Tuinprogramma Gardeners’ World is rustgevend en verslavend om naar te kijken, ook als je niet tuiniert. Dat komt vooral door de charme van Monty Don. Na meer dan 20 jaar stopt hij als presentator.
is kunstredacteur van de Volkskrant.
Hij is al 71, dus helemaal onverwacht kan Monty Dons aangekondigde vertrek niet genoemd worden. Toch bracht het een schokgolf teweeg in het Verenigd Koninkrijk.
Zo kopte The Guardian: ‘Monty Don gaat weg bij Gardeners’ World – en het is terecht dat je daar kapot van bent.’ Ook de journalist van The Times was aangeslagen en noemde Don ‘een koning en een god’ en ook ‘een gemoedelijk vaderfiguur voor het hele land’. En The Telegraph schreef: ‘Hij bracht vreugde in onze levens.’
Jarenlang waren miljoenen kijkers vrijwel wekelijks te gast in Dons eigen tuin Longmeadow in Herefordshire. Omdat ze wilden weten: hoe gaat het met de vijver? Wanneer zijn de tomaten rijp? Wat kan ik zelf deze week in de tuin doen?
Don liet het zien en legde het uit, met geruststellende stem en ondeugende twinkeling in zijn ogen. Niet alleen is hij geliefd als tuinman en presentator, hij staat ook bekend als stijlicoon en sekssymbool. Kijkers smullen van zijn nonchalante blauwe dandy-snoeit-de-heg-kleren (denk: bandplooibroek, bretels, blouse een knoopje open) en vrolijke krullen. Ook altijd in beeld: een of meer van zijn honden.
Hoewel hij inmiddels doorgaat voor tuinier des vaderlands noemt Don zichzelf liever ‘een schrijver die tuiniert’. Hij hield al jong van tuinieren, maar volgde geen groene opleiding. Hij studeerde Engels in Cambridge waar hij opviel omdat hij zijn labrador mee wilde nemen naar college. Daar ontmoette hij Sarah Erskine, met wie hij zou trouwen.
Samen runden ze in de jaren tachtig een zeer succesvol modesieradenbedrijf. Zij ontwierp de sieraden, hij zorgde voor de verkoop en promotie. De merknaam die ze bedachten, op basis van zijn volledige naam ‘George Montagu Don’, was: ‘Monty Don’.
Die kleurrijke sieraden vielen in de smaak bij beroemde klanten als prinses Diana, Elton John, Michael Jackson en Boy George. Het jonge echtpaar raakte gewend aan glamour. Maar op zondagen waren Sarah en Monty, die thuis trouwens voluit Montagu heet, altijd in hun tuin in Londen te vinden.
Na de beurskrach van 1987 ging het steil bergafwaarts met de sieraden en een paar jaar later was de onderneming failliet. In dezelfde (moeilijke) tijd begon Monty Don in tijdschriften te publiceren over tuinieren en kwam hij incidenteel op tv als tuinexpert. Het begin van zijn landelijke bekendheid was een persoonlijke tuincolumn in The Observer, waarin hij bijvoorbeeld fulmineerde over begonia’s (die zijn lelijk, volgens Don).
Begin jaren negentig kocht het gezin in Herefordshire een verwaarloosde boerderij met twee hectare land. De tuin die Sarah en hij daar ontwierpen zou het vertrouwde decor worden van Gardeners’ World.
Over zijn idealen is Don uitgesproken. Zo gebruikt hij in zijn tuin geen bestrijdingsmiddelen en benadrukt regelmatig hoe belangrijk het voor het milieu is om turfvrije potgrond te kopen. Ook laat hij vaak zien hoe je bloemen kunt zaaien in rolletjes wc-papier in plaats van plastic kweekpotjes.
In het tuinprogramma en zijn tuinboeken is ook ruimte voor persoonlijke verhalen, altijd tuingerelateerd. Zo vertelt Don openhartig over zijn mentale gezondheid – hij lijdt aan depressies – en hoe tuinieren daarbij helpt. Zijn vaste maatje hond Nigel overleed in 2020 en werd vereeuwigd in een taxusstruik die Don (enigszins) in hondvorm snoeide. En in 2017 kweekte Don extra veel lathyrus (siererwten) voor de bruiloft van zijn zoon.
Zo worden kijkers van het tuinprogramma deelgenoot van Dons leven. Noem het een slow tv-realitysoap, uniek in zijn soort en zonder cliffhangers. Zelfs wie voor de zoveelste keer zag hoe je geraniums kunt stekken, de compothoop keert of aardappels poot, wilde niets missen.
Herhaling maakt ook deel uit van het succes van het programma. Zo opent het steevast met ‘Hello and welcome to Gardeners’ World’. Iedere week weer op Dons rustige en opgewekte toon. Verplant of verpot Don iets, dan zal hij altijd tevreden melding maken van een ‘good root system’. En daarna volgt de aanbeveling: ‘Give it a good soak’.
Mogelijk was juist die vertrouwde herhaling de reden dat mensen tijdens de coronapandemie massaal op het tuinprogramma afstemden. Het bood een troostrijk baken van voorspelbaarheid in een verwarrende en beangstigende tijd. Tijdens de lockdowns bekeken soms wel 3,8 miljoen Britten wat Don in zijn tuin deed. Dat werd toen met robotcamera’s gefilmd.
Een deel van het programma bestaat sinds die lockdowns uit ingezonden video’s van kijkers die hun tuin aan de wereld (of eigenlijk vooral aan Monty Don) willen laten zien. Uit die amateurfilmpjes bleek dat een aanzienlijk aantal trouwe kijkers geen tuin hadden, maar hun groene vingers botvierden op kamerplanten of een balkon.
Een bericht gedeeld door Monty Don (@themontydon)
Over de beslissing rond zijn vertrek gaf Don weinig toelichting, behalve dat dit ‘het juiste moment voor verandering’ was. Voor het huidige seizoen van Gardeners’ World, dat loopt tot eind oktober, blijft Don als presentator. En met pensioen gaat hij niet, benadrukte hij. ‘Er zijn nog meer boeken die ik wil schrijven en meer programma’s die ik wil maken.’
Wie moet deze tuingrootheid opvolgen? Daar wordt in het Verenigd Koninkrijk natuurlijk al op gewed. Medepresentatoren van Don zijn populair, zoals Frances Tophill en Adam Frost (kort geleden verhuisd, met een geschikt tuindecor). Er zijn ook mensen die hun geld hebben gezet op fervent tuinier, oud-voetballer en megaberoemdheid David Beckham.
Wat al zeker is: Monty Don is onvervangbaar.
Over begonia’s:
‘Als begonia’s een lied waren, dan zouden ze klinken als een sentimentele smartlap, gezongen door een ‘familie-entertainer’ met een toupet...’
(column in The Observer, 2000)
Over therapeutisch tuinieren:
‘Alles aan tuinieren is persoonlijk. Het heelt mijn getroebleerde hoofd.’
(interview The Guardian, 2020)
Over de toekomst:
‘Natuurlijk zal ik blijven tuinieren, hond aan mijn zijde, hier op Longmeadow.’ (persbericht BBC, 2026)
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant