DEN HAAG - De Amerikaanse president Donald Trump dreigt met nieuwe sancties die het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag plat kunnen leggen. Eerder legde de VS al sancties op aan medewerkers van het hof. Vanuit de Tweede Kamer klinkt steeds luider de roep om de tanden te laten zien aan de VS, juist omdat het strafhof zetelt in Den Haag, de stad van vrede en recht.
De Trump-regering is boos op het Internationaal Strafhof vanwege het arrestatiebevel tegen de Israëlitische premier Nethanyahu en een onderzoek naar Amerikaanse militairen in Afghanistan. Daarom kregen rechters en aanklagers van het hof vorig jaar al sancties opgelegd.
De gevolgen daarvan zijn groot: zij kunnen nauwelijks nog basistaken uitvoeren, 'laat staan zoeken naar gerechtigheid voor slachtoffers van oorlogsmisdaden of genocide'.
'Sancties waren we dus al gewend', vertelt historicus Amerikadeskundige Willem Post, in de tv-uitzending West Vandaag. Maar het taalgebruik dat Trump nu gebruikt, is extreem.'
Post: 'Door mensen die werken bij het Strafhof weg weg te zetten als "hele slechte mensen" en landen op te roepen zich terug te trekken, geeft hij de doodsteek.'
Deze week vindt de VN-jaarvergadering plaats in New York en de vrees is dat Trump dan nieuwe sancties zal aankondigen tegen het ICC. Premier Rob Jetten en Tom Berendsen (CDA), minister van Buitenlandse Zaken, zijn ook in New York.
De vraag is of zij Trump nog op andere gedachten kunnen brengen en hoe stevig zij het diplomatieke spel kunnen en willen spelen. De sancties tegen het Strafhof leiden in ieder geval tot zorgen bij de Haagse burgemeester Jan van Zanen.
Hij zegt dat hij de ongeveer 900 ICC-medewerkers 'niet in de kou' zal laten staan. 'Er zijn nu al rechters en medewerkers in onze stad die door hun werk niet hun normale leven kunnen leiden. Daar kunnen we niet voor wegkijken.'
'Den Haag heeft het instrumentarium voor vrede en recht', aldus Post, die het verschil uitlegt tussen het Vredespaleis en het Strafhof. 'Wanneer landen een geschil hebben, kunnen ze dat voorleggen bij het Vredespaleis. Daarmee zijn in het verleden al oorlogen voorkomen. Wanneer er wel oorlog uitbreekt, kunnen bij het Strafhof vervolgens misdadigers worden berecht.'
Post geeft aan dat het voor het eerst in de geschiedenis zou zijn dat oorlogsmisdadigers nu kunnen wegkomen met hun misdaden. 'Dit gaat over de hele wereld. Dat gooi je toch niet weg.'
'Juist in een donkere wereld als deze is Den Haag nog meer een lichtbaken voor de wereld, als je het maar respecteert en accepteert dat er verbeteringen moeten komen. Maar dit kan absoluut niet.'
In de Tweede Kamer zorgen de sancties ook voor discussie. D66 en Pro vinden dat het Westen dat niet kan accepteren en vinden dat de Nederlandse regering pal voor het hof moet gaan staan.
Ze willen dat er Europese regelgeving komt die bedrijven en instanties verplicht om de Amerikaanse sancties te negeren. Juist omdat het ICC in Den Haag staat - de stad van vrede en recht - zou de regering zich ervoor moeten inzetten dat de medewerkers vrijuit kunnen werken, zeggen de twee partijen.
Kamerlid Kati Piri van Pro vindt dat het kabinet zich tot nu toe 'superslap' opstelt. 'We hebben zelfs in onze grondwet staan dat we ons inzetten voor internationaal recht.'
De huidige Amerikaanse sancties treffen vooral individuele medewerkers van het ICC. Als er nog meer komen, zijn die gericht tegen het instituut als geheel en wordt het 'de facto buiten werking gezet', zegt Piri.
Het personeel zou dan namelijk geen gebruik meer kunnen maken van de Amerikaanse software die nodig is voor bijvoorbeeld mailen en banktransacties. 'Er zal nog een gebouw staan, maar ik vermoed dat daar gewoon niks meer kan.'
In april stemde een meerderheid van de Tweede Kamer voor een motie die oproept tot een zogenoemde 'blocking statute'. Dat zijn sancties tegen de de Amerikaanse sancties, die zorgen dat bedrijven zich niet mogen houden aan de door Trump opgelegde maatregelen.
Vooralsnog zijn die 'anti-sanctie-sancties' nog niet in werking gesteld. Minister Berendsen antwoordde begin deze maand op Kamervragen dat zijn kabinet vooral inzet op stille diplomatie achter de schermen.
De vraag is of dat werkt, want Amerikaanse regeringsbronnen vertellen aan Reuters en The Wall Street Journal dat er nieuwe sancties tegen de ICC aankomen. Mogelijk kondigt Trump die dus aan op de VN-bijeenkomst, al zijn de nieuwste geluiden dat ze pas volgende week worden aangekondigd. 'Het laat zien dat een aanpak met fluwelen handschoenen geen vruchten afwerpt', zegt D66-Kamerlid Hanneke van der Werf.
Nederland kan de 'anti-sanctie-sancties' niet in z'n eentje afkondigen, daarvoor is een meerderheid in de Europese Unie (EU) nodig. België en Spanje zijn voor, maar verder bleef het vanuit Europa redelijk stil.
Juist daarom moet Nederland als gastland van het hof nu het voortouw nemen, vindt Van der Werf. 'Als wij hierin niet voorop gaan lopen, gaan ook anderen er niet aan trekken.'
Het is geen geheim dat de VS een einde wil maken aan het ICC. Marco Rubio, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, had eerder al aangekondigd het Strafhof 'steen voor steen af te breken'. Ook zette Trump NAVO-bondgenoten onder druk om zich terug te trekken uit het hof.
'Het was Nederland al langer duidelijk dat er iets aan zat te komen', zegt Nynke de Zoeten, politiek verslaggever bij Nieuwsuur. 'Dat heeft Amerika ook één op één duidelijk gemaakt. Nederland hoopt nu nog de sancties te kunnen verzachten, maar de kans is klein dat extra sancties nog worden afgewend.'
'Tot nu toe is het Nederlandse kabinet redelijk voorzichtig op dit onderwerp, omdat ze de Amerikanen niet bozer willen maken dan ze al zijn. De 'blocking statute' - oftewel 'anti-sanctie-sancties' - worden gezien als paardenmiddel. Er is de vrees dat als Europa deze middelen inzet, er weer éxtra sancties vanuit de VS komen. En zo zou het alleen maar verder escaleren, is de vrees van het kabinet tot nu toe.'
Source: Omroep West Den Haag