Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van zijn boek Tanana – Weg van de wereld in Alaska 7 dilemma’s voor schrijver Matthias Declercq, die vier seizoenen op Alaska verbleef. Het werd een even beklemmende als bevrijdende ervaring voor de Vlaming, die bekend werd met zijn boek over Urk.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
Tanana of Gent?
‘Amai, als ik moet kiezen Gent, maar het is 51/49. Waren de winters in Tanana iets acceptabeler geweest – als het langer licht zou zijn en het warmer dan min 50 graden – dan had ik voor Tanana gekozen.
‘Ik ben opgegroeid in Waregem, een stadje in West-Vlaanderen en stam af van families die zich graag verschuilen in de buik van het peloton, die het goed hebben als ze gewoon thuis zijn. Mijn grootouders hebben één keer de Noordzee gezien, en die ligt op veertig minuten rijden.
‘Voor Sinterklaas gaven zij me eens een wereldbol. Ik raakte daardoor ook gefascineerd door de wereldkaart, en aan de rand daarvan lag Alaska. Dat leek het einde van de wereld. Tot daar en niet verder. Want als ik verderging, zat ik in Rusland en was ik op de terugweg naar België.
‘Het beeld van een postkaart kwam in mijn hoofd op, met beren, wolven, moerassen, bergen en de Yukon, de grote rivier. Ik heb altijd gedroomd om in zo’n wildernis te leven – als iets me in de stad te veel werd, dacht ik aan Alaska als een soort nooduitgang. Maar ik waagde de sprong nooit.
‘Tot ik hoorde van een vrouw die in de jaren zestig vanuit Waregem is vertrokken naar Alaska, om nooit meer terug te keren. Die vrouw heet Monique en ik ben haar gaan opzoeken. Als je het leven weg van de wereld echt wilt ervaren, zei zij, moet je naar Tanana komen, een speldenknop in het hart van Alaska. Daar wonen 120 mensen en er is werkelijk niks.
‘Met een Cessna-vliegtuigje ben ik erheen gevlogen. Mijn boek is een verslag van de vier seizoenen die ik daar heb doorgebracht, waarbij mijn aanvankelijke fascinatie voor de wildernis is verveld tot een fascinatie voor de mensen die er leven.’
Is de wildernis beklemmend of bevrijdend?
‘De wildernis bevrijdt als je over de goede skills beschikt. Maar kijk naar mij. Ik kan met moeite een bijl opheffen, laat staan dat ik ermee kan klieven. Ik wilde geen wapen, want ik zou ongetwijfeld in mijn eigen been schieten als er een beer was verschenen. Ik had geen boot, geen vliegtuig, geen truck, ik kon nergens heen – in die totale vrijheid was ik veroordeeld tot dat ene vlekje, die ene pixel op de grond. Dat was beklemmend.
‘Vooral in de winter, als het bijna de hele dag donker is. De dag is dan een amorfe, grauwe brij waarbij je elk gevoel voor tijd verliest. Dat is verschrikkelijk. Als er dan een beetje daglicht is, en je gaat naar buiten, ligt daar overal een meter sneeuw, waardoor alles wit en reliëfloos is. Dat vond ik bijna nog lastiger. In de winter vriest ook je hoofd vast.
‘Maar in de zomer barst de rivier open, de Yukon, en dan barsten ook de mensen open. De Yukon is een van de mooiste – welk woord moet ik gebruiken? – dingen of elementen die ik ooit heb gezien. Iedere ochtend ging ik na het opstaan meteen zitten aan een van de grootste rivieren van de wereld.
‘Oog in oog met het niets of het alles – het is maar hoe je naar de wildernis kijkt – verdampen al je eigen beslommeringen. Dat is dan weer bevrijdend.
‘Ik had gehoopt dat de inwoners van Tanana door die ongerepte natuur ook eenvoudiger zouden leven. Niets daarvan. Amazon levert pakjes in de wildernis. In de missionariskerk waar ik woonde, had ik het beste internet van mijn leven, omdat daar zo’n fucking Starlink-satelliet van Elon Musk op het dak staat. In een blokhut waar mensen naar oude gezangen luisteren, kijkt een zoon op TikTok naar memes van LeBron James.
‘In het boek heb ik het citaat van Milan Kundera opgeschreven: ‘World unity means no escape for anyone, anywhere.’ We zijn klaar. We hebben de wereld gekoloniseerd. De buitenwereld bestaat niet meer. Dat voelde als de ontmanteling van mijn jongensdroom.’
Voor of tegen de drooglegging van Tanana?
‘Vóór – al is er bij een dorpsreferendum uiteindelijk tegen gestemd.
‘Alcohol is er niet alleen een manier om met de donkerte buiten om te gaan, maar ook met de donkerte in jezelf. Het is niet zo dat Jan en allemaal daar dagelijks beschonken over straat loopt, maar de impact van alcohol op de samenleving in Alaska is enorm destructief.
‘In Tanana is de slijterij de best beveiligde plek, met metalen tralies voor het raam en de deur. Iedere avond zie je daar mensen met waterige ogen binnenkomen, nog een extra fles whisky bestellen en terug de nacht in verdwijnen.
‘Er zijn mensen die ’s winters naar een feestje gaan, een fles whisky drinken, buiten tegen een boom willen pissen, hun evenwicht verliezen en doodvriezen. Alcohol leidt tot verdrinking. Alcohol leidt tot geweld. Ik sprak Lois, zij komt uit een gezin van vijftien kinderen. Meer dan de helft van hen is door alcohol uit het leven verdwenen. Zo pleegde er een zelfmoord, een schoot zichzelf neer bij een spelletje Russisch roulette en een ander werd bij een ruzie doodgestoken door weer een andere broer.
‘In Tanana is er geen ordehandhaving. Gebeurt er iets, dan worden de troopers gecontacteerd in Fairbanks, een stad op ongeveer 200 kilometer afstand. Tegen de tijd dat de helikopter is gearriveerd, is alle schade natuurlijk al aangericht.’
Journalist of schrijver?
‘Schrijver. Ik ben een journalist die nieuws niet interessant vindt. Het is zo particulier. Ik vind plekken het interessantst als er niets gebeurt, als er geen camera op staat. Ik denk dat het moeilijker is om veranderingen te doorgronden als een plek door journalisten onder de voet wordt gelopen.
‘Lang heb ik het idee gehad dat ik een ingeslapen bestaan leidde. Tot mijn 24ste had ik geen boeken gelezen en nog nooit iets geschreven. Pas toen ik politicologie studeerde en voor een Erasmus-uitwisseling naar Napels trok, ging mijn wereld open.’
Alaska of Urk?
‘Ik ben meer een Alaska-man, vanwege de natuur en omdat ik het moeilijk vind om me te conformeren aan groepen. En of je in Tanana nu gelooft in de raaf, of in God, of in niemand, dat maakt geen zier uit. Op Urk is dat anders.
‘Ik heb niets tegen Urk, waar ik een half jaar heb gewoond voor mijn vorige boek. Als je bereid bent een deeltje van jezelf op te offeren, zal er daar altijd voor je worden gezorgd.
‘Sommige Urkers uit de ‘zware kerken’ waren boos over De ontdekking van Urk, mijn vorige boek, omdat ik als ongelovige over geloof schreef. Maar een groot deel van de gemeenschap erkende wat ik schreef, onder meer over een deel van de jeugd die is losgeslagen, en waar de gemeenschap geen vat op heeft.
‘Ik ontdekte zes jaar geleden wat over mijn eigen dorp door dat boek’, schreef iemand onlangs in een column in Het Urkerland, het lokale krantje. ‘Ik trek de conclusie dat we collectief te weinig hebben geleerd van het boek.’ Maar ik heb zelf nooit de intentie gehad om dat dorp te veranderen. Meer dan een schrijver, ben ik een beschrijver.’
Tanana is een moreel zuiver of onverdedigbaar boek?
‘Het is een poging tot zuiverheid. In Tanana citeer ik Janet Malcolm, wier openingszin in The Journalist and the Murderer is: ‘Iedere journalist die niet te idioot is of te vol van zichzelf om door te hebben wat er aan de hand is, weet dat wat hij doet moreel onverdedigbaar is.’
‘Dat is erg zwart-wit, maar zij doelt daar op het onevenwicht dat ik ook altijd in mijn job ervaar. Ik kom niet meteen iets geven. Ik kom iets halen, namelijk mijn verhaal, en ik vind dat ik daar voorzichtig mee om moet gaan. Ik wil niet dat mijn verhaal ten koste gaat van individuen.
‘Neem bijvoorbeeld Patti, die in Tanana is vermoord. Ik heb contact met de familie van haar en die van de dader. Ik ken het hele verhaal, inclusief alle gruwelijke details. Als ik dat in geuren en kleuren, verspreid over dertig pagina’s, nog eens van a tot z ga vertellen, ben ik alle potjes weer aan het opendoen, terwijl de broer van Patti en de zus van de moordenaar nog altijd bij elkaar in het dorp wonen.’
Grote stad of gehucht?
‘Gehucht. Ik vind Tanana een soort laboratorium voor het onderzoeken van menselijk gedrag. De broer van Patti en de zus van de moordenaar zien elkaar elke dag. Dat is waanzinnig. In een grote stad zullen mensen elkaar makkelijker aan de kant schuiven, maar omdat Tanana zo’n ruige omgeving is, hebben de inwoners elkaar nodig en kunnen ze niet anders dan proberen er samen iets van te maken. Dat ze dat vaak ook nog lukt, vind ik prachtig.’
1985 Geboren in Kortrijk
2004-2008 Studie politieke en sociale wetenschappen aan Universiteit Gent
2009-heden Werkzaam bij De Morgen
2016 Boek De val
2017 Runner-up Debuutprijs voor De Val
2020 Boek De ontdekking van Urk
2021 Wint De Loep voor signalerende onderzoeksjournalistiek voor De ontdekking van Urk
2021 Zesdelige documentairereeks op basis van De val op Canvas
2026 Boek Tanana – Weg van de wereld in Alaska
Matthias Declercq woont in Gent met zijn vrouw en hun zoontje.
Matthias M.R. Declercq: Tanana – Weg van de wereld in Alaska. De Bezige Bij; 304 pagina’s; €24,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant