DEN HAAG - Voor het eerst vertellen betrokkenen in beeld over het surfdrama op Scheveningen. Vijf jonge mannen kwamen om het leven door een plotselinge schuimlaag bij het havenhoofd, één man wist te overleven, een aantal anderen kwam zelf het water uit. Binnenkort verschijnt een film over de gebeurtenissen van toen en over de sporen die het drama nog altijd nalaat. De documentaire 'Schuim' brengt emoties naar boven, maar lijkt ook helend te werken.
'Het is bitterzoet dat ik geen afscheid van hem heb kunnen nemen en dat hij op deze manier is overleden', zegt Susanne Dikken (43) uit Scheveningen.
Zij verloor haar broer Sander, destijds 38, bij het ongeluk op 11 mei 2020. Ze waren allebei gek op surfen.
'Maar Sander nog veel meer dan ik. Het was die dag dat de versoepeling van de coronamaatregelen inging, de eerste keer dat hij weer met zijn surfmaten het water in mocht.'
'Ze konden na lange tijd eindelijk weer samen sporten en gingen bodysurfen (surfen zonder plank of board, in plaats daarvan gebruik je je lichaam, red.).'
'Hij vond rust in het surfen, dat was echt zijn ding. Onze familie komt uit Flevoland. Sander wilde al naar de Randstad verhuizen en koos specifiek voor Scheveningen vanwege het surfen. Net als ik, een paar jaar later.'
'Ongelooflijk dat hij juist hier, zo jong, gestorven is. Op de noord, zijn vertrouwde plek. Het is ook zo raar als iemand abrupt uit je leven verdwijnt. Je kunt niet meer met elkaar praten, er is geen afsluiting.'
'Maar het is ook een zegen en een vloek ineen', zegt Susanne. 'Want als ik wel afscheid had kunnen nemen, was dat óók moeilijk geweest.' Haar broer is het slachtoffer dat centraal staat in de verhaallijn van de documentaire.
'Ik wilde eerst meerdere slachtoffers en hun families belichten, maar eentje werkt toch beter', vertelt de van oorsprong Haagse documentairemaker Bart Grimbergen.
Hij maakte al zo'n tien documentaires, onder andere over Marnix Rueb (geestelijk vader van Haagse Harry) en over Haagse kinderen in de Tweede Wereldoorlog.
Het surfdrama heeft op hem destijds een behoorlijke indruk gemaakt. 'Ik weet nog precies waar ik was toen ik het hoorde. Het liet mij niet meer los, steeds dacht ik: hier moet ik iets mee. Ik heb twee jaar uitgebreid research gedaan, naast mijn andere werk, samen met mijn collega Hans Mors.'
Dat ging Grimbergen niet in de koude kleren zitten. 'De voorgesprekken waren best pittig, ik heb soms een traantje weggepinkt, ja. En ook bij de opnames.'
Twijfel was er ook. 'Het luisterde heel nauw. Ik wilde absoluut geen sensatie en effectbejag over de rug van de slachtoffers en hun familie.'
Maar de film moest worden gemaakt, zegt Grimbergen. 'Het leeft op Scheveningen nog altijd, net als in de rest van Den Haag. Iedereen kent wel iemand die iets heeft met één van de slachtoffers, al is het via-via.' Ruurd Mosterd komt ook aan het woord, hij overleefde de ramp.
Ook Sebastiaan is te zien in de documentaire. Hij ging samen met Sander het water in, maar kon er eerder uit en sloeg alarm toen hij zag dat het misging.
'Ik was benaderd door zijn familie om mee te werken, maar het kwam er op de een of andere manier niet echt van. Later zag ik ze filmen op het strand, toen heb ik mij laten interviewen.'
Hij had meteen een goed gevoel bij de drie makers. 'Tot nu toe had ik nooit de behoefte ergens aan mee te werken. Maar mijn gevoel bij Bart, cameraman Roel en producer Hans, was goed. Hoe langer het geleden is, hoe minder er over wordt gesproken. Maar ik denk er bij tijden veel aan en anderen denk ik ook.'
'Het eerste stuk van de documentaire vertelt over wat er op 11 mei gebeurde en het tweede deel gaat over de jaren daarna. Dat gaat echt over rouwverwerking. Ik verwacht dat mensen daarmee kunnen worden geholpen, dankzij deze film.'
Sebastiaan, bevriend met de familie van Sander, woont ook op Scheveningen en surft nog altijd graag, al duurde het even voordat hij voor het eerst weer het water inging.
'Ik surf ook weer op de plek waar het gebeurd is, ja. Sindsdien heb ik gelukkig ook weer veel leuke herinneringen aan de noord, zoals ze het noemen.'
Sanders zus is nog niet zo ver. 'Ik surf zeker weer, maar alleen in het buitenland. Ik heb geen slecht gevoel bij Scheveningen, want ik woon daar dus ook. Maar ik heb mijn hoofd nog niet vrij kunnen maken om er te gaan surfen. Dat wil ik ooit wel weer, maar ik ervaar toch nog een drempel', zegt Susanne.
Haar ziel en zaligheid blootleggen aan de documentairemakers vond ze niet moeilijk. 'Ik voelde dat er veel ruimte was. Als iets achteraf toch niet goed voelde, kon het eruit. Ja, dat is met sommige dingen ook gebeurd.'
Ze legt uit: 'Dat waren vooral dingen waarvan ik achteraf dacht: die hoeven toch niet voor het grote publiek zichtbaar te zijn. Ze hadden ook geen meerwaarde voor het verhaal.'
Het meewerken was voor haar ook een soort rouwverwerking en ze heeft het soms zelfs als helend ervaren. 'De vragen die werden gesteld, lieten mij wel nadenken. Anderen durven dat vaak niet te doen.'
Hoe ze er nu in staat? 'De rouw gaat niet weg, maar neemt wel andere vormen aan. Dat is wel echt een zoektocht geweest. Nu nog steeds, alleen minder intensief. Ik heb eerlijk antwoord gegeven, dat maakt het puur. Ik denk dat veel mensen die rouwen dat herkennen.'
'De film had geen script, het was meer een soort organisch proces. De makers hebben dit ook voor het eerst zo aangepakt. Het was heel open, maar daarmee ook niet altijd heel duidelijk waar het heenging.'
Is Susanne tevreden met het resultaat? Dat kreeg ze onlangs te zien, samen met acht andere betrokkenen.
'Na afloop was er echt een hele lange stilte. Zeker wel drie minuten. Die was heel puur, heel echt. Maar vooral heel mooi, de film is echt prachtig. Vooral het eerste deel over die elfde mei was wel echt pittig om naar te kijken, dat vond ik heftig. Het opende een pijnlijke wond.'
Het is wel dubbel, erkent Susanne. Maar de positieve gevoelens overheersen. 'Het is zo mooi gedaan, verteld vanuit meerdere perspectieven. Ik zie het als een soort monument voor mijn broer.'
'Ook voor mijn dochter, die nog heel klein was toen het gebeurde. Het is iets voor later, ook voor mezelf. Het is mooi hoe ze rouw zichtbaar hebben gemaakt en naar het licht hebben gebracht.'
Ze kijkt dan ook uit naar de première, op 10 oktober in het Filmhuis Den Haag. Vanaf die dag is de film ook te zien in verschillende andere Haagse bioscopen.
Ook Sebastiaan gaat naar de première, zegt hij. 'Ik neem ook wat mensen mee. Het zal voor sommigen best pittig zijn, ja. Ik verwacht wel dat de film veel losmaakt.'
Bart Grimbergen vond het maakproces ook best pittig. 'Ik ben dankbaar dat ik dit heb mogen doen, maar het was toch ook best wel zwaar op een bepaalde manier, vooral emotioneel. Dus ik denk dat een volgende documentaire iets lichter van toon zal zijn.'
De documentaire 'Schuim' zal begin volgend jaar ook worden uitgezonden op TV West. 'Mogelijk wordt hij later ook nog uitgezonden op de landelijke televisie, maar dat is nog niet rond', zegt Grimbergen.
Source: Omroep West Den Haag