De superrijken kennen geen maatschappelijke plicht buiten pr-doeleinden en profiteren disproportioneel van alle collectieve diensten. Waar veel superrijken wel gevoelig voor zijn, is schaamte. Dát valt te exploiteren.
Als witte man met een zekere geprivilegieerde positie denk ik iets vaker aan het Romeinse Rijk dan zou moeten. Romeinenromantisering moet niet onderschat worden: het correleert met denkbeelden waar ik me niet aan wil verbinden. Fasces waren niet voor niets Romeins.
Denken aan de oude Grieken is vast nauwelijks beter, maar ik denk nu vooral aan het Atheense gebruik van de liturgie (een verplichte openbare dienst, red.), waarbij de rijkste Atheners de tijdelijke rol kregen hun middelen in te zetten voor het algemeen belang, zoals de bouw en uitrusting van oorlogsschepen. De individuen die het meest te verliezen hadden, het meest profiteerden van de acties, de werken en de besluitvorming van het collectief, werden geacht naar rato het meest bij te dragen aan het gezamenlijke belang van iedereen.
Dit was een plicht, maar het was ook eervol en gaf de gedwongen-gulle gever status.
Over de auteur
Brian Lauret is docent.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Aan dit alles lagen natuurlijk kille realpolitik en pragmatisme ten grondslag. Het manipuleren van wedijver en potentiële schande werd gekanaliseerd om de staat te redden, maar vooral ook verder te vergroten en te verrijken. Athene was geen socialistische heilstaat, maar een imperialistische, slavendrijvende dwingeland. Haar voorbeeld is in de meeste opzichten negatief.
Die omgang met rijkdom vind ik echter inspirerend.
Onze huidige superrijken zijn vele malen rijker dan de rijkste oud-Athener; hun samenleving is mondiaal. Zoals grazende dieren hun eigen grasland creëren door opkomende gewassen weg te vreten, zijn onze huidige superrijken bezig hun wereld naar hun behoeften te vormen. Talloze problemen waar onder andere Nederland tegenaan loopt, komen in ieder geval deels voort uit de acties van (super)rijken die hun enorme hand op de weegschaal leggen en die indrukken. Onwerkelijk enorme fortuinen worden vergaard door individuen die alle regulering daarvan graag bestempelen als ‘onrealistisch’. Zo zou, denk ik, een zich volzuigende teek ook de tekentang beschrijven aan het lichaam waaraan hij zich laaft.
Overigens is een ‘gewone’ rijke zijn soortgenoot niet. Als ieder ander een sardientje is, is de gewone rijke een barracuda, en de superrijke een walvishaai, functionerend op een schaal die de barracuda te boven gaat. Deze walvishaaien zijn er bedreven in zich achter de barracuda’s te plaatsen en die wijs te maken dat ze gelijk zijn en dat hun belangen overeenkomen. Sterker nog, ze maken dit zelfs talloze sardientjes wijs!
Het stadium waarin de meeste nationale overheden in staat waren de superrijken betekenisvolle beperkingen op te leggen, is voorbij. Zoals (echte) vorstenhuizen vormen de superrijken een wereldwijd vertakt netwerk voor wie nationaliteit weinig betekent. Dit stelt hen in staat wereldwijd gebruik te maken van elkaars belastingparadijzen, hun door beïnvloede overheden verschaft.
De superrijken kennen geen maatschappelijke plicht buiten pr-doeleinden en profiteren disproportioneel van alle collectieve diensten. Waar veel superrijken wel gevoelig voor zijn, is schaamte. Dát valt te exploiteren.
Voorbeeld: Jeffrey Epsteins vrienden veinsden hem nooit gekend te hebben toen duidelijk werd hoe beschamend een connectie met hem was (of anders hun eigen gedrag). De vergelijking met de Atheense liturgie is duidelijk. Waar de huidige superrijke met zijn gelijke wedijvert in het bezitten van superjachten en ander vertoon, was de antieke superrijke een minderwaardig mens wanneer hij geen schip voor heel Athene liet bouwen. Tegelijkertijd fungeerde zo’n plicht als een belasting op vergaarde rijkdom om dat geld terug naar de samenleving te brengen. Weigering betekende schande of erger.
Dit lijkt me de meest humane weg ter inperking en heropvoeding van de superrijken. Maak ze concurrenten in grote, nuttige werken, zoals het beschermen van natuur, in het financieren maar niet naar hun hand zetten van essentiële infrastructuur en vredesdiplomatiek. Niet als vormgevers ervan, uiteraard, maar als financiers die hun naam, desnoods een foeilelijk standbeeld, eraan mogen verbinden, zonder dat het hun is toegestaan zich te bemoeien met het ‘hoe’.
Essentieel is dat bij zo’n omslag non-participatie schaamte betekent binnen de eigen kring. Het vergt dat overheden dit spel meespelen via een verdeel-en-heerstactiek waarbij weigerachtige superrijken worden beschaamd en weggezet als parasieten. Op termijn zou bezit boven een bepaalde grens wettelijk beschamend en zelfs strafbaar moeten worden, als diefstal. Tot die tijd hebben de (super)rijken de mogelijkheid om hun overtollige, strafbare weelde maatschappelijk nuttig en eervol te besteden.
Ik heb niet de illusie dat hiermee het collectieve parasietennetwerk ontmanteld kan worden, maar elke inperking is winst.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant