Europese leiders, en ook burgers, zien dat de Russische agressie tegen het Westen toeneemt – in woord en daad. Landen proberen zich daarom te wapenen tegen de dreiging uit het oosten.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz greep deze week naar zware woorden om de veiligheidscrisis in Europa te schetsen. ‘Hoogstwaarschijnlijk’, zei hij, ‘staan we voor een beslissend moment, in de komende weken en maanden, in de verdediging van vrijheid en vrede op ons continent.’ Hij sprak over ‘duidelijke signalen’ dat Rusland zich voorbereidt op verdere agressie, ‘ook ver buiten de grenzen van Oekraïne’.
Hij noemde daarbij de ‘grootschalige sabotagepogingen’ en ‘aanvallen op onze informatienetwerken’ in Duitsland. De context is inderdaad dreigend: volgens Berlijn probeerde Rusland onlangs een Oekraïens transportvliegtuig op te blazen op Duits grondgebied. Desondanks is de pro-Russische AfD, die alle hulp aan Oekraïne wil staken, veruit de grootste partij in de peilingen.
In Warschau sprak ook premier Donald Tusk gewichtige woorden. ‘We weten dat hij bezig is iets te plannen’, zei hij over de Russische president Vladimir Poetin. ‘Het belangrijkste is nu ons land voor te bereiden op verschillende scenario’s. Polen kan zich niet veroorloven naïef te zijn.’
In Parijs deed president Emmanuel Macron iets ongebruikelijks: hij nodigde alle politieke partijen vrijdag uit op het Élysée om zich door de Franse legertop en inlichtingenchefs te laten informeren over de ‘snelle verslechtering van de internationale situatie’. Na afloop zei hij dat de Russische hybride dreiging ‘de afgelopen weken’ is vergroot en dat Frankrijk zijn kritieke infrastructuur beter moet verdedigen.
In Helsinki waarschuwde de Finse president Alexander Stubb zijn volk, verwijzend naar Russische sabotagepogingen en binnendringende drones, er ‘mentaal op voorbereid te zijn dat er iets gebeurt’. Maar hij vroeg de Finnen ook kalm te blijven en te waken voor een overreactie.
In Kopenhagen noemde premier Mette Frederiksen een incident waarbij een Russisch fregat twee lichtkogels afvuurde op een Deense helikopter ernstig, maar niet verrassend. ‘Rusland wil angst en verdeeldheid zaaien.’ De helikopter maakte foto’s van het schip, een routinematige operatie. Toch werd het beschoten, en één lichtkogel miste de helikopter ‘op een paar meter’ na.
Terwijl Nederlandse politici deze week de blik strak naar binnen gericht hielden in twee dagen van politieke beschouwingen, werd in andere hoofdsteden het toenemende besef van een urgente Europese veiligheidscrisis onder woorden gebracht. Wat is er aan de hand?
Polen zegt, met andere bondgenoten, te beschikken over inlichtingen dat Rusland nieuwe, grootschalige ‘hybride provocaties’ in Europa beraamt. Dat zou in lijn zijn met de waarschuwing hieromtrent die CIA-directeur John Ratcliffe onlangs persoonlijk zou hebben afgegeven in Moskou.
Dat de Russische campagne van openlijke agressie, sabotage en brandstichting tegen doelen in Europese landen die Oekraïne ondersteunen wellicht een nieuwe fase ingaat, wordt ondersteund door de Amerikaanse aanklacht van deze week tegen twee Russen, twee Cubanen en een Venezolaan. Die worden ervan beschuldigd moordaanslagen en sabotageacties te hebben beraamd in de VS en Europa, en daarvoor mensen te rekruteren.
Ongeacht over welke informatie de westerse inlichtingendiensten beschikken, is de toename van het aantal agressieve daden die aan Rusland zijn toe te schrijven – alsook de ernst ervan – voor iedereen waarneembaar. Het aantal ernstige incidenten stapelt zich op; er openbaart zich een patroon waarin Moskou uitprobeert hoe ver het kan gaan zonder noemenswaardige tegenreactie.
Na een recent incident met een drone met explosieven in Roemeense wateren, gebeurde er deze week iets soortgelijks in Poolse wateren. Was de aanval op een trein vlak bij de Poolse grens, terwijl westerse hoogwaardigheidsbekleders in de buurt waren, een mislukte aanslag? Wat als de Deense helikopter was geraakt?
Overigens werd diezelfde dag een Russische drone boven Litouwen neergehaald en waren er de afgelopen week in totaal al drie Russische luchtaanvallen op een Oekraïens-Poolse grenspost. Rusland flirt openlijk met het gebruik van geweld tegen Europese landen die Oekraïne steunen – in woord en daad.
Die dreiging begint langzaam door te dringen tot het Europese bewustzijn, en dat verhoogt de druk op politici om erop te reageren. Hoewel er sprake is van meer en ernstigere incidenten, is de Russische campagne al jaren aan de gang. Burgers in grensgebieden van de Baltische staten, Polen en Roemenië worden steeds vaker ’s nachts gewekt met waarschuwingen over mogelijke binnendringers. Nu de Russische campagne escaleert, worden burgers elders in Europa zich hiervan ook bewuster.
Maar er speelt tegelijkertijd een andere overweging: Merz, Tusk en Macron proberen ook het thuisfront te bewaken, wetende dat de politieke krachten die de hulp aan Oekraïne radicaal willen beëindigen aan kracht winnen – en in Frankrijk zelfs aan de macht kunnen komen. Merz liet met zijn uitspraken weten dat hij niet van plan is te zwichten voor die druk.
Macrons sessie op het Élysée lijkt er ook op gericht het hele politieke spectrum ervan te doordringen hoe ernstig de situatie is. Dat er naast de terugtrekkende Amerikaanse bewegingen in Europa en de gelijktijdige intensivering van Ruslands agressie tegen Oekraïne en de rest van Europa ook torenhoge energieprijzen en kritieke niveaus van munitievoorraden bij komen door de Iran-oorlog, verscherpt het gevoel van crisis.
EU-topvrouw Ursula von der Leyen pleitte deze week voor een Europese Veiligheidsraad, maar institutionele oplossingen (die veel tijd vergen) lijken een gepasseerd station. In deze Europese veiligheidscrisis, die ‘bondgenoten’ even vaak splijt als samenbindt, hebben losse verbanden van gelijkgezinde krachten het initiatief genomen.
Naast hun charmeoffensief in Brussel meldden de Canadezen zich deze week ook aan voor militaire samenwerking in de door Britten geleide Joint Expeditionary Force (JEF), waarvan Nederland en Noordse en Baltische landen lid zijn en Oekraïne een partner. Waar oude verbanden onder grote druk staan, worden nieuwe bondgenootschappen gesmeed.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant