De Russische oppositie in ballingschap staat bekend om haar onderlinge verdeeldheid, maar heeft een gezamenlijk strijdplan gepresenteerd voor de parlementsverkiezingen van dit weekend. Is dit het moment waarop Poetins tegenstanders zich eindelijk verenigen?
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij schrijft over Rusland, Oekraïne en de Kaukasus.
Begin dit jaar, op de Veiligheidsconferentie van München, deden twee gevluchte tegenstanders van president Vladimir Poetin iets ongebruikelijks voor de Russische oppositie in ballingschap: ze sloegen de handen ineen.
Leonid Volkov, lid van het team van de om het leven gebrachte oppositieleider Aleksej Navalny, en Maksim Katz, een gevluchte activist met een eigen team, gingen ontbijten en besloten samen een strijdplan te maken voor de Russische parlementsverkiezingen van dit weekend. Afgelopen maandag presenteerden de twee kampen een gezamenlijke video waarin ze Russen oproepen op bepaalde kandidaten te stemmen om Poetins partij Verenigd Rusland dwars te zitten. ‘Slim stemmen’ noemen ze het.
Het is onwaarschijnlijk dat de strategie de verkiezingen op hun kop zet. Het Kremlin heeft enkel uitdagers van Verenigd Rusland toegelaten die in grote lijnen ook achter Poetin en de oorlog staan. En het heeft tal van instrumenten achter de hand om de uitslagen op te poetsen in het voordeel van Verenigd Rusland, waarbij een ondoorzichtig systeem voor online stemmen goed van pas komt. Bovendien is het onduidelijk hoeveel mensen in Rusland nog adviezen willen en durven op te volgen van politici in het buitenland, die door het Kremlin zijn bestempeld als terroristen.
Minder voorspelbaar is het antwoord op de vraag: is dit het moment waarop de tegenstanders van Poetin zich eindelijk verenigen?
Russische oppositiepolitici staan sinds jaar en dag bekend om hun onderlinge verdeeldheid. De opgevoerde repressie na de Russische invasie van Oekraïne heeft ze niet nader tot elkaar gebracht. Vanuit hun toevluchtsoorden in het Westen bestrijden ze niet alleen hun gezamenlijke vijand in het Kremlin, maar ook elkaar.
Sinds hun verjaging uit Rusland, waar ze met opsluiting en de dood worden bedreigd, hebben Poetins tegenstanders zich verspreid over tal van concurrerende organisaties. Navalny’s anti-corruptieorganisatie FBK voert oppositie onder leiding van zijn weduwe, Joelia Navalnaja. Katz heeft een eigen team en bedient vanuit Israël zijn 2,5 miljoen volgers op YouTube. Anderen, onder wie oud-oligarch Michail Chodorkovski en oud-schaakwereldkampioen Garry Kasparov, richtten het Anti-oorlogscomité van Rusland op. En Ilja Jasjin, een oud-bondgenoot van Navalny, begon deze zomer in Berlijn weer een andere partij, Vreedzaam Rusland.
Tot 2024 was er een onbetwiste oppositieleider in de persoon van Navalny, maar die rol is nu vacant. Navalny’s team kampt met interne ruzies. ‘In ballingschap is alles veranderd’, zei Ivan Zjdanov vorig jaar in een interview, nadat de directeur van Navalny’s organisatie het team met slaande deuren had verlaten. ‘Ik ben het vertrouwen in mijn collega’s verloren.’ Maria Pevtsjich, het hoofd van de online veel bekeken corruptieonderzoeken van het team, legde haar functie neer om aan Harvard te gaan studeren.
De spanningen met andere oppositiegroepen lopen regelmatig hoog op door meningsverschillen en botsende ego’s. Op het dieptepunt, in 2024, beschuldigde Katz het kamp van Navalny in een twee uur lange video van samenwerking met dubieuze bankiers. Navalny’s team sloeg terug met eigen video’s, onder meer over financiële banden tussen de echtgenote van Katz en bedrijven rond het Kremlin.
De ruzies zijn niet los te zien van de immense druk waaronder Poetins tegenstanders staan. De Russische veiligheidsdiensten laten hen ook buiten Rusland niet met rust. De diensten infiltreren in hun organisaties en zetten die tegen elkaar op. Vorige maand gaf een lid van protestgroep Pussy Riot toe dat ze jarenlang informatie over mede-activisten had doorgespeeld aan de geheime dienst FSB, omdat die dreigde anders haar familie in Rusland te vermoorden.
Ook lopen de politici fysiek gevaar. Afgelopen dinsdag beschuldigde de openbaar aanklager in Amerika vijf mensen van het voorbereiden van aanslagen en moorden in de VS en Europa in opdracht van de Russische diensten. Ze beraamden volgens de aanklager onder meer een moordaanslag op een prominente Russische oppositiepoliticus in Washington.
Binnen de oppositie zijn wel pogingen om dichter tot elkaar te komen. Tv-zender Dozjd, die is uitgeweken naar Nederland, organiseert debatten over een gezamenlijk actieplan voor het moment dat Poetin wegvalt. ‘Als het zo ver is, moet het plan voor hervormingen al klaarliggen’, zei Joelia Navalnaja tijdens een recent debat. Een andere activist riep op tot vereniging achter de belangrijkste hervormingen, zoals het beëindigen van de oorlog, het herstel van de rechtstaat en de invoering van eerlijke verkiezingen.
Maar later in het debat kreeg Navalnaja het alweer aan de stok met oud-oligarch Chodorkovski. Die stelde dat Navalnaja en Katz met hun ‘Slim stemmen’-campagne Russen dit weekend oproepen om op figuren te stemmen die weliswaar niet bij Poetins partij horen maar geen haar beter zijn, bijvoorbeeld omdat ze stalinist zijn.
Het verbond tussen Navalnaja en Katz kan een begin zijn van meer samenwerking, maar oogt broos. Beide kampen staan nog altijd achter hun beschuldigende video’s over elkaar.
Leonid Volkov uit het Navalny-kamp temperde de verwachtingen over samenwerking. ‘We gaan niet samen’, benadrukte Volkov deze week op een YouTube-kanaal dat populair is onder de oppositie. ‘We werken samen voor één concrete taak.’
Katz zei op hetzelfde kanaal te willen afwachten of de samenwerking dit weekend resultaat oplevert. ‘Als er politiek perspectief in zit, dan gaan Volkov en ik zeker nog eens samen ontbijten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant