De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: waar komt die lange zomervakantie op school vandaan?
schrijft voor de Volkskrant over historische onderwerpen.
Het huis is leeg, de grote vakantie is voorbij, iedereen is weer naar school. Dat lijkt een uitgelezen moment om na te denken over de lezersvraag van Mirjam van der Heide: ‘Waarom loopt het schooljaar van september tot en met juli? Is dit overal zo? Hoe is dit zo ontstaan? En waarom zes weken vakantie?’
Eerst even de cijfers. De lengte van de zomervakantie verschilt van land tot land, blijkt uit recente Europese cijfers. Nederlandse schoolkinderen hebben met zes weken (42 dagen) relatief kort vakantie, net als leerlingen in Duitsland, Denemarken en Liechtenstein. Alleen kinderen in Zwitserland zijn nog korter vrij – slechts drie weken.
Helemaal aan de andere kant van het spectrum zijn de scholen in Letland en Bulgarije dertien volle weken (91 dagen) dicht. Ook Estland en Litouwen staan met respectievelijk 83 en 82 dagen hoog in de lijst.
De onderzoekers keken daarnaast per land op welke datum de eerste schooldag valt. Ook hier zijn binnen Europa grote verschillen. Finland en Denemarken beginnen doorgaans in de eerste week van augustus, vrijwel alle voormalig Oostbloklanden beginnen traditioneel op 1 september – een erfenis uit de Sovjettijd – en op Malta duurt de vakantie tot 21 september.
De schoolvakantie (of omgekeerd: het schooljaar) loopt dus beslist niet overal gelijk.
Maar waar komt die lange zomervakantie eigenlijk vandaan? Het antwoord op die vraag is vrij kort, vertelt Jacques Dane, conservator van het Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht. De zesweekse Nederlandse zomervakantie is ontstaan om de agrarische sector te behagen. Kinderen waren in de zomer nodig op het land voor bijvoorbeeld het binnenhalen van hooi.
Dane vertelt dat er eigenlijk geen goed historisch beeld is. Schoolvakanties waren aanvankelijk niet centraal geregeld. In sommige plaatsen werd bovendien nog wat extra tijd bij de vakanties gesmokkeld – Dane wijst op Amsterdam, waar leerlingen direct voor de zomervakantie eerst nog een week ‘schoonmaakvakantie’ hadden. (‘Ik heb geen idee waarom de school niet gewoon in de zomer werd schoongemaakt.’)
De agrarische sector is voor het voortbestaan niet meer afhankelijk van onbetaalde kinderarbeid, maar toch houden we stevig vast aan de zesweekse zomervakantie. Dat is opmerkelijk, want zo’n lange vakantie heeft ook nadelen. Dane wijst op het zogeheten summer learning loss. In zes weken zonder school raken leerlingen een deel van hun vaardigheden kwijt en dat moet aan het begin van het schooljaar worden goedgemaakt.
Het zou dus zinvol kunnen zijn de zomervakantie iets korter te maken. Toch lijkt dat idee niet populair. In de coronatijd is even sprake geweest van een kortere zomervakantie met ter compensatie een week meer vakantie rond kerst. Bij een rondvraag onder ruim twaalfduizend ouders bleek ruim 74 procent tegen dat idee. Ook driekwart van de ondervraagde leraren keerde zich destijds ertegen.
Zelf een vraag voor deze rubriek? Mail naar willenweten@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant