Voor een gepolariseerde tijd verliepen de Algemene Politieke Beschouwingen opvallend gemoedelijk. Stilte voor de storm, wellicht, gezien de spanningen buiten de Kamer. Maar het kan ook zijn dat de omgangsvormen veranderen, nu er een kwetsbaar minderheidskabinet zit.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Vanuit vak K, waar de kabinetsleden in de Tweede Kamer zitten, had premier Rob Jetten (D66) een debat ‘in een goede sfeer en met behoorlijk veel humor’ gehoord. ‘Laten we eerlijk wezen: we hebben de afgelopen jaren ook weleens Algemene Politieke Beschouwingen gehad die wat minder luchtig verliepen.’
Na de brandende hooibalen en de spoorwegsabotage op Prinsjesdag hield hij vermoedelijk rekening met meer verhitte woordenwisselingen. Maar de fractieleiders leken opgelet te hebben bij de Troonrede. De koning had de ‘Nederlandse traditie van gemeenschapszin’ aangeroepen als ‘antistof tegen polarisatie’.
Aan het begin van de belangrijkste dagen van het politieke jaar zei koning Willem-Alexander: ‘Democratie moet mensen verenigen, niet uit elkaar spelen.’
Natuurlijk was Jetten er veel aan gelegen de Tweede Kamer te prijzen: hij zoekt nog een meerderheid voor de Miljoenennota die zijn minderheidsregering heeft neergelegd. Maar ook oppositieleider Jesse Klaver (Pro) liet zich in een tussenzin ontvallen: ‘Wij kunnen het hier eigenlijk allemaal prima met elkaar vinden. Dat is ook goed voor Nederland om te weten.’
De vraag is of de boodschap is aangekomen. De mobiele eenheid moest donderdagavond – terwijl de Kamerleden nog in hoog tempo over vijftig moties stemden – de gemeenteraad van Opheusden ontzetten wegens een gewelddadig protest tegen de komst van een asielzoekerscentrum.
En onder de rechts-nationalistische noemer ‘Wij Zijn Het Volk’ komen zaterdag demonstranten naar het Haagse Malieveld. Een jaar geleden liep zo’n protest uit op grote rellen, waarvan onder meer het D66-kantoor doelwit was.
Vlak voor het zomerreces was het debat over de stikstofplannen van minister Jaimi van Essen nog ontspoord in aanvallen van de rechtse oppositie op het Kamerlid Laura Bromet, die het sleutelstuk voor de D66-VVD-CDA-coalitie namens Pro aan een meerderheid hielp.
Maar deze week riep de Kamervoorzitter in twee lange debatdagen slechts één fractieleider tot de orde. Niet toen het over boeren ging, of Gaza, of het asielbeleid – onderwerpen waar snel grote woorden vallen – maar in een interruptiedebat over de oorlog in Oekraïne. Jan Paternotte (D66) suggereerde dat Jimmy Dijk (SP) Oekraïne in de steek wil laten, omdat hij tegen de verhoging van de Nederlandse defensie-uitgaven is.
‘U moet toch een beetje op uw woorden passen, meneer Paternotte’, zei Dijk met stemverheffing. ‘Als wij vragen om vrede in 2026, dan word je weggezet alsof je Poetin steunt. Hoe dúrft u!’
Kamervoorzitter Thom van Campen (VVD) maande hem tot kalmte. ‘U heeft in een interruptie van anderhalve minuut meneer Paternotte aangesproken alsof hijzelf aan het front staat.’
Daar bleef het bij. Kamerleden die tijdens de Algemene Beschouwingen hun verjaardag vierden, kregen plenair de felicitaties toegewenst. En toen interimmer Ralf Dekker (FvD) meldde dat Lidewij de Vos, de fractievoorzitter van zijn radicaalrechtse partij, is bevallen van een dochter, klonk er van links tot rechts geroffel op de bankjes.
De interrupties van Geert Wilders (PVV) waren dusdanig kalm dat Paternotte even ‘een soort duider van dit debat’ in hem zag. Het nam niet weg dat Wilders zijn spreektijd gebruikte voor zijn bekende xenofobe betoog. (‘Onze steden, onze dorpen, onze wijken, bezet door Afrikanen en Arabieren die onze normen vertrappen, onze manier van leven haten, onze winkels leegroven’, etcetera.)
De Kamer liet hem ‘uitrazen’, in de woorden van Klaver, en ging er verder niet op in. De middenpartijen concludeerden voorzichtig dat Wilders over zijn hoogtepunt heen is. Klaver had van Rotterdamse havenarbeiders gehoord dat ze teleurgesteld zijn in ‘Geert’ en nu hun hoop op ‘Mona’ hebben gevestigd.
Mona Keijzer heeft zich na de verkiezingen afgesplitst van BBB en overweegt een eigen partij te beginnen. Ze liet als eenpitter geen gelegenheid onbenut om zich te laten horen. ‘Haar 32ste interruptie’, zei de Kamervoorzitter woensdag ietwat vermoeid. Vooral haar interesse voor de scholen van Forum voor Democratie was opvallend.
Aan de andere kant vroeg Stephan van Baarle (Denk) waarom premier Jetten bereid is zaken te doen met JA21 voor de rijksbegroting. ‘Wat zegt dat over zijn morele leiderschap?’ De uiterst rechtse partij heeft volgens hem een reeks racistische en islamofobe uitspraken gedaan.
Jetten: ‘Wij zijn het zeker niet op alles eens. Dat mag duidelijk zijn.’ Dat de route over rechts naar een meerderheid de voorkeur heeft van coalitiepartij VVD, zei hij er niet bij.
Het kan zijn dat de gemoederen in de Kamer wat minder hoog opliepen omdat het kabinet geen meerderheid heeft. Voor de oppositie liggen er kansen om regeringsplannen aan te passen. Zelfs de BBB, die de traditionele Wilders-motie van wantrouwen steunde, lijkt daar nog gebruik van te willen maken.
Het onderhandelingsspel is nieuw en mocht dat de komende weken tot een breed gedragen uitkomst leiden, dan luidt dat misschien nieuwe omgangsvormen in. Maar het kan evengoed in de ‘chaos’ eindigen waar Klaver bij herhaling voor waarschuwde.
De uitkomst is belangrijk voor de uitslag van de verkiezingen die er over zes maanden sowieso komen: voor de Provinciale Staten en in het verlengde daarvan de Eerste Kamer. In Duitsland kraakt de politiek onder de opmars van de extreemrechtse AfD en in Frankrijk is Marine Le Pen kansrijk bij de presidentsverkiezingen. Op 17 maart zal blijken hoe het staat met de ‘Nederlandse traditie van gemeenschapszin’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant