De betoverende sculpturen van Merlijn Toby veroorzaken een tegengestelde fysieke reactie: je wilt een stap achteruit doen, maar ze ook aanraken.
is schrijver en kunstjournalist
In de tentoonstellingsruimte van Arti et Amicitiae in Amsterdam staan drie sculpturen van Merlijn Toby en nu is het zaak om een daarvan tot Kunstwerk van de week te bombarderen. Dat is moeilijk kiezen, ik stel de beslissing nog even uit. Eerst de groepstentoonstelling, bestaande uit het werk van dertien kunstenaars, inclusief Toby, waarin de sculpturen te zien zijn.
After Destruction heet die tentoonstelling. Uit de korte begeleidende tekst blijkt dat die onder meer gaat over de relatie tussen de mens en de aarde en de veranderingen in het leven. Over processen van ontstaan, verval en vooral wedergeboorte: ‘om voorbij de vernietiging te kijken en ruimte te zien voor transformatie, herstel en nieuwe vormen van bestaan.’
In de rubriek ‘Kunstwerk van de week’ bespreekt de Volkskrant elke week een kunstwerk dat juist nu om aandacht vraagt.
Dat is aardig wat, en tegelijkertijd is het te weinig. Het was fijn geweest als de bezoeker meer had kunnen lezen over de afzonderlijke kunstwerken die hier zijn samengebracht en hoe de samensteller, medekunstenaar Ersin Eken, ze binnen het thema vond passen. Er is niets tegen het idee dat kunst voor zichzelf zou moeten kunnen spreken, maar soms is extra informatie toch echt onontbeerlijk. En wel zo attent naar het publiek.
Maar daar staan dus die sculpturen van Toby. Je zou kunnen zeggen dat die meteen een uitzondering vormen: kijk ernaar en je voelt wat ze doen op een expositie over ecologische transformatie en wedergeboorte. Vóélt, ja; het is van dat werk dat bijna onmiddellijk een fysieke reactie teweegbrengt, omdat je even niet precies weet waar je nu eigenlijk naar staat te kijken en of je wel dichterbij durft te komen. Is dit dode materie of zit er een vorm van leven in, dat plots gaat bewegen wanneer je er met je neus bovenop gaat staan?
Het zijn drie grillige, organische, veelkleurige constructies, rotsachtig van oppervlak en met vreemdsoortige uitstulpingen en diepe, grotachtige binnenruimten, waar gruis in ligt. Ze zijn niet eens zo groot, die sculpturen, maar larger than life. Een van de werken bestaat uit een paarsig rasterwerk waaruit een groene scheut de lucht in schiet; een soort plantenbak van een sciencefictionplaneet.
Welk materiaal is dit? Groeien deze sculpturen nog door, ’s nachts misschien, wanneer niemand kijkt? Ik weet dat ik ze niet mag aanraken, want: kunst, maar mag ik ze alsjeblieft aanraken? En ís het eigenlijk wel kunst?
Merlijn Toby studeerde vorig jaar af aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Hij heeft een fascinatie voor natuurkundige en microbiologische systemen en processen, en dat resulteert dus in dit soort sculpturen van materialen als polyurethaan, fosforescerend epoxy, koper en ijzeroxides, die met elkaar een alchemistisch procedé zijn aangegaan. Toby’s werk doet denken aan dat van kunstenaars als Mire Lee en Sissel Marie Tonn. Ook zij maken installaties die vagelijk herkenbaar voelen en appelleren aan het menselijk lichaam of de wereld om ons heen, maar die tegelijkertijd wonderlijk vervreemdend zijn, en soms een beetje eng. Alsof ze onafhankelijke entiteiten zijn, waarvan niet zeker is wie de maker is: de kunstenaar of zijzelf.
Ik ben eruit. Ik kies Holobiont I (2025) als Kunstwerk van de week, een soort bijzettafeltje afkomstig uit een onderwaterdruipsteengrot, met een paarse zeeanemoon erbovenop. In het binnenste van die anemoon zit het borstelige begin van iets nieuws, misschien wel Holobiont II. Het is fascinerend en betoverend en ik wil het aanraken, maar nee. Ik doe het niet.
Wie Merlijn Toby
Wat Holobiont I (2025)
Waar In de tentoontstelling After Destruction, Arti et Amicitiae, Amsterdam, t/m 4/10
Titel Een holobiont is een gastheerorganisme (mens, dier, plant) inclusief alle microben die erop en erin leven, gezien als één geheel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant