De Verenigde Staten, Groenland en Denemarken hebben een akkoord bereikt dat de volkenrechtelijke status van Groenland – die eerder door president Trump werd bedreigd – intact laat. Ook biedt het de VS mogelijkheden voor militaire opbouw die zij al hadden.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
President Donald Trump kondigde het op handen zijnde akkoord op zijn gebruikelijke manier aan op sociale media. De VS krijgen ‘permanente controle over veiligheid en alle andere noden in Groenland, waarmee al onze vele zorgen worden geadresseerd’, liet hij weten. Volgens de aankondiging van het Witte Huis krijgt Amerika met het akkoord ‘permanente veiligheidscontrole over Groenland en wordt elke tegenstander uit Groenland en omliggend gebied geweerd’.
Op hun beurt beklemtoonden de Deense premier Mette Frederiksen en de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen dat met het akkoord de veiligheid van het gebied gediend is, terwijl zowel de Deense soevereiniteit als de Groenlandse aspiraties voor zelfbeschikking worden erkend. De ‘belangen van Groenland worden erkend, dit is in ons aller voordeel’, aldus Nielsen in een gezamenlijke verklaring met Frederiksen. De Deense premier stelt ook vast dat het aanstaande akkoord, omdat het ‘onze gezamenlijke veiligheid in het noordpoolgebied en het Noord-Atlantische gebied vergroot’, ook ‘geweldig is voor de Navo en Europa’.
Het akkoord borduurt voort op een oude overeenkomst uit 1951 die de VS al het recht gaf op het inrichten van militaire bases op Groenland en andere elementen (zoals overvliegrechten) die cruciaal zijn voor de Amerikaanse verdediging. Niettemin presenteerden Trump en zijn minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio de overeenkomst als een geweldige, historische, ‘voor altijd durende’ doorbraak.
Er zitten volgens betrokkenen die de tekst van de overeenkomst, die nog niet is gepubliceerd, hebben gezien echter wel een paar nieuwe elementen in: zo zouden niet-Navolanden als China en Rusland geen ‘gevoelige investeringen’ kunnen doen in bijvoorbeeld de ontginning van delfstoffen waarover Groenland beschikt. Ook de toekomstige aanleg van militaire bases door niet-Navolanden wordt onmogelijk. Ten slotte zullen de VS hun militaire privileges in Groenland behouden nadat het autonome gebied, dat nu nog onder Deense soevereiniteit valt, onafhankelijk is geworden.
Met al deze zaken wordt een dam opgeworpen tegen mogelijke toekomstige dreigingen die zich nu nog niet hebben gemanifesteerd – en die door veel experts ook niet als heel realistisch worden ingeschat.
Om die reden wordt het akkoord, dat komende week in New York zal worden ondertekend en nog moet worden goedgekeurd door de parlementen van Denemarken en Groenland, vooral om zijn diplomatieke betekenis toegejuicht: het biedt mogelijk een uitweg uit de diepe crisis waarin Trump het Navo-bondgenootschap stortte toen hij herhaaldelijk beweerde dat Amerika Groenland om veiligheidsredenen moest bezitten.
Want nooit was het voorgekomen dat de VS dreigden een stuk land in te pikken van een bondgenoot. De voortdurende uitingen in die richting van de regering-Trump leidden premier Frederiksen, die gedurende de crisis zo kalm mogelijk bleef, er uiteindelijk toe te voorspellen dat de alliantie ten einde zou zijn als de VS niet van koers zouden veranderen.
Als het akkoord inderdaad binnenkort wordt ondertekend met de inhoud die nu bekend is, is dat ook een uitvloeisel van de mondelinge ‘raamovereenkomst’ die door Navo-chef Mark Rutte, die in nauw contact stond met Frederiksen, en Trump eind januari werd gesloten in Davos. Rutte kreeg destijds de nodige kritiek op zijn handelen.
De inzet op meer Navo-bemoeienis bij arctische veiligheid en op verdere onderhandelingen achter gesloten deuren tussen de VS, Denemarken en Groenland bood echter wel een diplomatiek pad. Daarmee kon de Groenlandcrisis ontzenuwd worden zonder al te veel gezichtsverlies voor de betrokken partijen. En wat nu voorligt, lijkt erg op de ‘modernisering van het verdrag uit 1951’ die in januari werd afgesproken.
De voormalige Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Carl Bildt vat het als volgt samen: ‘Trump krabbelt terug over Groenland en accepteert een overeenkomst met Deense soevereiniteit en Groenlands recht op zelfbeschikking als basis, en waarin Amerika zijn militaire presentie vergroot. Dat is een goed resultaat voor iedereen.’
Michael McFaul, een oud-topdiplomaat die meerdere Democratische presidenten diende, ziet ‘weinig nieuws’ in deze ‘zogenaamd historische’ overeenkomst. ‘Maar als dat een einde maakt aan het onzinnige gepraat over annexatie, is dat vooruitgang.’
Wat in vele schampere commentaren van veiligheidsexperts ook doorklinkt, is de vaststelling dat de alliantie naar de rand van de afgrond werd geduwd over een kwestie die ook door regulier diplomatiek overleg had kunnen worden opgelost. ‘Het lijkt alsof Washington veel van deze doelen had kunnen bereiken door diplomatie en dialoog, en zonder de bredere relatie tussen de VS en de Navo zo onder druk te zetten’, reageerde Imran Bayoumi, een oud-Pentagonfunctionaris die nu voor de denktank Atlantic Council werkt, tegen Reuters.
‘We kijken ernaar uit met de geweldige mensen van Denemarken en Groenland samen te werken aan een fabelachtige toekomst met betrekking tot dit grote en erg strategische stuk land’, stelde Trump in zijn aankondiging, waarin hij ook zegt dat de VS ‘meteen’ beginnen hun militaire aanwezigheid, die ze zelf hadden teruggeschroefd na het einde van de Koude Oorlog, uit te breiden. ‘We zullen het heel goed beschermen!’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant