Premier Jetten is zoals altijd optimistisch, maar het kabinet heeft bij aanvang van de tweede ronde begrotingsgesprekken nauwelijks betere kaarten in handen dan in augustus. Ook het interne meningsverschil in de coalitie ligt er nog hetzelfde bij.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Het minderheidskabinet trok deze week tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen de bekende kanskaart uit het spel monopoly: ‘Ga verder naar START’. Sinds het begin van de begrotingsonderhandelingen met de oppositie is politiek Den Haag immers een maand verder, maar terug bij af. Het kabinet heeft zijn coalitieakkoord grondig verbouwd om oppositiepartijen te plezieren, maar die tonen zich niet erg dankbaar. ‘(Nog) niet goed genoeg’, is de unanieme reactie.
Het fake it till you make it-optimisme van D66-premier Rob Jetten blijft desondanks onverwoestbaar. Hij mikt nog steeds op ‘breed politiek draagvlak’ voor het belastingplan en de rijksbegroting, zei hij tijdens het post-Prinsjesdagdebat. De Miljoenennota is volgens hem al een ‘riant aanbod’, maar het kabinet staat open voor verdere aanpassingen. ‘Als we brede steun in beide Kamers kunnen organiseren, geeft dat de rust en zekerheid om grote doorbraken te realiseren’, hield hij de kritische oppositieleiders voor.
Die zijn niet zo ontvankelijk voor zulke appels aan hun verantwoordelijkheidsgevoel. Het kabinet gaf immers zelf het slechte voorbeeld. De VVD hield Pro om electoraal-opportunistische redenen buiten het kabinet, waarna D66 reageerde met een veto op kabinetsdeelname van JA21. Het CDA legde zich daarbij neer. Het drietal dacht het met 66 Tweede Kamerzetels en 22 in de senaat ook wel te rooien.
Op welk fundament dat optimisme stoelt, is van begin af aan een mysterie. Er was geen enkele reden te veronderstellen dat de politieke cultuur plotseling was veranderd in het ‘Binnenhof vol liefde’ dat D66-fractievoorzitter Jan Paternotte woensdag voor zich zag. Partijbelangen en een focus op de korte termijn bepalen het parlementaire debat, en dat blijft zo.
De formatie heeft kwaad bloed gezet bij de twee belangrijkste oppositieleiders, Jesse Klaver (Pro) en Joost Eerdmans (JA21). Ze mochten niet meepraten over het coalitieakkoord, maar nu het kabinet hen nodig heeft, worden ze geacht zich constructief op te stellen en niet zo moeilijk te doen. Klaver en Eerdmans willen best onderhandelen, maar niet over spiegeltjes en kraaltjes. Ze willen een duidelijk stempel drukken op het kabinetsbeleid.
Tijdens de eerste onderhandelingsronde mislukte dat. Pro liep tegen een muur op bij VVD-minister van Financiën Eelco Heinen, die het ‘houd Klaver buiten de deur’-beleid van zijn partij strak handhaafde. JA21 deed samen met de SGP juist goede zaken bij Heinen, maar zag dat onderhandelingsresultaat als sneeuw voor de zon verdampen toen D66 en CDA zich ermee gingen bemoeien.
‘Ik moest mijn linkerbeen bijtrekken’, zei Heinen verontschuldigend tegen Eerdmans toen die verhaal kwam halen. D66 en CDA vreesden dat Heinens conceptbegroting onaanvaardbaar zou zijn voor Pro. Want: veel te rechts. D66 en CDA gaan allebei het liefst met Pro in zee, omdat de fusiepartij de meeste Kamerzetels kan leveren. Een deal met Pro garandeert praktisch een meerderheid in beide Kamers.
Voor Jetten en CDA-leider Henri Bontenbal speelt ook mee dat de route over rechts waarschijnlijk niet naar een meerderheid in de Eerste Kamer leidt. Daarvoor is naast JA21 en de SGP ook BBB nodig, en die partij stelt afzwakking van het stikstofbeleid als randvoorwaarde. Die eis is ook voor de VVD onbespreekbaar, maar die partij hoopt stiekem dat BBB-voorman Henk Vermeer de soep niet zo heet naar binnen lepelt als hij hem uitserveert.
BBB gooide donderdagavond haar eigen glazen in door een motie van wantrouwen van de PVV te steunen. Die ochtend had Jetten de deur opengezet voor nieuw begrotingsoverleg met BBB, maar na dat affront tegen zijn kabinet deed hij de deur weer dicht. ‘BBB heeft er kennelijk geen behoefte aan verder te praten’, zei hij bits.
Intussen wil de VVD een begrotingsakkoord met alleen linkse partijen juist vermijden. Vanwege de beeldvorming (de concurrentie op rechts zal de liberalen dan weer van linkse neigingen betichten), maar ook omdat de beleidsagenda van JA21 dichter bij de VVD staat dan die van Pro. VVD-leider Dilan Yesilgöz sprak vrijdag de hoop uit dat BBB later alsnog bij de onderhandelingen aanhaakt. Jetten sluit dat ook niet uit.
Hoewel de fractievoorzitters van de coalitiepartijen en de premier volhouden dat ze niet willen kiezen tussen ‘links of rechts’, maken ze die keuze achter de schermen dus wel degelijk. Alleen heeft de VVD een andere voorkeur dan D66 en CDA.
Jetten en Heinen gaan de onderhandelingen vanaf nu samen voeren. Net als in de eerste ronde is de tijdsdruk hoog: over twee weken zijn de Algemene Financiële Beschouwingen, het grote Kamerdebat over de rijksbegroting. De behandeling van het belastingplan begint op 12 oktober.
De premier had zijn roze bril weer op toen hij donderdag de hoop uitsprak al binnen een week een akkoord met de oppositie te bereiken. Zijn partijgenoot Paternotte moest echter erkennen dat zijn ‘Binnenhof vol liefde’ vooralsnog een zoete droom is. ‘Ik moet constateren dat er nog geen verloving is’, zei hij na een lange dag debatteren met de stekelige oppositie. ‘Daar is nog wat extra qualitytime voor nodig.’
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant