‘We zijn niet een Partij voor de Planten, maar we zijn wel vóór planten.’
Jetten steunt het idee van harte, maar moet Teunissen tijdens haar eerste Algemene Beschouwingen als fractieleider van de Partij voor de Dieren toch teleurstellen: ‘Het uitwippen van de tegels op het schoolplein en het aanplanten van meer groen gaan we niet vanuit het ministerie van OCW doen. Dat zal echt lokaal moeten gebeuren.’
Het gaat er zelfs zo constructief aan toe, dat Laurens Dassen (Volt) in een interruptie over het verbeteren van de positie van vrouwen zegt: ‘Ik hou de premier eraan dat die zich hier de komende jaren hard voor maakt.’
Of hem die tijd echt is gegeven, weet aan het eind niemand. De coalitiefracties D66, VVD en CDA hebben geen beweging in hun standpunten gemaakt. Niet naar rechts of links.
Klaver kan het minderheidskabinet in de Tweede Kamer met de 20 zetels van Pro aan een meerderheid helpen, en met hun 14 zetels in de Eerste Kamer komt ook daar een doorbraak in zicht. Hij eist daarom tegen zessen nog eens dat de 3 miljard aan bezuinigingen op de werkloosheidswet WW en de arbeidsongeschiktheidswet WIA van tafel moeten voor hij wil praten.
‘We houden nergens halsstarrig aan vast’, zegt Jetten, die zijn woorden weegt om ook de ministersploeg die in vak K om hem heen zit bijeen te houden. ‘We hebben veel ingewilligd. Het is voor ons niet de noodzaak om uit te komen op wat in deze Miljoenennota staat.’
Is dat een opening? De conclusie van Klaver: ‘We gaan een najaar tegemoet met heel veel onzekerheid.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant