Rusland gaat van vrijdag tot en met zondag naar de stembus voor parlementsverkiezingen. Maar hoeveel zegt een verkiezingsuitslag nog in een dictatuur? We bellen met buitenlandredacteur Tom Vennink. ‘Alle écht kritische oppositiepolitici zijn gevlucht, zitten in de gevangenis of zijn dood.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Tom. In Rusland zijn vanaf vandaag verkiezingen, maar dat land is helemaal geen democratie. Waar mag het Russische volk nu dan toch over stemmen?
‘Op papier mogen de Russen hun volksvertegenwoordigers kiezen die in de Doema, de Russische Tweede Kamer, komen. Maar er zijn weinig mensen die verwachten dat er na deze verkiezingen iets groots zal veranderen. De uitslag is ten slotte al bepaald: de partij van Poetin, Verenigd Rusland, zal winnen.
‘Bij vorige verkiezingen toonden Russische journalisten al aan dat het Kremlin gouverneurs stemquota oplegt voor Poetins partij. Ook is het helemaal niet mogelijk om te stemmen op een partij die tegen de oorlog is. Toen een partij recent stelde vóór vrede te zijn, en daarmee impliceerde de oorlog niet te steunen, werd die direct van het stembiljet gehaald. Terwijl die partij eigenlijk heel mild was. Alle écht kritische oppositiepolitici zijn allang gevlucht uit Rusland, zitten in de gevangenis of zijn dood, zoals oppositieleider Aleksej Navalny.’
Maakt het nog wel uit op wie de Russen stemmen als de uitslag toch al vaststaat?
‘Er zijn oppositiepolitici in het buitenland die zeggen dat deze verkiezingen toch belangrijk zijn. Zij zien het als een kans om tegen Poetins partij te stemmen. Het team van Navalny heeft daarvoor in elk kiesdistrict kandidaten aangewezen om op te stemmen. Op die manier hopen zij te laten zien dat nog weinig Russen achter de partij van Poetin staan.
‘Maar ja, dan nog heeft het Kremlin allerlei instrumenten om de uitslag aan te passen, zeggen andere oppositiepolitici. Bijvoorbeeld door middel van digitale stemmen via internet: het systeem daarachter is totaal ondoorzichtig. En er zijn geen onafhankelijke verkiezingswaarnemers meer. De werkelijke uitslag zullen we dan ook nooit weten.’
Hebben mensen dan überhaupt nog zin om naar de stembus te gaan?
‘Veel mensen vragen zich inderdaad af waarom ze nog moeten gaan stemmen. Er is heel weinig keuze en zelfs áls ze op een andere partij stemmen, is er een kans dat hun stem niet wordt meegenomen in de uitslag.
‘Een alternatief is om helemaal niet te gaan stemmen. Sommige oppositiepolitici in het buitenland moedigen dat ook aan. Maar dan is het gevaar dat jouw stembiljet wordt ingevuld door iemand van de kiescommissie, waardoor je eigenlijk voor Poetins partij stemt.
‘Daarom roept het team van Navalny ook op om te stemmen op een andere partij dan Verenigd Rusland. Zij zeggen: ‘Als we het moeilijker maken voor de partij van Poetin, moet die de boel nog opzichtiger gaan manipuleren.’ Ze hopen dat er dan meer verzet tegen het Kremlin komt en de macht van Poetin wordt verzwakt.’
Komt er nu dan niemand in opstand tegen deze praktijken?
‘Er zijn in het verleden grote demonstraties geweest tegen verkiezingsfraude, maar nu niet meer. Tien jaar geleden werd je als demonstrant na een paar dagen in de gevangenis meestal weer vrijgelaten. Als je nu de straat op gaat, kan je jarenlang een strafkamp ingaan. Al sta je alleen maar met een blanco A4’tje in je handen.
‘Sommige kiezers maken een statement door op hun stembiljet een slogan tegen de oorlog te schrijven, maar daarmee maken ze hun stem direct ongeldig. Bovendien is het een gevaarlijke actie: mensen die daarop betrapt werden, zijn in de gevangenis terechtgekomen. Toch is het aantal ongeldige stembiljetten bij de vorige verkiezingen toegenomen.’
Is het inmiddels niet al een teken van verzet om te stemmen op een partij die niet van Poetin is, zoals het team van Navalny probeert te stimuleren?
‘Poetin laat die partijen meedoen om mensen de indruk te geven dat ze toch nog in een soort van democratie leven. Sommige van die partijen zijn opgericht door Poetins partij zelf. Daarom is ook niet iedereen het eens met het plan van Navalny’s team: je wordt aangemoedigd om op mensen te stemmen die ook achter Poetin en de oorlog staan. Zelf vinden de mensen in het Navalny-team het systeem ook niet ideaal, maar het is nu het enige dat ze vanuit het buitenland kunnen organiseren.
‘Poetin probeert met de verkiezingen juist te laten zien dat de bevolking zijn ‘speciale militaire operatie’ steunt, zoals hij de oorlog in Oekraïne noemt. Daarom staan er ook meer dan tweehonderd veteranen uit de oorlog op de kieslijsten. Dat zijn mensen die geselecteerd zijn op hun oorlogsgezinde houding. Zij worden neergezet als helden van het land. Op die manier probeert het Kremlin Russen aan te moedigen om te gaan vechten in Oekraïne.
‘Of de veteranen kiezers zullen trekken weet ik niet. Uit de peilingen proef je wel dat er in de Russische samenleving meer nervositeit is voor de oorlog; steeds meer mensen willen dat de oorlog stopt. Alleen is er in deze verkiezingen geen optie voor ze om dat tot uiting te brengen. De werkelijke uitslag zullen we nooit weten.’
Is er een manier waarop Rusland in de toekomst nog eerlijke verkiezingen zal krijgen?
‘Gevluchte politici uit de oppositie debatteren nu in Europa over de toekomst van Rusland. Al die scenario’s beginnen bij het moment waarop Poetin wegvalt. Daar is het wachten op, zeggen ze. Totdat hij overlijdt of de macht verliest, gaat er niets veranderen. Daar zijn ze het over eens.’
Source: Volkskrant